Atina’dan Oulu’ya Avrupa kentlerinin belediye başkanları, aşırı sıcaklara karşı yurttaşları korumak için dünyadan 50 mevkidaşlarıyla güç birleştiriyor.
Geçen temmuzda, Türkiye Rivierası'ndaki Antalya'da sıcaklıklar kavurucu 46°C'nin üzerine çıkarak rekor kırdı. 2,6 milyondan fazla kişiye – ve her yaz milyonlarca turiste ev sahipliği yapan Akdeniz kenti, sıcağa uzun zamandır alışkındı.
REKLAM
REKLAM
Ama bir şey değişmişti.
“Son yıllarda sıcaklık karakter değiştirdi: daha uzun süren, daha şiddetli ve daha sık görülen sıcak hava dalgaları sakinlerimizi, açık havada çalışanları, sağlık hizmetlerimizi ve her yıl ağırladığımız milyonlarca ziyaretçiyi zorluyor” diyor Antalya İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Dairesi Başkanı Melike Kireçcibaşı.
Antalya yalnız değil. Aşırı sıcaklar artık dünyadaki en ölümcül iklim tehdidi; her yıl neredeyse yarım milyon insanın hayatına mal oluyor.
Avrupa'nın mayıs ayı sıcak hava dalgası – Fransa'da sıcaklıkların mevsim normallerinin 10-15 derece üzerine çıkarak tüm zamanların ilkbahar rekorlarını kırdığı ve kıta genelinde can kayıplarına yol açtığı bu dönem – BM iklim şefi Simon Stiell tarafından iklim krizinin “acımasız bir hatırlatıcısı” olarak tanımlandı.
Dünya Meteoroloji Örgütü'nün (WMO), bu yaz Avrupa'da ve ötesinde zaten yükselmekte olan sıcaklıkları daha da artıracak, muhtemelen güçlü bir El Niño olayının gelişmekte olduğu uyarısını yapmasıyla, kentler üzerindeki harekete geçme baskısı hiç bu kadar büyük olmamıştı.
Şimdi, Dünya Çevre Günü'nde (5 Haziran) Atina'dan Oulu'ya, Yangzhou'ya kadar 50'den fazla belediye başkanı güçlerini birleştiriyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın yeni “50@50” girişimi, kentleri denenmiş çözümleri paylaşmak, sistemlerini gelecekteki sıcak hava senaryolarına karşı stres testine tabi tutmak ve bir sonraki sıcak hava dalgası vurmadan önce eylemi hızlandırmak üzere bir araya getiriyor.
“Aşırı sıcaklar dünya genelindeki kentlerde günlük yaşamı şimdiden yeniden şekillendiriyor” diyor UNEP İcra Direktörü Inger Andersen. “50@50, insanları koruyan, eşitsizlikleri azaltan ve kentsel dayanıklılığı güçlendiren pratik çözümleri paylaşarak yerel liderlerin daha hızlı hareket etmesine yardımcı oluyor.”
Hedefli önlemler için sıcaklık riskinin haritalanması
Artan sıcaklıkların etkisiyle Antalya, AB destekli CLIMAAX-MUHIR projesine başladı; il genelinde mevcut ve gelecekteki tehlikeleri modelleyen bir sıcaklık risk değerlendirmesi yürütülüyor.
“Bulgular düşündürücüydü” diye anlatıyor Kireçcibaşı Euronews Earth'e. “İklim projeksiyonlarımız, yüksek emisyon senaryosunda sıcak hava dalgalarının görülme sıklığının keskin biçimde artacağını gösteriyor; bazı ilçelerde yüzyılın ortalarına ve sonlarına doğru sıcak hava dalgası sıklığı birkaç katına çıkabilir.”
Proje ayrıca kırılgan nüfuslarla aşırı sıcakların nerede kesiştiğini de haritalandırdı ve sonuçlar çarpıcıydı. Antalya topraklarının yalnızca yüzde 2,56'sını yapılaşmış alanlar oluşturmasına rağmen nüfusun yaklaşık yüzde 56'sı buralarda yaşıyor ve kentin en yüksek riskli sıcaklık bölgeleri, neredeyse bire bir insanların fiilen yaşadığı yerlerle örtüşüyor. “Bu da bize önce nerede harekete geçmemiz gerektiğini gösteriyor” diyor Kireçcibaşı.
Bu bulgulardan yola çıkarak Antalya, en çok ihtiyaç duyan mahallelere serinletici altyapı, gölgelik alanlar, yeşil alanlar, erken uyarı sistemleri ve sağlık desteği yönlendiren bir Sıcaklık Eylem Planı hazırladı.
En kırılgan mahallelerin yeniden geliştirilmesi
Benzer bir yaklaşım, 50@50'nin bir diğer katılımcısı olan Atina'da da uygulanıyor; burada Kentsel Isı Atlası, ısıya maruziyet ile sosyal kırılganlığın nerede çakıştığını ortaya koyuyor. Girişim, kentin ısıya en hassas bölgelerinden biri olan Elaionas'ın yeniden geliştirilmesini tetikliyor; burada 215 bin metrekarelik yeni bir metropol parkı kuruluyor.
Atina, her yıl 5 bin ağaç dikme taahhüdünde bulundu; 2024'ten bu yana şimdiden 12 bin 400'den fazlası toprakla buluştu. İlerleme, kamu güvenini ve yurttaş katılımını artırmak üzere tasarlanan Athens Trees adlı dijital platform üzerinden eşzamanlı olarak takip edilebiliyor.
“Okul bahçeleri, mikro ormanlar, mahalle parkları ve kamusal alanlardaki serinletici unsurlarla birlikte ele alındığında, bu müdahaleler daha serin ve daha sağlıklı bir kentsel ortam yaratmamıza yardımcı oluyor” diyor Develop Athens CEO'su Elissaios Sarmas.
Her iki kent de sıcak noktaları haritalama tekniklerinin, 50@50 ağına yapılacak ve başka yerlere en kolay uyarlanabilecek katkılar arasında yer almasını umuyor.
Bu bilgi paylaşımı, girişimin temel amacını oluşturuyor. Kendi 50°C simülasyon tatbikatından – kentin, henüz deneyimlemediği ancak bilim insanlarının yaşayacağını söylediği sıcaklıklara karşı sistemlerini stres testine tabi tuttuğu çalışma – yola çıkan Paris, şimdi bu modeli ağ genelinde yaygınlaştırmaya yardımcı oluyor.
“Aşırı sıcaklar, dünya genelinde kentler için belirleyici bir meydan okumaya dönüşüyor” diyor Paris Belediye Başkanı Emmanuel Grégoire. “Kentler, aşırı sıcakları öngörmek ve sakinlerini korumak için birlikte hareket etmek zorunda. İşbirliği, elimizdeki en güçlü araç.”
Önümüzdeki yıl içinde bir düzine kent, UNEP, C40 Kentleri İklim Liderlik Grubu ve Paris Belediyesi'nin desteğiyle kendi aşırı sıcaklık stres testlerini gerçekleştirecek.
Sıcaklar Akdeniz'den Kuzey Kutup Dairesi'ne kadar vuruyor
Aşırı sıcaklık sorununun ne kadar uzağa yayıldığını gösteren en çarpıcı işaret belki de dünyanın tepesine yakın bir kentten geliyor. Finlandiya'daki Oulu, Avrupa Birliği'nin en kuzeydeki büyük kenti ve Kuzey Kutup Dairesi'nin hemen yakınında yer alıyor; buna rağmen o da 50@50'ye katıldı.
Geçen yıl Finlandiya, “gerçekten eşi benzeri görülmemiş” bir sıcak hava dalgasında art arda üç hafta boyunca 30°C sıcaklığa maruz kaldı. Ülkenin kuzeyindeki bir buz pisti, sıcaktan kaçmak isteyenlere kapılarını açarken, yerel hastaneler dolup taştı. Sıcak hava dalgası, aşırı ısınma riskiyle karşı karşıya kalan ren geyiklerinin refahına ilişkin kaygıları da artırdı.
“Kentsel ısı adaları oluşmaya başlıyor ve kentsel mekânları rahatsız edici hale getiriyor” diyor Şehir Mimarı Sanna Pääkkönen. Zorluk, Finlandiya kentinin bütünüyle farklı bir iklim için inşa edilmiş olmasından dolayı daha da büyüyor.
“Dairelerimizin, okullarımızın, kreşlerimizin ve çalışma ortamlarımızın çoğu soğuk kışlar düşünülerek inşa edildi ve şimdi yazın fazla ısınmaya başlıyorlar” diye açıklıyor Pääkkönen.
Sıcaklığın ötesinde Oulu'nun İklim Yol Haritası, daha sık yaşanan sel ve fırtınalarla ve güvenilir sürekli donmuş zemin koşullarına göre tasarlanmış binalar ile altyapıda, değişen donma-çözülme döngülerinin yol açtığı bozulmalarla da başa çıkmak zorunda.
Şehir plancıları artık yeni kentsel gelişmeleri tasarlarken güneş ışığını, sıcaklığı ve gölgeleme olanaklarını hesaba katıyor ve uyum sağlamaya çalıştıkları sıcaklık artışını körükleyen otomobil emisyonlarını azaltmak için bisiklet ve yaya altyapısına yatırım yapıyor.
Antalya'nın sıcaklık haritalarını, Atina'nın yeni parklarını ve Oulu'nun yeniden yazılan planlama kurallarını birbirine bağlayan ortak nokta aynı: Kentler artık sahip oldukları iklime göre tasarım yapamaz. Gelmekte olan iklime göre tasarlamak zorundalar.
Kuzey Kutup Dairesi'ne yakın bir kentin, başa çıkmak üzere hiç tasarlanmamış olduğu yaz sıcaklarına şimdi planlama yapıyor olması, sorunun ne kadar hızlı ilerlediğini gösteriyor. 50@50'nin organizatörlerine göre buna ayak uydurmak, kentlerin sorunu tek başına çözmeye çalışmaktan vazgeçmesini gerektiriyor.
50@50'ye hangi kentler katılıyor?
UNEP'in 50@50 girişimine katılan kentler, Antarktika dışındaki tüm kıtaları kapsıyor. Tam liste şöyle:
Antalya, Athens, Balikesir, Barcarena, Barcelona, Barranquilla, Bauchi, Belo Horizonte, Blacktown, Bom Jesus do Itabapoana, Buenos Aires, Campinas, Cape Town, Casablanca, Contagem, Copenhagen, Corumbá, Delhi, Doha (Qatar Foundation), Florianópolis, Fortaleza, Gaziantep, Iloilo City, Jakarta, Jalgaon, Jiaxing, Karachi, Kilifi, Kisumu, Lagos, Lahore, Maranguape, Melbourne, Mendoza, Montreal, Mumbai, Nagpur City, Nakuru, Oulu, Paris, Poá, Rio de Janeiro, Santiago, Santiago de Cali, Santo André, Sorocaba, São João de Meriti, São Lourenço do Sul, Taita Taveta County, Tamil Nadu state, Teresina, Tirana, Tokyo, Turbat, Warsaw and Yangzhou.