Beni Amerika'ya götür: Bosna Dünya Kupası dönüşünde marş etrafında kenetlendi

Cuma günü ev sahibi ülkelerden biri Kanada'ya karşı oynanan Dünya Kupası açılış maçında, yedek santrfor Jovo Lukić'in 21. dakikada Bosna Hersek adına bir köşe vuruşunu kafayla ağlara göndermesinin ardından, Toronto Stadyumu'ndaki küçük ama coşkulu bir Bosna taraftar grubu sevinçten adeta yerinden fırladı.

REKLAM

REKLAM

Yaklaşık 3 milyon nüfuslu Batı Balkan ülkesi, eski Yugoslavya'dan bağımsızlığını ilan ettiği 1992'den haftalar sonra patlak veren kanlı dört yıllık savaşın ardından, Dünya Kupası'nda sahne alacağı bu turnuvayı – bağımsızlıktan bu yana yalnızca ikinci kez katıldığı kupayı – endişeli bir heyecanla bekliyordu.

Bosna, Avrupa play-off'larında sahasında oynanan nefes kesen bir penaltı serisinde dört kez şampiyon olan İtalya'yı eleyerek turnuvaya katılmayı başaran son ülke olmuştu.

İki ay sonra ve binlerce kilometre ötede, Ontario Gölü kıyısındaki stadyumda kırmızılar içindeki Kanadalı taraftar denizi arasında sayıca az kalan – aralarında Ryan Reynolds ve Mike Myers gibi isimlerin de bulunduğu – Bosnalılar için Lukić'in golü, tribünlerin üst katındaki mavi formalı Bosna taraftarlarında sevinç gözyaşlarını tetikledi.

Takımın vazgeçilmez yıldız golcüsü Edin Džeko'nun yerine sahaya ilk 11'de çıkan ve kariyerini Romanya'nın Universitatea Cluj takımında sürdüren Lukić, Bosna'nın kâğıt üzerinde Kanadalıların rahatlıkla alt edeceği zayıf taraf olarak görüldüğü hareketli bir başlangıcın ardından, takım oyununun ürünü olan topu şık bir dokunuşla ağlara gönderdi.

Bosna, Dünya Kupası tarihinde bir maçta 70'in üzerinde savunma uzaklaştırması yapan yalnızca dördüncü takım olarak rekor kırdığı bir karşılaşma oynarken, Kanada 78. dakikada skoru eşitlemeyi başardı ve maç beraberlikle sona erdi.

Ejderhalar – Bosna futbol takımının yıllardır kullandığı lakap – yine de maç sonunda, her zamanki gibi sıcak Kanadalı taraftarlardan çabaları için alkış aldı.

Bosna, güncel FIFA sıralamasında 64. basamakta yer alıyor; İsviçre (19), Kanada (30) ve Katar'ın (56) ardından B Grubu'nun en düşük sıralı takımı.

Yine de Bosna'nın kolay lokma olup silinip gitmesi hiçbir zaman ihtimaller arasında değildi; bu da, çoğu savaş yüzünden otuz yılı aşkın süredir Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'ya dağılmış geniş diasporanın parçası olan taraftarlarını coşturdu.

Diğerleri ise Bosna'dan savaş sonrası dönemde ayrıldı; zira ülke, giderek daha fazla, üç ana etnik grubun – Bosnalı Sırplar, Bosnalı Hırvatlar ve Boşnakların – temsilcileri arasındaki bitmek bilmeyen siyasi çekişmeler ve tıkanan ilerleme nedeniyle lekelenen bir yer hâline geldi.

Dünya Kupası'na Bosnalılar, bu yılın marşlarından birine dönüşen bir şarkı getirdi: çok sevilen Bosnalı grup Dubioza Kolektiv'in 15 yıllık ve 'I am from Bosnia, take me to America' sözleriyle açılan parçası.

'Tüm ülke için Amerika'da bir futbol rüyası'

Bosna'nın finallere yaklaşmasıyla birlikte taraftarlar tarafından benimsendikten sonra sosyal medyada viral olan ve sözleri pankartlara, tişörtlere basılan bu şarkı, sadece Balkanlara özgü akılda kalıcı bir melodi değil.

İlk çıktığında 'USA' adını taşıyan parça, savaş sonrası Bosnalıların hayatın yurt dışında her zaman daha iyi olduğuna inanma eğilimine alaycı bir göndermeydi.

İlk hâlinde sözler şöyleydi: 'I want to start all over, return to no man's land, send greetings to your leader, don't want your green card, I want to fly back like a rocket to the Balkans.'

'Bu şarkının 15 yıl içinde ikinci, üçüncü, dördüncü kez nasıl yeniden hayat bulduğunun ilginç bir hikâyesi var,' diyor Dubioza Kolektiv'in basçısı Vedran Mujagić.

Şimdi ise olası bir Dünya Kupası başarısının fon müziği olarak yeniden kurgulandı.

'Göç ve Amerikan Rüyası üzerine bu satirik yorumdan evrilip tüm ülke için Amerika'da yaşanan bir futbol rüyasına dönüştü.'

Dubioza'nın viral marşı yayılmaya devam etti: Kanada maçı sonrası süperstar yorumcu ikili Thierry Henry ve Zlatan Ibrahimović, televizyonda canlı yayında 'I am from Bosnia, take me to America' dizelerini tekrarladı.

Bir zamanların dünyanın en iyi forvetleri olan ikili, hem Bosna'yla hem de şarkının mesajıyla doğrudan bağlantılı: Henry'nin çocukları yarı Bosnalı, Ibrahimović'in babası da Bosna'dan.

'Bu, grup ya da şarkı için olabilecek en güzel şey: insanlar şarkıyı sahiplenip ona yeni anlamlar yüklediğinde artık onların olur,' diyor Dubioza Kolektiv'in klavyecisi Brano Jakubović. 'Artık bize ait değil.'

Daha ne kadar kötü olabilir?

Son yıllarda Bosna'dan gelen haberler tam anlamıyla iç karartıcıydı. Etnonasyonalist liderler ilerlemeyi kişisel, siyasi ve mali çıkarları uğruna feda etmeyi sürdürürken ülke, AB üyelik yolunda büyük ölçüde yerinde saydı.

Nüfusun tahminen dörtte biri, rekor düzeydeki işsizlik oranları arasında görece yoksulluk içinde yaşıyor. Ülkenin sağlık sistemi darmadağın, yaygın yolsuzlukla malul.

Dahası, Bosna'nın baş döndürücü derecede karmaşık devlet yapısı, iktidardakilere ayrı eğitim sistemleri ve geçmişle yüzleşme isteksizliği üzerinden bölünmeleri derinleştirmeyi kolaylaştırdı; bu durum, savaş suçları ve soykırımı açıkça inkâr etmelerinde kendini gösteriyor.

Bu, suçlulara yönelik uzun uluslararası mahkeme kararları listesine ve uluslararası toplumun uzlaşı yönündeki tekrarlanan çağrılarına rağmen yaşanıyor.

2024'te devlet düzeyindeki güvenlik bakanlığı, ülkede doğmuş yaklaşık 1,8 milyon Bosnalının dünyanın 54 ülkesinde yaşamaya gittiğini tahmin ediyordu. Yurt dışında doğan Bosnalıların sayısı ise yaklaşık yarım milyon.

Devletin 2013'te yaptığı son nüfus sayımı, 3,7 milyon Bosnalının ülkede yaşadığını gösteriyordu. Bu rakamın o günden bu yana 2,8 milyonun altına düştüğü tahmin ediliyor; bu, Avrupa'daki en ağır nüfus erimesi oranlarından biri.

Dubioza Kolektiv'in 'USA' şarkısı dışarıdakiler için farklı bir tını taşısa da, Bosnalı göçmenler parçanın daha derin anlamının farkında: göçün de kendi sorunlarını beraberinde getirdiği.

Ülkeden ayrıldıklarında, diyor Mujagić, 'yerel halkın, sağcıların düşmanlığıyla karşılaşıyorlar ve aslında onları orada istemiyorlar.'

'Gitmek istediğiniz ama öte tarafta da iyi bir hayatınız olmayacağını bir şekilde bildiğiniz bu çelişkili durum söz konusu,' diyor Mujagić. 'Bu anlamda şarkı bugün de tıpkı eskisi gibi gayet iyi işliyor.'

Hayaller hâlâ canlı

Tüm bunların içinde futbol, korku ve ayrışma siyasetine rağmen umudu canlı tutan büyük birleştirici oldu.

Avrupa'nın futbol devlerine karşı elemelerde yıllarca yaşanan hayal kırıklıklarının ardından – Bosna, Dünya Kupası ve Avrupa Şampiyonası play-off'larında Portekiz'e art arda iki kez elenmesiyle hatırlanıyor – ülke sonunda 2014'te Brezilya'daki Dünya Kupası'na gitmiş ve o dönem ülkeyi benzer bir futbol çılgınlığı sarmıştı.

1980'ler ve 90'ların başında yeteneğiyle PSG taraftarlarını büyüleyen efsanevi bir forvet olan teknik direktör Safet Sušić'in yönetiminde takım, açılış maçında Arjantin'e 1-2 yenildi. Karar golünü Leo Messi attı.

Ancak Bosnalı taraftarları bugün bile en çok yaralayan maç Nijerya karşılaşmasıydı: O dönem Manchester City'nin yıldız golcüsü olan Džeko, oyun kurucu Zvjezdan Misimović'in pasıyla Nijeryalı savunmacıların arkasına sızıp ağları havalandırdı, ancak gol ofsayt gerekçesiyle geçersiz sayıldı.

Bunlar VAR öncesi zamanlardı ve karar değişmedi; oysa hâlâ internette bulunabilen televizyon tekrarları, Džeko'nun açıkça ofsaytta olmadığını gösteriyordu. Bosna maçı 0-1 kaybetti ve son grup maçında İran'ı yense de Brezilya rüyası sona erdi.

Ardından 12 yıllık yeni bir bekleyiş geldi; ta ki bugünün teknik direktörü, Borussia Dortmund ve Hamburger SV gibi kulüplerde etkili bir ofansif orta saha olarak Almanya'da parlak bir kariyer yapmış eski milli takım kaptanı Sergej Barbarez, Galler ve İtalya'ya karşı oynanan iki maçlık play-off serisinde adeta sihir yapana kadar.

2014'te Brezilya'ya giden kadrodan bugün Bosna adına sahada kalan sadece iki oyuncu var: Turnuvadaki 40 yaş üstü az sayıdaki futbolcudan biri olan Džeko ile Cuma günü takımın kaptanlığını yapan Atalanta'nın sol beki Sead Kolašinac.

'Sen Bosnalısın, dünya ayaklarının altında'

Kanada maçı öncesinde The Players' Tribune'de yayımlanan ve Bosna'nın çocuklarına hitaben kaleme alınan bir mektupta Džeko, kendi başarı yolculuğunu anlattı.

Kuşatma altındaki Saraybosna'da, topçu ateşleri arasındaki molalarda ve keskin nişancılardan saklanarak çocukken futbol oynayışını, Bosna başkentinin iki büyük takımından biri olan Željezničar'daki mütevazı başlangıçlarını ve sadece 25 bin avro karşılığında 17 yaşında Çekya'ya transfer olduğunda yaşadığı tereddütleri yazdı.

'Açık konuşmak gerekirse, hayalimin ne olduğunu bile bilmiyordum. Sadece daha iyi olmak istiyordum. Kendime inancım vardı,' diyor Džeko.

'Vücudumun en güçlü yanı zihnimdi. Teplice'ye geldiğimde kendime, Edin, bu adamlardan daha çok çalışmak zorundasın, yoksa seni geri yollarlar, dedim.'

City onu Wolfsburg'dan almaya geldiğinde, değeri neredeyse 40 milyon avroya ulaşmıştı.

'Ben savaşla büyüdüm. Bir anda bir peri masalı yaşıyordum. Hiçbir şey imkânsız değildir. Bosna'yı Dünya Kupası'na götürmek bile,' diyor Džeko.

Bu kez kaptanlığını yaptığı takım, çoğu ikinci kuşak göçmenlerden oluşan genç oyuncularla dolu ve Džeko'nun mesajı hem genç takım arkadaşlarına bir selam niteliği taşıyor hem de uzun süredir bölünmüş bir ulus için bir toparlanma çağrısı olarak okunuyor.

'Halkım için oynuyorum. Saraybosna sokaklarındaki kızlar ve erkekler için oynuyorum. Bazıları hâlâ bizi bölmeye çalışsa da ülkemizi bu kadar güzel kılan tüm farklı kültürler ve dinler için oynuyorum,' diyor Džeko. 'Asla başaramayacaklar.'

'Benim yüzümden değil. Yetişkinler yüzünden de değil. Biz hiçbir zaman ders almıyoruz. Bu, sizin sayenizde çocuklar... Siz hiç değişmiyorsunuz.'

'O yüzden benden son bir ricam var, tamam mı,' diye sesleniyor Džeko.

'İster Saraybosna'da, ister Roma'da, ister St. Louis'de yaşayın... Müslüman, Yahudi, Katolik ya da Ortodoks olun... Nereden geldiğinizi asla unutmayın. Siz Bosnalısınız. Dünya ayaklarınızın altında.'