Ölü bedenler terramasyonla 'güzel' toprağa dönüştürüldü

Kristoffer Hughes 32 yıldır ölülerle çalışıyor. Ve bunu baştan beri yanlış yaptığımızı düşünüyor.

REKLAM

REKLAM

Çözülecek bir 'sorun' gibi görülen cenazeler, görüntüleri bozulmasın diye formaldehitle mumyalanıyor; bu madde toprağa sızıyor – 'çünkü kimsenin gerçekten ölü gibi görünmesine asla izin veremeyiz, öyle değil mi?'

Kremasyonlar, ailelerin sıraya girip beklediği, ceset başına ortalama 280 kilo CO2'nin atmosfere saçıldığı imha sistemlerine dönüştü. Gösterişli tabutlar ise, etrafı briketlerle örülmüş yaklaşık iki metre derinliğindeki mezarlara gömülüyor; böylece toprağın ve oksijenin tabuta işlemesi yerine, güçlü metan gazı açığa çıkıyor.

Uygulayıcı bir Druid olarak – Galler'de doğaya saygı duyan kadim Kelt ruhani geleneği Anglesey Druid Tarikatı'nın başı olan Kristoffer – ölümün bu kadar kesin ve nihai biçimde ele alınması, yaşam, ölüm ve yeniden doğuş felsefesiyle 'hiç uyuşmuyor'. Ama ona göre mesele yalnızca ruhani de değil.

'Bu beden bize ait değil, onu elimizde tutamayız. Bir anatomist olarak, bedenimizdeki her bir molekülün bize "evrensel kuantum bir kredi programı" kapsamında ödünç verildiğini düşünürüm. Ve öldüğümüzde, o molekülleri ilk günden beri bizi besleyen toprağa geri vermek bizim sorumluluğumuzdur.'

Bu yüzden Kristoffer insan kompostlaması fikriyle karşılaştığında, 'aklım başımdan gitti' diyor.

'Terramasyon' ya da doğal organik indirgeme (NOR) olarak da bilinen bu çevre dostu defin yöntemi, insan bedenini besin açısından zengin toprağa dönüştürüyor. Kremasyondan yaklaşık yüzde 90 daha az CO2 üretiyor ve yıllarca yeraltı sularına sızabilen hiçbir mumyalama kimyasalı gerektirmiyor.

'Bir Druid olarak, bir yük değil bir armağan hâline geleceğim, ölümümün son olmayacağı düşüncesi beni sevinçle dolduruyor' diyor Kristoffer.

İnsan kompostuna dönüşmek nasıl bir şey?

Elbette birine 'kompost olmak nasıl bir duygu?' diye sormanız mümkün değil; ama Kristoffer, gerçekten ölmeden bunun mümkün olan en yakın deneyimini yaşadı.

BAFTA ve RTS ödüllü Galce televizyon dizisi 'Marw gyda Kris' (Kris'le Ölmek) için çekim yaparken, Seattle büyükşehir bölgesindeki insan kompostlama tesisi Return Home'da kendi cenazesine katıldı.

İşlemde kullanılan paslanmaz çelik odalara verdikleri adla, 'zifiri karanlık bir kapsüle' kapatılmak 'bir anlığına dehşet vericiydi' diye hatırlıyor; ama sonra 'aydınlanma anı yaşadım'.

Odanın içini dolduran azotça zengin yonca, saman ve ağaç yongalarından yayılan 'yaz kokusuyla' birlikte, 'doğal, organik malzemelerden oluşan bu yorganın içine sarılmış olmanın muazzam sükûnetini hissettim' diyor.

Bu malzemeler, havayla ve bedendeki mikroplarla tepkimeye girerek onu besleyici komposta dönüştürüyor; yaklaşık 30 gün süren bu süreçte kapsül, havanın dolaşması için dört beş kez çevriliyor.

Ardından kapsül açılıyor – Kristoffer'ın anlattığına göre şaşırtıcı biçimde 'sadece toprak kokuyor' – ve kemikler, mikropların tüketebileceği küçük parçalara öğütülmek üzere ayrıştırılıyor. Daha sonra daha küçük bir kapta, yaklaşık bir 30 gün daha kompostla yeniden birleştiriliyorlar.

Sonunda geriye, bedenin karbonunu atmosfere salmak yerine içinde tutan yaklaşık 110 kilo 'tamamen kuru, güzel, olağanüstü bir toprak' kalıyor. 'Bu bir yok etme yolculuğu değil, yaşama dönüşüm yolculuğu' diyor Kristoffer.

Sahte cenazesi sırasında bu gerçeğin kafasında dank etmesiyle, 'varoluşsal korku ve kaygının her zerresi benden çekip gitti' diye anlatıyor.

'Bedenimdeki bütün o enerji… bu muhteşem doğal süreçle yakıta, gıdaya, besine dönüşecekti. Sonra kutuyu açtılar, beni dışarı çıkardılar; ayağa kalktım ve sadece ağladım.'

Geride kalanlar için nasıl bir deneyim?

Terramasyonun yalnızca ölüler için değil, geride kalan sevdikleri için de 'dönüştürücü' olduğunu söylüyor Kristoffer.

'Sürekli bir imha trafiğini' işleten 'bant sistemi' krematoryumların aksine, insan kompostlaması size yasınızla baş başa kalmanız, onun yerini bulmasına izin vermeniz için 60 gün tanıyor.

Bunun yalnızca ölü bir bedenle aynı odada bulunmak olmadığını, 'yaşama dönüşen bir bedenle birlikte olmak' anlamına geldiğini söylüyor.

Hatta bunu hissedebiliyorsunuz: Kristoffer, Return Home'da kollarını bir kapsülün etrafına dolamış bir kadınla karşılaşmasını anlatıyor. 'Annesinin onu kucakladığını hissettiğini söylüyordu. Kutunun içindeki hafif titreşimi duyumsayabiliyordu; bir de içinden yayılan o muazzam sıcaklığı.'

Ve annesinden de fazlasına dönüştüğünü, 'Toprak Ana'ya dönüştüğünü söylüyordu.

Kimileri için, çürümekte olan bir bedene bu kadar yaklaşmak tiksinti uyandırabilir. Ama Kristoffer'a göre insan kompostlaması bize tam da bu duyguyla yüzleşme imkânı sunuyor.

Çoğu cenazenin 'kapalı kapılar ardındaki gizliliği', hayal gücünün kontrolden çıkmasına izin veren, dayatılmış Viktoryen bir vakar anlayışından kaynaklanıyor. Oysa insan kompostlaması 'şeffaflık üzerine kurulu'.

Bunun bir parçası olarak Return Home, yakınlara, Kristoffer'ın 'yatağa yatırmaya' benzettiği ve bedenin kapsülde örtüldüğü 'yerleştirme törenine' katılma seçeneği sunuyor.

Tesis ayrıca süreçteki her adım hakkında, sevdiklerinizle ne olduğunu ve onlarla kimin ilgilendiğini anlatan isteğe bağlı bilgilendirmeler sağlıyor. 'Bu, geride kalanlara o kişiye azami özen ve itibar gösterildiğini bilmenin büyük bir teselli sunduğunu' söylüyor Kristoffer.

Kompost sürecin sonunda teslim alındığında, birçok aile daha 'yaşamı yücelten' bir tören düzenliyor; kimi zaman kompostu dostlarıyla paylaşıyor.

'Ve bu gerçekten ferahlatıcı, çünkü süreç sadece şundan ibaret değil: Cenaze. Nokta. Her şey bitti. İki hafta sonra da size bir kavanoz kül verilecek' diyor Kristoffer. 'Bu, duyguların yerini yeniden bulması ve yasın sindirilmesi süreci. Yavaş yavaş kabullenme; yaşama dönüşümü anlama süreci.'

ABD'de ortalama 7.000 ile 12.000 dolar (6.000 ile 10.400 avro) arasında değişen geleneksel defin masraflarıyla karşılaştırıldığında, Return Home'un tam paketi 5.500 dolara (4.750 avro) mal oluyor. Tesis mezarlık ya da krematoryum gibi yalnızca bir 'defin yeri' olarak kiralanırsa, maliyeti 1.100 dolar (953 avro).

İnsan kompostlaması Avrupa'ya geliyor mu?

ABD'de insan kompostlamasının 14 eyalette yasal olduğu düşünüldüğünde, Almanya'nın kuzeyindeki yalnızca bir eyalet bunu kısmen mümkün kılıyor. 2024'te insan kalıntılarından elde edilen kompost için ülkenin ilk defin ormanını hayata geçiren Schleswig-Holstein'daki bir pilot proje, Hamburg ve Mecklenburg-Vorpommern gibi komşu eyaletlerde 'reerdigung' (yeniden gömme) adı verilen sistemin olası yasallaşmasının önünü açıyor.

Ancak Avrupa genelinde destek giderek artıyor ve üstelik beklenmedik savunucular çekiyor.

'İnsanlar gençken ölümden pek söz etmez. Ama konu terramasyon olunca, 16-35 yaş grubu son derece sesini yükseltiyor' diyor Kristoffer.

'Bu kuşak sadece neyi geri dönüştürdüğünü, karbon ayak izinin ne olduğunu düşünmekle kalmıyor; ölümünün ekolojiye nasıl katkı sağlayacağını da hesaba katmaya hazır… Öldüğümde terramasyona tabi tutulmak istiyorum diyen 17 yaşındakilerle konuştuğum oldu.'

Birleşik Krallık'ta hükümetin sipariş ettiği, insan kompostlaması ve alkali hidrolizi de kapsayan yeni defin yöntemlerine ilişkin rapor bu ilkbaharda yayımlanacak; hükümetin, daha sonra atacağı adımları altı ay içinde açıklaması gerekiyor.

Kremasyona su bazlı bir alternatif olan alkali hidroliz ya da aquamation, Mart 2026'da İskoçya'da onaylandı; bu da Kristoffer'ın memleketi Galler için umut verici bir işaret, zira orası da Westminster'dan bağımsız olarak benzer bir yasayı çıkarabilecek konumda.

Kristoffer'a göre Birleşik Krallık genelinde tam onay, cenaze sektörüne dair ülke çapında düzenlemelere ya da tesislerin nereye kurulabileceğini, kompostun nerede kullanılabileceğini belirleyen ülke bazlı yasalara bağlı olabilir.

İnsan kompostlamasının, son dönemde şiddetli yağışlarla daha da büyüyen Avrupa'daki kompost açığını gidermeye bile katkı sağlayabileceğini öne sürüyor; böylece yeniden ağaçlandırma projeleri için çok ihtiyaç duyulan besinleri sağlayabilir ya da aşırı tarım ve kirlilikle bozulan toprakları canlandırmaya yardımcı olabilir.

Birleşik Krallık'ta ne zaman ve eğer onaylanırsa, Kristoffer hazır: ABD'deki Return Home'da yedi haftalık terramator eğitiminden yeni döndü ve bahçe tasarımcısı, aynı zamanda Druid olan Chris Cooper-Hayes ile birlikte yönettiği Eterrna Life (kaynak İngilizce) girişimini hayata geçirdi.

'O kadar mantıklı ki, her yönüyle anlamlı' diyor Kristoffer. 'Hayatımın sonunda, sınırlı olan yeraltı gazını kullanmak, toprağı kirleten formaldehit ve hidroksitlerle bedenimin doldurulmasına izin vermek yerine, dünyaya dönüp "Al sana 250 pound kompost. Dilediğince kullan, birkaç ağaç yetiştir… sonra da besine, yaşama dönüş" demeyi tercih ederim.'