Portekiz'de yeni zehirli örümcek türü keşfedildi

Portekiz’in kuzeyindeki Porto kentinde, bilimsel adı 'Loxosceles laeta' olan zehirli Şili keşiş örümceği tespit edildi. Bu bulgu, türün İber Yarımadası’ndaki ilk kaydı olarak değerlendiriliyor.

REKLAM

REKLAM

Keşfi gerçekleştiren ekipte yer alan Porto Üniversitesi Doğa Tarihi ve Bilim Müzesi’nden entomolog Jose Manuel Grosso-Silva, Euronews’e yaptığı açıklamada türün davranış özellikleri nedeniyle paniğe gerek olmadığını vurguluyor. Grosso-Silva, “İnsanların bu türle karşılaşma ya da ısırılma olasılığı düşük” diyor.

Bilim insanları Francisco Gil ve Jose Manuel Grosso-Silva’nın türün bölgede ilk kez görüldüğünü belgeleyen çalışmasında ise örümcek, “utangaç ve ısırmaya pek eğilimli olmayan” bir tür olarak tanımlanıyor. Ancak aynı çalışmada, ısırıklarının ciltte ciddi doku hasarına yol açabileceği ve sıklıkla nekrotik lezyonlara neden olabileceği de belirtiliyor.

Laeta olarak da bilinen Şili keşiş örümceği, Güney Amerika’nın batı kesimine özgü bir tür. Genellikle Brezilya ve Arjantin gibi ülkelerde görülen bu örümcek, uluslararası ticaret yoluyla doğal yaşam alanının çok dışındaki bölgelere de yayılabilmiş durumda.

Biyoloğun aktardığına göre ilk bulgu tamamen tesadüfen ortaya çıktı. 10 Eylül 2025’te Porto’daki Campo dos Martires da Patria’da bir duvar üzerinde bir erkek birey gözlemlendi. İkinci kayıt ise yine bir erkek örümceğe ait, 10 Ocak 2026’da, hedef tür olmayan bir yapışkan tuzağa yakalanmış halde ölü olarak bulundu.

Yeni türün tespit edilmesine rağmen, aynı cinse ait başka bir zehirli örümcek türü Portekiz’de onlarca yıldır yaşıyor ve ülke geneline yayılmış durumda. Kuzey Amerika kökenli olan ve Avrupa’da 200 yılı aşkın süredir görülen bu tür, Akdeniz keşiş örümceği (Loxosceles rufescens) olarak biliniyor.

Araştırmacılar, Loxosceles laeta’nın yalnızca Porto’da mı bulunduğunun, yoksa daha geniş bir alana mı yayıldığının henüz bilinmediğini belirtiyor. Biyoloğa göre, Şili keşiş örümceği ile Akdeniz keşiş örümceğinin kolaylıkla karıştırılabilmesi nedeniyle, daha önce L. rufescens olarak kaydedilen bazı fotoğraf kayıtlarının aslında yeni türe ait olması da mümkün.

İki tür arasındaki temel ayrım ise özellikle erkek bireylerde görülüyor. Bu fark, vücudun ön kısmında yer alan ve duyusal ile üreme işlevlerine sahip olan, çiftleşme sırasında spermin dişiye aktarılmasını sağlayan eklemli uzantılar, yani pedipalplarda ortaya çıkıyor.

Morfoloji ve davranış açısından iki türün birbirine oldukça benzediğini belirten Jose Manuel Grosso-Silva, her ikisinin de tek renk kahverengi olduğunu ve bu sayede bitki örtüsü içinde kamufle olabildiklerini söylüyor. Canlı ve dikkat çekici renklere sahip olmadıklarını vurgulayan Grosso-Silva, bu örümceklerin böcek avlamak için bitkiler üzerinde gördüğümüz türden ağlar kurmadığını ifade ediyor.

Biyoloğa göre bu türler ağlarını daha çok duvar köşeleri, çatlaklar ve karanlık, korunaklı alanlarda inşa ediyor ve gece saatlerinde daha aktif hale geliyor.

Isırıkların etkisine de değinen Grosso-Silva, klinik tablonun hafif vakalardan ciddi ve nadiren ölümcül olabilen durumlara kadar değişebildiğini belirtiyor. Ancak riskin düşük olduğuna dikkat çekerek, “Bir risk var ama bana göre düşük; bu nedenle panik ya da aşırı alarm haline katkıda bulunmaktan kaçınmak gerekiyor” ifadelerini kullanıyor.

Isırık nekroza yol açabiliyor

2023 yılında Portekiz’de, bu örümceğin zehirinin neden olduğu loxoscelismo adlı sendroma yol açan bir Akdeniz keşiş örümceği (Loxosceles rufescens) ısırığı vakası kayda geçti.

İç Hastalıkları Portekiz Derneği’nin dijital bilimsel yayını SPMI Case Reports, bir kentsel parkta bulunduğu sırada bu tür tarafından ısırılan 48 yaşındaki bir kadının vakasını duyurdu.

Boynunun arkasındaki ısırığın ardından, kadında ilk anda ağrısız bir şişlik gelişti. Ancak sonraki 24 saat içinde baş ağrılarının artması, halsizlik, ateşlenme hissi ve lezyon bölgesinde eritemle birlikte nekroz oluşumu gibi belirtiler ortaya çıktı. Daha sonra, vücudun başka bölgelerinde, özellikle göz çevresinde, kalça, uyluk, dudaklar ve ağız içi mukozasında deri dökülmeleri gözlendi.

Hasta, 16 gün süren hastane yatışının ardından herhangi bir semptom göstermeden taburcu edildi.

Yeni türler gitgide daha yaygın hale geliyor

Portekiz’de, dünyanın farklı bölgelerinden gelen 300’den fazla böcek türü yerleşik hale geçmiş durumda. Bunların büyük bölümü, artan mal taşımacılığı nedeniyle insan eliyle ülkeye sokuldu.

“Çevremizi giderek daha fazla değiştiriyoruz. Bilerek çok sayıda bitki getiriyoruz ve bunlar çoğu zaman hiç istemediğimiz böcekleri de beraberinde getiriyor,” diyor.

Biyolog, Çin’den bonsai sevkiyatıyla Fransa üzerinden Avrupa’ya taşınan Asya eşekarısı örneğini hatırlatıyor.

Ayrıca “kentleşme ve ökaliptüs gibi geniş alanları kaplayan monokültürler ile mısır gibi yaygın tarım ürünleri yüzünden doğal yaşam alanları küçülüyor.” Bu da ekosistemlerin değişmesine ve yeni türlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlıyor.

Küresel ölçekte yükselen sıcaklıklar ve Avrupa’nın dünyada en hızlı ısınan kıta haline gelmesi, bu egzotik türlerin üremesini ve yayılmasını da kolaylaştırabiliyor.

Jose Manuel Grosso-Silva, “İber Yarımadası’nda durumun nasıl gelişeceğini bilmiyoruz; bu, önümüzdeki yıllarda yakından izlenmesi gereken bir süreç” diye güvence veriyor.

Şili keşiş örümceğinin Avrupa’daki varlığı

Türün Avrupa’daki ilk kaydı, 1972 yılında Finlandiya’da Helsinki Üniversitesi’nin Zooloji ve Genetik bölümlerinin bulunduğu bir binada tutuldu.

Türün, insan eliyle taşındığı ve Finlandiya’nın dış ikliminde hayatta kalması zor olacağından, daha yüksek sıcaklıklardan yararlanmak için bina içinde yerleştiği düşünülüyor.

2025’te Almanya’daki Eberhard Karl Tübingen Üniversitesi de kurumun bodrum katında bu türe ait bir örnek tespit etti.

Ayrıca türün İtalya’da da bulunmuş olabileceğine dair bazı atıflar mevcut. Ancak bu bilginin ilk yayımlandığı kaynak artık erişilebilir olmadığı için, söz konusu kayıt henüz doğrulanabilmiş değil.