İklim bilimcileri, FIFA’yı ve taraftarları, iklim değişikliğinden etkilenmeyen hiçbir toplumsal alan kalmadığını fark etmeye çağırıyor.
Bu yaz, Dünya Kupası 1994'ten bu yana ilk kez Kuzey Amerika'ya dönecek.
REKLAM
REKLAM
Son 32 yılda, insan kaynaklı iklim değişikliğinin körüklediği aşırı hava olaylarının daha sık ve daha şiddetli hale geldiği bir dönemde çok şey değişti.
“1994 Dünya Kupası bugünün birçok yetişkini için çok da uzak bir anı gibi gelmeyebilir, ancak insan kaynaklı iklim değişikliğinin yarısı o tarihten bu yana gerçekleşti” diyor Imperial College London'da iklim bilimi profesörü ve World Weather Attribution (WWA) adlı, iklim değişikliğinin aşırı hava olayları üzerindeki olası etkisini analiz edip kamuoyuna aktarmayı amaçlayan uluslararası girişimin kurucu ortaklarından Dr Friederike Otto.
Amerika Birleşik Devletleri, NOAA kayıtlarına göre şimdiye kadarki en sıcak 12 aylık dönemini yeni geride bıraktı ve bu durum, Kanada, ABD ve Meksika'daki 16 şehirde gerçekleştirilecek turnuvada oyuncu ve seyirci güvenliğine ilişkin kaygıları artırıyor.
WWA analistlerine göre maçların geniş bir coğrafyaya yayılması, oyuncuların başa çıkmasını özellikle zorlaştırabilir, çünkü çok değişken iklim koşullarıyla karşı karşıya kalacaklar.
Kuruluşun yeni raporu, bazı statlarda maçlar sırasında görülebilecek aşırı sıcak riskinin 1994'e kıyasla iki katına çıktığı uyarısında bulunuyor.
Bu durum, organizatörleri maç saatlerini geçe almak ve zorunlu serinleme molaları gibi güvenlik önlemleri getirmeye zorladı, ancak rapora göre hem taraftarlar hem de oyuncular maçların önemli bir bölümünde hâlâ tehlikeli sıcaklıklara maruz kalabilir.
Dünya Kupası maçlarının dörtte birini ısı stresi vurabilir
WWA'ya göre maçların yaklaşık dörtte birinde Islak Termometre Küre Sıcaklığı (WBGT) 26°C'nin üzerinde seyredecek ve bu da ciddi düzeyde ısı stresi yaratacak.
WBGT, sıcaklığın insan vücudunu nasıl etkilediğini değerlendirmek için hava sıcaklığını, nemi, rüzgar hızını ve güneş ışığını birlikte dikkate alan bir ölçüm.
“Kuru ve esintili koşullardaki 30°C'lik bir gün, yüksek nem, güçlü güneş ve az rüzgarla geçen 30°C'lik bir günden çok farklıdır” diye açıklıyor ICL'de anestezi uzmanı ve fahri kıdemli klinik öğretim görevlisi Dr Chris Mullington. “Yüksek nem, terin buharlaşmasını azaltır ve vücudun başlıca soğuma mekanizmasını sınırlar.”
26°C WBGT seviyesinde ısı stresi riski, özellikle profesyonel spor gibi yoğun fiziksel aktiviteler sırasında orta ile yüksek arasında kabul ediliyor ve ısıyla ilişkili hastalıkları önlemek için önlem alınmasını gerektiriyor. Dr Mullington, bu koşullarda “oyuncu performansı olumsuz etkilenebilir” diyor.
Riskleri azaltmak amacıyla, 2026 Dünya Kupası organizatörleri her devrenin ortasında üç dakikalık zorunlu “sıvı alma molaları” uygulayacak ve maçları fiilen dört çeyreğe bölecek.
Yaklaşık beş maçın, profesyonel futbolcuların küresel sendikası FIFPRO'nun güvensiz bulduğu ve ertelenmesini tavsiye ettiği 28°C WBGT koşullarında oynanması bekleniyor. Ancak FIFA'nın resmi düzenlemeleri, erteleme kararını yalnızca WBGT 32°C'nin üzerine çıktığında öngörüyor.
“28°C'nin üzerinde ciddi ısı rahatsızlıkları riski, yalnızca oyuncular için değil, stadyumlarda ve açık hava taraftar festivallerinde bulunan yüz binlerce insan için de çok daha kaygı verici hale geliyor” diyor Dr Mullington.
“Isı çarpması, ısıya bağlı rahatsızlıkların en ağır biçimidir ve hayati tehlike yaratır; yaşlılar ile halihazırda sağlık sorunu bulunan kişiler özellikle savunmasızdır.”
Dünya Kupası'nda hangi maçlar aşırı sıcaktan en fazla risk altında?
Risk altındaki bazı statlarda, Dünya Kupası finalinin oynanacağı New York'taki açık hava MetLife Stadyumu da dahil olmak üzere, klima bulunmuyor. WWA'ya göre bu stadın sıcaklığa bağlı kesinti riski 1994 Dünya Kupası'ndan bu yana yüzde 50'ye varan oranda artmış durumda.
ICL'de aşırı hava olayları ve iklim değişikliği üzerine çalışan araştırmacı Dr Joyce Kimutai, “Oyuncular ve taraftarlar için güvensiz koşullarda oynanan maçlarla karşı karşıya kalma riskimiz son derece gerçek” diye uyarıyor.
WWA'ya göre en açıkta kalan mekânlardan biri, 26°C sınırının “neredeyse kesin” biçimde aşılmasının beklendiği açık hava Miami Stadyumu. Stat, bir çeyrek final maçı ile üçüncülük karşılaşmasına ev sahipliği yapacak.
Sıcaklık riskini geç başlama saatleriyle azaltma girişimlerine rağmen Kansas City Stadyumu da tehlikeli şekilde savunmasız durumda. Örneğin Hollanda-Tunus karşılaşmasının, saat 18.00'de başlayacak olmasına karşın, 28°C eşiğinin aşılması için yüzde 7, 26°C'nin aşılması için ise yüzde 25 olasılıkla karşı karşıya olduğu hesaplanıyor. Stadyum ayrıca bir çeyrek final maçına da ev sahipliği yapacak.
Amerikan Bağımsızlık Günü'nde bir eleme maçı ile beş grup karşılaşmasına ev sahipliği yapacak Philadelphia Stadyumu da riskli mekânlar arasında gösteriliyor.
Teksas'ın Dallas kentinde 28°C WBGT eşiğinin aşılması neredeyse kesin görülüyor. Aralarında her iki yarı finalin de bulunduğu çok sayıda maça ev sahipliği yapacak klimalı AT&T Stadyumu'nun dışında kutlama yapacak taraftarlar bu nedenle yüksek ısı stresi riskiyle karşı karşıya kalabilir.
İptali gerektirecek düzeydeki sıcaklıklar, iklim değişikliği için bir uyarı niteliğinde
Küresel sıcaklıklar yükselmeye devam ederse, WWA'nın iklim modelleri potansiyel Dünya Kupası ev sahibi şehirlerde tehlikeli sıcakların giderek ağırlaşacağını gösteriyor.
Kuruluş, klima erişiminin yaygınlaştırılması gibi kapsamlı uyum önlemleri olmadan, futbol maçlarını kuzey yarımkürenin yaz aylarında oynatmanın hem oyuncular hem seyirciler için giderek daha tehlikeli hale geleceği uyarısında bulunuyor.
Dr Otto, “Araştırmamız, iklim değişikliğinin Dünya Kupalarının kuzey yarımkürenin yazında düzenlenebilirliği üzerinde gerçek ve ölçülebilir bir etkisi olduğunu ortaya koyuyor” diyor.
“Dünyanın en büyük spor etkinliklerinden biri olan Dünya Kupası finalinin bizzat kendisinin bile iptali gerektirecek düzeyde sıcaklarda oynanması yönünde azımsanamayacak bir riskle karşı karşıya olması, FIFA ve taraftarlar için bir uyarı olmalı; bu da toplumun iklim değişikliğinden etkilenmeyen hiçbir alanı kalmadığını artık acilen kabul etmemiz gerektiğini gösteriyor.”
WWA, taraftarların açık hava etkinliklerine katıldığı bir ortamda yalnızca uyum önlemlerinin güvenliği sağlamaya yetmeyeceği uyarısında bulunuyor. Kuruluş, iklim değişikliğinin tehlikelerini azaltmak için fosil yakıtların yakılmasından hızla vazgeçilmesi çağrısı yapıyor.