ABD ve İran arasında nisanda yürürlüğe giren ateşkes sürüyor; ancak Trump anlaşmanın yakın olduğunu söylese de aralıklı şiddet olayları savaş korkusunu tazeliyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi, ABD ile Ortadoğu'daki savaşı sona erdirecek bir anlaşmanın hiç olmadığı kadar yaklaştığını savunurken, ABD Başkanı Donald Trump Tahran'ı müzakerelerde kötü niyetli davranmakla suçladı.
REKLAM
REKLAM
Gerilim, İran medyasında olası anlaşmanın içeriğine ilişkin ayrıntıların yayımlanmasının ardından yükseldi. İran basınında yer alan bilgilere göre Tahran, uranyum zenginleştirme hakkından vazgeçmeyecek ve Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü korumakta ısrar edecek.
Ancak bu açıklamalar, Beyaz Saray'ın sunduğu tabloyla çelişiyor. Üst düzey bir Beyaz Saray yetkilisine göre İran, nükleer teçhizatını tamamen sökmeyi, zenginleştirilmiş uranyum stoklarını imha etmeyi ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden tüm deniz trafiğine açmayı kabul etti. Yetkili ayrıca İran'ın dondurulmuş varlıklarının da bu taahhütler yerine getirilmeden serbest bırakılmayacağını söyledi.
Trump, haftalar süren kesintili görüşmelerin ardından perşembe günü yaptığı açıklamada anlaşmanın yakın olduğunu ima etmişti. Ancak cuma günü İran medyasında yer alan taslak anlaşma iddialarına sert tepki gösterdi.
Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "İran'ın sahte medyaya sızdırdığı şartların, yazılı olarak üzerinde anlaşmaya varılan şartlarla hiçbir ilgisi yok. Bir anlaşmaya vardıklarına dair yaptıkları zayıf ve acınası açıklamalar gerçeği yansıtmıyor," ifadelerini kullandı.
İranlı yetkilileri hedef alan Trump, "Müzakere edilmesi son derece onursuz insanlar. Kendilerine çeki düzen vermeleri gerekiyor ve bunu hızlı yapmalılar," dedi.
İran Dışişleri Bakanı Irakçi ise krizi küçümsemeye çalışıyor izlenimi verdi.
Daha önceki ABD-İran görüşmelerine ev sahipliği yapan Pakistan'ın başkentini kastederek, "İslamabad Mutabakat Muhtırası hiç bu kadar yakın olmamıştı," diye yazdı.
"Nihai hâle getirilene kadar medya, içeriğine ilişkin spekülasyondan kaçınmalı."
Trump daha sonra Irakçi'nin mesajının ekran görüntüsünü kendi hesabında paylaştı.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de cuma günü, barış anlaşmasının nihai metni üzerinde uzlaşıya varıldığını açıkladı.
Şerif, "Barış anlaşmasına ilişkin üzerinde mutabakata varılmış nihai bir metne ulaşıldığını teyit edebiliriz; Pakistan şu anda bir sonraki adımların netleştirilmesi için her iki tarafla da yakın çalışıyor," dedi.
ABD ve İran liderlerini de etiketleyen Şerif, "Barış hiçbir zaman bugünkü kadar yakın olmamıştı" ifadelerini kullandı.
Taraflar anlaşmanın içeriğinde farklı şeyler söylüyor
Nisan ayında yürürlüğe giren ateşkese rağmen bölgede zaman zaman şiddet olayları yaşanıyor. Bu olaylar, Trump'ın sık sık anlaşmanın yakın olduğunu söylemesine rağmen savaşın yeniden tam ölçekli hale gelebileceği endişelerini canlı tutuyor.
ABD'nin yakın müttefiki İsrail, Trump'ın kendilerine İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarından tamamen arındırılacağı yönünde güvence verdiğini açıkladı. Ancak İran'ın resmi haber ajansı IRNA, bunun müzakere masasında olmadığını savunuyor.
IRNA'ya göre ilk anlaşmanın imzalanmasının ardından İran ile ABD arasında 60 gün daha görüşmeler sürecek ve İran'ın uranyum zenginleştirme hakkı ile mevcut zenginleştirilmiş materyali muhafaza etmesi, nihai anlaşmaya dahil edilmesi amaçlanan temel ilkeler arasında yer alacak.
Ajans ayrıca İran'ın, Körfez'den petrol ve doğalgaz sevkiyatının büyük bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğini yönetme hakkını korumakta ısrar edeceğini bildirdi. Savaşın başlamasından bu yana İran boğazdaki geçişleri ciddi ölçüde kısıtlamış ve gemilerin geçiş için İran Silahlı Kuvvetleri'nden izin almasını şart koşmuştu.
Tahran'da bazı İranlılar ise olası bir anlaşmanın mevcut yönetimin iktidarını daha da sağlamlaştırmasından endişe duyuyor.
AFP'ye konuşan 29 yaşındaki bir kafe çalışanı, ismini vermeden, "Ne hissedeceğimden emin değilim. Bunun bizim için iyi mi kötü mü olacağını bilmiyorum. Bu savaşın temel amacı ABD'nin sistemi değiştirmesiydi ve bu gerçekleşmedi. O halde bir anlaşma neyi değiştirecek?" dedi.
Taslak metinde neler var?
Trump'ın iyimser açıklamaları küresel piyasalarda yükselişe ve petrol fiyatlarında sert düşüşe yol açsa da İran'ın taleplerinin anlaşmanın tamamlanmasını zorlaştırabileceği belirtiliyor.
Trump perşembe günü yaptığı açıklamada anlaşmanın İran yönetiminin en üst kademelerine sunulduğunu ve onaylandığını öne sürerek planlanan yeni bombardıman dalgasını iptal etmişti. Trump, imza töreninin yer ve tarihinin yakında açıklanacağını da söylemişti.
İran'ın Mehr Haber Ajansı ise cuma günü, müzakere heyetine yakın bir kaynağa dayandırdığı haberinde üzerinde çalışılan taslak anlaşmanın ayrıntılarını yayımladı.
Habere göre anlaşma, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşın sona ermesini, İran'ın dondurulmuş 24 milyar dolarlık varlığının serbest bırakılmasını ve Tahran'ın nükleer programına ilişkin 60 günlük yeni bir müzakere sürecini içeriyor.
Taslakta ayrıca İran petrolünün satışına yönelik yaptırımların askıya alınması, İran limanlarına uygulanan ABD deniz ablukasının kaldırılması ve savaşın yol açtığı zararlar nedeniyle ABD ile müttefiklerinin İran'a tazminat ödemesine yönelik planların da yer aldığı belirtiliyor.