BM Kadın Birimi (UN Women) tarafından İstanbul’da düzenlenen forumda liderler, 'görünmez' bakım emeğinin ekonomik bir politika olarak kabul edilmesi çağrısında bulundu. Veriler, bölgedeki kadınların ücretsiz bakım işlerine erkeklerden 3,4 kat daha fazla vakit ayırdığını gösteriyor.
Avrupa ve Orta Asya genelinde milyonlarca kadının omuzlarındaki "görünmez" yükü hafifletmeyi ve bakım emeğini küresel ekonomi politikalarının merkezine yerleştirmeyi hedefleyen Avrupa ve Orta Asya Bakım Emeği Forumu 2026, İstanbul’da başladı.
REKLAM
REKLAM
BM Kadın Birimi (UN Women) Avrupa ve Orta Asya Bölge Ofisi tarafından düzenlenen ve İngiltere FCDO tarafından finanse edilen forum; 15’ten fazla hükümet temsilcisi ve onlarca uluslararası kuruluşu bir araya getirdi. Forumun ana gündemi: Bakımın bir "yardım" değil, bir "hak" ve "ekonomi politikası" olarak tanınması.
'Bakım insanlığın temelidir'
Zirvenin açılışında konuşan BM Kadın Birimi Bölge Direktörü Belen Sanz Luque, mevcut sistemdeki derin eşitsizliğe dikkat çekerek, "Bakım, insanlığımızın temel bir parçasıdır; her birimiz bakım vermiş ve almışızdır. Ancak, bakım emeği derin eşitsizlikler barındırmaya devam ediyor. Avrupa ve Orta Asya'da kadınlar, ücretsiz bakım emeğine erkeklerden 3,4 kat daha fazla zaman ayırıyor. Bu dengesizlik; toplumsal cinsiyet eşitliğini, kadın haklarını ve sürdürülebilir kalkınmayı olumsuz etkiliyor," dedi.
"Bakım ekonomisini, bölgemiz ve tüm insanlık için bir dönüşüm gücüne çevirmek adına eşsiz bir fırsata sahibiz," diyen Luque, sözlerini şöyle sürdürdü: "Hükümetleri ve ortaklarımızı bu buluşmayı bir başlangıç olarak kabul etmeye davet ediyoruz. Gelin, bakıma verilen değeri değiştirelim; onu görünmez ve ücretsiz olmaktan çıkarıp tanınan, azaltılan, yeniden dağıtılan ve ödüllendirilen bir konuma taşıyalım."
Türkiye ve bölge ülkelerinden stratejik adımlar
Ev sahibi Türkiye’nin yanı sıra bölge ülkeleri, bakım hizmetlerini sosyal devletin sarsılmaz bir parçası haline getirme kararlılığını vurguladı.
T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, bakımın uluslararası bir mesele olduğunu belirterek şunları söyledi: "Türkiye olarak, sosyal hizmet anlayışımızı insanlara doğru zamanda ulaşan, ihtiyaçları yerinde tespit eden ve aileyi tüm boyutlarıyla destekleyen bir sistem üzerine inşa ediyoruz."
"Bizim için güçlü sosyal devlet; riskleri öngören, aileyi destekleyen, kadınları güçlendiren, çocukları koruyan, engelli bireylerin önünü açan ve yaşlılara onurlu bir yaşam sunan devlettir. Bölgesel hareketlilik, göç, yaşlanan nüfus, işgücü açığı ve sosyal koruma ihtiyacı, ülkelerimizi ortak çözümler geliştirmeye davet etmektedir," diye ekledi.
Moldova: 'Yatırım yapmamanın bedelini göze alabilir miyiz?'
Forumun en çarpıcı verilerinden birini Moldova Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Natalia Plugaru paylaştı. Plugaru, bakım yükünün kadınların emeklilik dönemine kadar uzanan bir "ceza" sistemine dönüştüğünü ifade ederek, "Moldova'da kadınlar, erkeklerin aldığı emekli maaşının yalnızca yüzde 81'ine denk gelen bir maaşla emekli oluyorlar; bunun nedeni daha az çalışmaları değil, bakım emeğinin hiçbir zaman gerçek bir 'iş' olarak sayılmamasıdır.
İşte bu nedenle Moldova, bakım ekonomisini kamu politikası reformlarının tam merkezine yerleştiriyor. Çünkü bakıma yapılan yatırım bir tüketim harcaması değildir. Bu, bir ekonomi politikasıdır. Bugün önümüzdeki soru, artık ülkelerin bakım sistemlerine yatırım yapacak gücü olup olmadığı meselesi değildir. Asıl soru —ve tek soru— bu yatırımı yapmamanın bedelini göze alıp alamayacağımızdır," dedi.
Moldova’nın Avrupa Birliği aday ülkesi olarak bakım ekonomisini kamu politikası reformlarının merkezine yerleştirdiğini belirten Plugaru, elde edilen sonuçları şu sözlerle aktardı: "Bakım emeğine yapılan yatırım bir tüketim değil, Moldova için bir ekonomi politikasıdır ve şimdiye kadar elde ettiğimiz sonuçlarla gurur duyuyoruz. Öncelikle, kadınların ekonomik hayata katılımını artırmak için çocuk bakım hizmetlerini genişletiyoruz; altı yaşına kadar çocuğu olan kadınların istihdam oranı 2019’da yüzde 37 iken bugün yaklaşık yüzde 51’e ulaştı.
Bu da yaklaşık 10.000 kadının yeniden iş gücüne dönmesi ve finansal bağımsızlığını kazanması anlamına geliyor. Ayrıca bakım emeğinin yeniden paylaşılması için mevzuata ebeveynler arasında paylaşılan çocuk bakım iznini dahil ettik; böylece çocuk bakımına aktif katılan babaların oranı yüzde 55’ten yüzde 70’e yükseldi. Son olarak, yaşlanan nüfusla birlikte engelli bireyler ve yaşlılar için toplum temelli ve evde bakım hizmetlerini genişleterek bağımsız yaşamı destekliyoruz. Moldova için bakım, yalnızca sosyal bir mesele değil; ekonomik büyüme, demografik dayanıklılık ve insan onuru meselesidir."
İspanya: 'Feminist bakım sistemi olmadan demokrasi olmaz'
İspanya Eşitlik Bakanı Maria Guijarro, bakımın demokratik bir zorunluluk olduğunu vurgularken; Arnavutluk’tan Milva Ekonomi toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme ile kadın istihdamını yüzde 67’ye çıkardıklarını duyurdu. Bosna Hersek Bakanı Adnan Delic ise bakım emeğini "görünmez iş" kategorisinden çıkarıp yasal bir statüye kavuşturacak yeni Sosyal Hizmetler Kanunu’nun müjdesini verdi.
Forumun hedefi: 5R stratejisi
Zirvede vurgulanan temel strateji, bakımın tanınması (recognize), azaltılması (reduce), yeniden dağıtılması (redistribute), ödüllendirilmesi (reward) ve temsili (representation) üzerine kurulu.
İstanbul’daki bu üst düzey buluşma, Avrupa ve Orta Asya’da sadece kadın hakları için değil, aynı zamanda yaşlanan nüfus ve ekonomik krizlere karşı daha dirençli toplumlar inşa etmek için bir dönüm noktası niteliği taşıyor.