ABD-İran ateşkesinden bu yana boğazdan yaklaşık 40 gemi geçiş yaparken, bu rakam savaş öncesinde günlük 100’ün üzerinde olan seviyelere kıyasla belirgin bir düşüşe işaret ediyor.
ABD Başkanı Donald Trump, ülkesinin ordusunun 28 Şubat’tan bu yana devam eden savaşı sona erdirmek amacıyla Tahran’ı stratejik Hürmüz Boğazı’nı açmaya ve Washington’un şartlarını kabul etmeye zorlamak için İran limanlarını ablukaya almaya başladığını açıkladı.
REKLAM
REKLAM
Gemi takip platformu MarineTraffic’in X üzerinden yaptığı paylaşıma göre, ABD Donanması’nın ablukayı başlatmasının ardından pazartesi günü geç saatlerde Hürmüz Boğazı’na yaklaşan en az iki tanker geri döndü.
Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO) ajansı ise ablukanın “İran’ın limanları ve enerji altyapısı da dahil olmak üzere tüm kıyı şeridini” kapsadığını bildirdi.
Denizcilere yönelik bildirimde, boğazdan İran dışındaki yerlere ya da bu yerlerden geçişin engellenmediği ancak gemilerin "askeri varlıkla karşılaşabileceği" belirtildi.
Trump, ablukanın başladığını duyurduğu Beyaz Saray'da İran için "Bir ülkenin dünyaya şantaj yapmasına ya da haraç almasına izin veremeyiz çünkü yaptıkları şey bu," dedi.
ABD'nin İran'la ilişki kurmaya istekli olduğunu belirtti. "Size diğer tarafın bizi aradığını söyleyebilirim," diyen Trump, "bir anlaşma yapmak istediklerini" de sözlerine ekledi.
İki ABD'li yetkiliye ve konu hakkında bilgi sahibi bir kişiye göre, Washington ve İran arasında ikinci tur yüz yüze müzakereler için görüşmeler sürüyor.
Arabulucu ülkelerden Pakistan, Türkiye ve Mısır'dan bir diplomat Tahran ve ABD'nin daha fazla görüşme yapmayı kabul ettiğini söyledi.
İran'ın barış zamanında küresel petrolün beşte birinin geçtiği boğazı fiilen kapatması, petrol fiyatlarının fırlamasına yol açarak benzin, gıda ve diğer temel malların maliyetini Orta Doğu'nun çok ötesine taşıdı.
ABD'nin ablukasından önce Tahran'ın, ABD ya da İsrail ile müttefik olmayan ülkelerin bayraklarını taşıyan ve dost olarak gördüğü bazı gemilerin geçişine izin vermesi ve bu gemilerden ciddi ücretler alması, küresel ekonomiyi rehin aldığı suçlamalarına yol açtı.
Bazı analistler ABD'nin tek başına güç kullanarak deniz taşımacılığını normale döndürebileceğinden kuşkulu. Ablukanın nasıl işleyeceği ya da Trump'ın stratejik su yolunu yeniden açmak için sahaya inmeye karar vermesi halinde ABD güçleri için ne gibi tehlikelerin ortaya çıkacağı net değil.
İran, ABD müttefiki ülkeleri hedef alarak Basra Körfezi ve Umman Körfezi'ndeki tüm limanlara yönelik tehditlerle karşılık verdi.
İran İslam Cumhuriyeti Radyosu pazartesi günü, "Basra Körfezi ve Umman Denizi'nde güvenlik ya herkes içindir ya da HİÇ KİMSE için değildir," şeklinde bir haber yayınladı. "İran ordusundan yapılan açıklamada şöyle denildi: "Bölgedeki HİÇBİR LİMAN güvende olmayacak."
Washington'un ablukası ve İran'ın misilleme tehdidi, küresel ekonomi için ciddi riskler oluşturan, ateşkesin çökebileceği ve çatışmaların yeniden başlayabileceği ihtimalini gündeme getiren olağanüstü bir hesaplaşmaya yol açtı.
ABD Başkanı pazartesi günü geç saatlerde ABD ordusunun İran Donanmasını "yok ettiği" iddialarını yineleyerek 158 geminin tamamen yok edildiğini ve "denizin dibinde yattığını" belirtti.
"Vurmadığımız şey, onların "hızlı saldırı gemileri" dedikleri az sayıdaki gemileriydi, çünkü onları büyük bir tehdit olarak görmüyorduk. Uyarı: Eğer bu gemilerden herhangi biri ablukamıza yaklaşırsa, denizdeki teknelerde uyuşturucu satıcılarına karşı kullandığımız öldürme sistemi kullanılarak derhal ortadan kaldırılacaktır."
ABD, İsrail ve İran arasında iki haftadır devam eden ateşkes, haftalardır varili 100 doların üzerine çıkan küresel ham petrol fiyatlarını düşürmek amacıyla Hürmüz Boğazı'nı yeniden deniz trafiğine açmayı amaçlıyordu.
Deniz taşımacılığının sınırlı kalması ve ABD ablukasının devreye girmesiyle birlikte uluslararası standart Brent ham petrolü, 8 Nisan'da varil başına 91 dolar ile gördüğü altı haftanın en düşük seviyesinden yavaş yavaş yükselerek salı sabahı 98 doların biraz üzerinde işlem gördü.