ABD, devam eden ateşkese rağmen İran limanlarına yönelik ablukasının süreceğini bildirdi. Bu açıklama üzerine İran, deniz trafiğine açtığını ilan etmesinden yalnızca birkaç saat sonra Hürmüz Boğazı konusundaki kararından dönerek boğazı tekrar kapattı ve geçiş yapmaya çalışan gemilere ateş açtı.
ABD, pazar günü Hürmüz Boğazı yakınlarında uyguladığı deniz ablukasını delmeye çalıştığını iddia ettiği İran bayraklı bir kargo gemisine saldırarak el koydu. Tahran’daki ortak askeri komuta merkezinin bu hamleye karşılık verme yemini etmesi, süresi dolmak üzere olan hassas ateşkesin geleceğini tartışmalı hale getirdi.
REKLAM
REKLAM
Söz konusu gemi, 28 Şubat'ta patlak veren ABD-İsrail savaşına misilleme olarak Tahran'ın stratejik su yolunu kapatması ve ardından ABD Donanması'nın geçen hafta İran limanlarını ablukaya almaya başlamasından bu yana durdurulan ilk gemi oldu.
İran, kargo gemisine yönelik bu silahlı baskının hassas ateşkesin ihlali olduğunu savundu ve olayı bir "korsanlık eylemi" olarak nitelendirdi.
ABD Başkanı Donald Trump ise sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Umman Körfezi'ndeki bir güdümlü füze muhribinin, İran bayraklı Touska adlı gemiye durması için uyarıda bulunduğunu, ardından gemiyi "makine dairesinde bir delik açarak olduğu yere çivilediklerini" belirtti.
ABD yaptırımı altındaki gemiyi denetim altına alan ABD Deniz Piyadeleri'nin "gemide ne olduğunu incelediği" bildirildi. Olayda yaralanan olup olmadığı henüz netlik kazanmadı. Soruları yanıtsız bırakan ABD Merkez Kuvvetleri (CENTCOM), muhribin 6 saatlik bir süre zarfında "defalarca uyarıda bulunduğunu" açıklamakla yetindi.
Bu gelişme, halihazırda son yılların en kötü enerji krizlerinden birini yaşayan küresel piyasalarda petrol fiyatlarının yeniden hızla yükselmesine neden oldu. Uluslararası standart olan Brent petrol, ateşkesin büyük bölümünde 91 ila 92 dolar seviyelerinde seyrederken, pazartesi sabahı işlemlere 95 dolara yükselerek başladı.
ABD Başkanı Donald Trump'ın son birkaç gündür defalarca kez "bitmek üzere" olduğunu iddia ettiği savaşın geleceğine dair belirsizlik bu hamleyle yeniden arttı. Öyle ki bu durum, Trump’ın daha önce İran ile Pakistan’da yapılacağını duyurduğu yeni müzakere açıklamalarını da tartışmaya açtı.
Washington, taraflar arasındaki uçurumu kapatmayı ve çatışmaları sona erdirecek kapsamlı bir anlaşmaya varmayı hedefleyen ikinci tur görüşmeler için Başkan Yardımcısı JD Vance başkanlığındaki bir müzakere heyetini İslamabad'a gönderdiğini duyurdu. Heyetin pazartesi günü Pakistan'a ulaşması bekleniyor.
İranlı yetkililerden Trump'ın görüşmelerle ilgili açıklamasını doğrudan ele alan bir yorum gelmedi. Ancak İran devlet medyası, isimsiz kaynaklar dışında kimseye atıfta bulunmadan, görüşmelerin gerçekleşmeyeceğini öne süren kısa haberler yayınladı.
Gemiye el konulduğunun açıklanmasından dakikalar sonra İran devlet medyası, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın pazar günü erken saatlerde Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif ile yaptığı telefon görüşmesini haberleştirdi.
Pezeşkiyan'ın açıklamasına dayandırılan haberlerde, ABD'nin zorbalık ve mantıksız davranışları da dahil olmak üzere eylemlerinin, Washington'un önceki kalıpları tekrarlayacağı ve "diplomasiye ihanet edeceği" yönündeki şüphelerin artmasına neden olduğu belirtildi.
Geçtiğimiz haziran ayında ve bu yılın başlarında yapılan iki görüşme girişimi İsrail ve ABD'nin saldırılarıyla sekteye uğramıştı.
İran devlet televizyonu, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin Pakistanlı mevkidaşı Ishaq Dar'a yaptığı bir başka telefon görüşmesinde ABD'nin son eylem, söylem ve çelişkilerinin "kötü niyet ve diplomaside ciddiyetsizliğin" işareti olduğunu söylediğini aktardı.
Pakistan ikinci tur görüşmeleri doğrulamadı ancak yetkililer İslamabad'da güvenliği sıkılaştırmaya başladı. Çalışmalarda yer alan bölgesel bir yetkili, arabulucuların hazırlıklarını tamamladığını ve ABD'nin ön güvenlik ekiplerinin sahada olduğunu söyledi.
İran'dan cumartesi günü yapılan açıklamada, ABD'den yeni teklifler geldiği belirtildi. İran'ın baş müzakerecisi Meclis Başkanı Muhammed Bagher Kalibaf "diplomasi alanında geri adım atılmayacağını" söylerken, taraflar arasında büyük bir uçurum olduğunu da kabul etti.
İran'ın nükleer zenginleştirme programı, bölgedeki vekilleri ve Hürmüz Boğazı gibi son müzakere turunu rayından çıkaran konularda iki tarafın da tutum değiştirip değiştirmediği belirsizliğini koruyor.
Trump müzakerelere ilişkin açıklamasında, İran altyapısına yönelik tehditlerini yineledi. Bu tehditler daha önce de geniş çaplı eleştirilere neden olmuş ve "savaş suçu" uyarıları yapılmıştı.
ABD Başkanı, İran’ın ABD tarafından önerilen anlaşmayı kabul etmemesi durumunda, "Amerika Birleşik Devletleri, İran'daki her bir güç santralini ve her bir köprüyü yerle bir edecek," diye yazdı.
Pazartesi günü erken saatlerde İran, gemilerin boğazdan geçiş yapamaması ve her iki uçta yüzlerce geminin geçiş izni için beklemesi nedeniyle küresel ekonomik sancının devam edebileceği uyarısında bulundu.
İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Muhammed Rıza Aref, Tahran üzerindeki askeri ve ekonomik baskının kalıcı olarak sona erdirilmesi çağrısında bulunduğu bir sosyal medya paylaşımında, "Seçim açık: ya herkes için serbest bir petrol piyasası ya da herkes için önemli maliyet riski," dedi.
Dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri, dünya çiftçileri için kritik öneme sahip gübre, doğal gaz ve Afganistan ve Sudan gibi zor durumdaki yerler için insani yardım malzemeleri ile birlikte normalde boğazdan geçiyor.