Avrupa soğutma için devasa miktarda elektrik tüketiyor ve tonlarca CO2 salıyor. Sıradaki sıcak hava dalgasında ısı pompaları imdadımıza yetişebilir mi?
İklim uzmanları, Avrupa’nın geniş bölgeleri olağanüstü yüksek sıcaklıklar altında kavrulmaya devam ederken mayıs ayındaki aşırı sıcakların “yeni normal” haline geldiği uyarısında bulunuyor.
REKLAM
REKLAM
Ilık geçen Pentekost hafta sonunun ardından, Akdeniz havzasındaki ve ötesindeki şehirler daha da kavurucu sıcaklıklara hazırlanıyor. İspanya’da hava tahminlerine göre bu hafta Sevilla’da sıcaklıklar 39°C’ye ulaşacak; Bilbao ise çarşamba (27 Mayıs) ve perşembe (28 Mayıs) günleri 37°C’yi görecek.
Almanya’da bugün (salı, 26 Mayıs) Stuttgart’ta en yüksek sıcaklığın 32°C’ye çıkması beklenirken, Düsseldorf ve Bonn 31°C’lik ılık bir havayla karşı karşıya kalacak. Hatta Birleşik Krallık’ta bile, güney İngiltere’de 35°C’ye varan tahminlerle, kayıtlardaki en sıcak mayıs gününün yaşanması bekleniyor.
Sıcak hava dalgası, Birleşik Krallık İklim Değişikliği Komitesi’nin (CCC) 20 Mayıs’ta yayımladığı kapsamlı bir raporun ardından geldi. Raporda, özellikle huzurevleri, hastaneler ve okullarda, vatandaşları dayanılmaz yaz sıcaklarından korumak için klima kullanımının yakında “kaçınılmaz” hale geleceği uyarısı yapıldı.
Ancak ısı pompası satışları Avrupa genelinde hızla artarken akla şu soru geliyor: Evinizi serinletmenin en iyi ve en çevre dostu yolu hangisi?
Isı pompaları Avrupa’da yaygınlaşıyor
Isı pompaları genellikle bir ısıtma teknolojisi olarak görülüyor; bu sistemler ısı üretmek yerine, dışarıdaki havadan, topraktan ya da sudan aldıkları ısıyı eve aktarıyor.
Bu çevreci teknolojinin satışları, 2023 ve 2024’teki durgunluğun ardından yeniden artışta; en büyük pazar olma konumunu ise hâlâ İskandinavya koruyor. Popülerlikteki sıçramada, İran’a yönelik savaş nedeniyle petrol ve gaz fiyatlarının yükselmesinin de payı var.
Avrupa Isı Pompası Birliği’ne göre, Fransa, Almanya ve Polonya’da konut tipi ısı pompası satışları 2026’nın ilk çeyreğinde ortalama yüzde 25 arttı.
Birleşik Krallık’ta ısı pompası satışları da Mart ayının ilk üç haftasında, bir önceki ayın aynı dönemine kıyasla yüzde 50’den fazla yükseldi. Enerji şirketi Octopus Energy’ye göre bu artışta, Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasının etkisi büyük.
Hangi tür ısı pompası evinizi serinletebilir?
Radyatörlerde ya da yerden ısıtma borularında suyu ısıtmak yerine, hava-hava ısı pompaları binanın içindeki havayı ısıtarak çalışıyor. Bu tür hava-hava ısı pompaları, dış ünite ile buna bağlı bir ya da birden fazla iç üniteden oluşuyor.
Hava-su ya da toprak kaynaklı ısı pompalarının aksine, hava-hava modelleri iç mekândaki ısıyı dışarıya atarak evi soğutabiliyor; bu da standart klima cihazlarına oldukça benzer bir süreç.
Hava-hava ısı pompaları çoğu zaman diğer modellere göre daha ucuz; Birleşik Krallık’ta tek bir oda için fiyatlar 1.900 sterlinden (2.200 avro) başlıyor, üç yatak odalı bitişik nizam bir ev içinse yaklaşık 3.700 sterline (4.287 avro) çıkıyor. Ancak hava-hava ısı pompalarına verilen devlet hibeleri, diğer modellere kıyasla genellikle belirgin biçimde daha düşük.
En büyük dezavantaj, çoğu hava-hava sisteminin sıcak su sağlamaması; dolayısıyla duş, banyo ve temizlik için suyu ısıtmak üzere başka bir çözüme ihtiyaç duyuluyor. Bu yine düşük karbonlu bir yöntemle, örneğin güneş enerjili su ısıtma sistemleriyle yapılabilir, ancak ek maliyet getiriyor.
Yine de kompakt boyutları sayesinde hava-hava ısı pompaları, özellikle küçük evler ve daireler ya da imar kısıtlamaları nedeniyle seçenekleri sınırlı olanlar için değerlendirilmeye değer.
Isı pompası gezegen için klimadan daha mı iyi?
Klimanın sıcak hava dalgaları sırasında sıcağa bağlı ölümleri etkin biçimde azalttığı biliniyor. Ancak Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA (kaynak İngilizce)) göre, büyük ölçüde klima ve vantilatörlerden oluşan “mekânsal soğutma” 2022’de dünya elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 7’sini oluşturdu.
2025’in yaz başındaki sıcak hava dalgaları sırasında, klima sahipliğinin düşük olduğu Fransa’da bile, klimalar nedeniyle akşam saatlerindeki elektrik talebi sezon dışı ortalamanın yüzde 25 üzerine çıktı.
Çoğu zaman fosil yakıtla çalışan klima sistemleri, 2022’de yaklaşık 1 milyar ton CO2 emisyonuna yol açtı. Klimalarda kullanılan hidroflorokarbon (HFC) ve hidrokloroflorokarbon (HCFC) soğutucu gazları ise atmosferde karbondioksite kıyasla binlerce kat daha fazla ısı tutarak küresel ısınmayı körüklüyor.
Buna karşın, iklim krizi gezegeni kavurmaya devam ederken uzmanlar klima sayısının hızla artacağı uyarısında bulunuyor. Bugün dünyada yaklaşık 2 milyar klima cihazı var; IEA’ya göre bu rakam 2050’ye kadar neredeyse üç katına çıkarak 5,5 milyarı aşabilir.
Hava-hava ısı pompaları da soğutma işlevleri söz konusu olduğunda çevre üzerindeki etkilerden muaf değil. Hem klimalar hem de hava-hava ısı pompaları, açığa çıkardıkları ısıyı dışarıya atarak dış ortam sıcaklığını yükseltiyor ve böylece iç mekânlarda daha fazla soğutma talebine yol açıyor.
Bu nedenle, hâlihazırda verimli çalışan bir klimayı hava-hava ısı pompasıyla değiştirmek, emisyonlar üzerinde sınırlı bir etki yaratacak; asıl kazanım, yanmaya dayalı ısıtma sistemlerinden vazgeçildiğinde sağlanıyor.
Sıcağın evinize girmesini nasıl engellersiniz?
Elbette evi serin tutmanın en çevreci yolu, öncelikle sıcağın içeri girmesini engellemek.
Birleşik Krallık merkezli Energy Saving Trust, “Enerji kullanımını en aza indirmek için önce pencere gölgelikleri ve daha iyi havalandırma gibi pasif soğutma yöntemlerini düşünmelisiniz” tavsiyesinde bulunuyor.
Pencereleri ısı ve ışık geçirmez stor perdelerle kapatmak ve pencereleri yalnızca dışarısı daha serin olduğunda (örneğin gece saatlerinde) açmak, mekanik soğutma ihtiyacını azaltmaya yardımcı olacaktır.
Isıtma sisteminizin kapalı olduğundan emin olun, kullanılmayan ışıkları ve elektrikli cihazları kapatın; mümkünse yemek pişirmeyi günün daha serin saatlerine bırakın.
Klima kullanımının yaygın olmadığı ve altyapının aşırı sıcaklarla başa çıkacak şekilde tasarlanmadığı Birleşik Krallık’ta hükümet, güvenli bir şekilde ulaşabildikleri sürece, halkın serinlemek için yerel kütüphane ya da süpermarket gibi kamusal binaları ziyaret etmesini öneriyor.
Sıcaklıkların aşırı yükseldiği dönemlerde, İspanya’da yüzlerce kamu binası ülkenin geniş iklim sığınakları ağı sayesinde halka kapılarını açıyor. Bu sığınaklar, aşırı sıcağa karşı hassas grupları koruyabilmek için kalabalık kitlelere serinleme imkânı ve su sağlıyor. Benzer merkezler, özellikle büyük şehirlerde olmak üzere, Avrupa genelinde de giderek yaygınlaşıyor.
Isı, asfalt ve betona hapsolduğu için kentlerde daha yoğun birikiyor; buna kentsel ısı adası etkisi deniyor. 2050’ye gelindiğinde sıcak hava dalgalarının dünya genelinde 3,5 milyardan fazla insanı etkilemesi, bunların yarısının da kentsel alanlarda yaşaması bekleniyor.