'Dünün şartlarına' göre inşa edilen stadyumlar iklim değişikliğine nasıl direnebilir?

Bu gece İspanya ve Arjantin, 2026 FIFA Dünya Kupası turnuvasını kazanmak için kozlarını paylaşırken tüm gözler ABD'ye çevrilecek.

REKLAM

REKLAM

Turnuvanın finaline East Rutherford, New Jersey'deki MetLife Stadyumu ev sahipliği yapacak ve burada sıcaklıkların 28 santigrat dereceye ulaşması bekleniyor. Bu sıcaklık, profesyonel futbolcuların küresel temsilci kuruluşu olan FIFPRO'nun gelişmiş soğutma önlemlerinin uygulanmasını önerdiği eşiğin 2 derece üzerinde.

Yine de turnuvanın merakla beklenen finali, önceki maçlara kıyasla çok daha serin koşullarda sona erecek.

Reuters'ın yaptığı analiz, maçların dörtten birinden fazlasında tehlikeli sıcaklık koşullarının yaşandığını ortaya koydu. Tam 27 maçta Islak Hazne Küre Sıcaklığı (WBGT) 28 derece eşiğini aştı. Nem ve hava sıcaklığı gibi faktörleri hesaba katan bu değer, FIFPRO'nun maçı ertelemeyi veya yeniden planlamayı önerdiği sınır noktasıdır.

Bu yılki turnuva, küresel sıcaklıkları sanayi öncesi ortalamaların 1,39 derece üzerine çıkaran art arda gelen sıcak hava dalgalarıyla çakıştı. Önceki haftalarda 40 dereceyi bulan sıcaklıklar altında kavrulan ABD de bu sıcak dalgasından nasibini aldı.

Bu durum, bu yılki turnuvalarda kullanılan stadyumların günümüzün ısınan iklimiyle başa çıkmakta ne kadar zorlandığına ışık tuttu.

Çevre danışmanlık firması SaveMoneyCutCarbon'ın CEO'su Mark Sait, Euronews Earth'e verdiği demeçte, "Bir stadyum hâlâ işlevini yerine getiriyor olabilir ama bu, iyi bir performans gösterdiği anlamına gelmez," dedi.

"Oyuncuların sıcaktan korunmaya daha fazla ihtiyacı varsa ve taraftarlar daha koltuklarına ulaşmadan rahatsız oluyorsa, tolerans sınırı zaten zorlanıyor demektir," diye ekledi.

Klima Dünya Kupası'nı neden kurtaramaz?

Geçen ay aşırı sıcakların 10 binden fazladan ölüme yol açtığına dair haberlerin ardından klima, Avrupa genelinde hararetli bir tartışma konusu haline geldi.

World Weather Attribution (WWA) bünyesinde bulunan bilim insanları, iklim değişikliği olmasaydı bu kadar yüksek sıcaklıkların "neredeyse imkansız" olacağını belirtiyor.

Ancak çevreciler, küresel ısınmayla olan bağlantısı nedeniyle klimanın kıta genelinde yaygınlaşmasına karşı uyarıda bulunuyor.

Klimalar, kentsel ısı adası etkisine katkıda bulunuyor. Bu etkide, sıcak hava beton ve asfalt gibi şehir altyapılarına hapsoluyor ve ardından tekrar atmosfere salınarak iç mekan soğutma talebini artırıyor.

Klima ünitelerinde kullanılan soğutucu gazlar da atmosfere sera gazı salarak küresel ısınmayı karbondioksitten çok daha hızlı bir şekilde tetikliyor.

Sait, "Klimaya bazen ihtiyaç duyulacaktır ancak bu, her sıcaklık problemine karşı varsayılan bir çözüm haline gelemez. Çünkü bu durum enerji sistemine daha fazla yük bindirir ve mekanların işletme maliyetini artırır," diye ekledi.

"Daha akıllıca olan yaklaşım, binadan daha fazla alanı soğutmasını istemeden önce daha az enerji israf etmesini sağlamaktır."

Sait, stadyum sahiplerine mevcut ısıtma ve havalandırma sistemlerini optimize etmek için binalarını "modernize etmeye (retrofitting)" odaklanmalarını tavsiye etti.

Sait, "Buradan yola çıkarak, daha verimli aydınlatma veya su tasarrufu sağlayan teknolojiler gibi iyileştirmeler genel talebi azaltabilir, düzenli izleme ise bu değişikliklerin ölçülebilir sonuçlar vermesini sağlar," ifadelerini kullandı.

Futbol stadyumları küresel ısınmaya karşı nasıl daha dirençli hale getirilebilir?

Stadyumları modernize etmek, binaları yıkıp yenilerini inşa etmekten çok daha ucuz ve çevre dostudur. Bunun yerine bina sahipleri, "serin çatılar" gibi yapısal önlemlere yatırım yapabilir. Bu yöntem, evlerin çatılarının daha az ısı emmesini sağlamak için beyaz veya yansıtıcı boyayla kaplanması anlamına gelir.

UCL ve Exeter Üniversitesi tarafından 2024 yılında yapılan bir çalışma, bu tür çatıların, 2018'in kavurucu yazında Londra genelinde yaygın olarak uygulanması durumunda şehri yaklaşık 0.8 derece soğutabileceğini buldu.

Güneş kontrol camları da benzer bir şekilde çalışan başka bir seçenek: kızılötesi ısıyı yansıtırken yüksek düzeyde doğal ışığın içeri girmesine izin veriyor. Bu, stadyum sıcaklıklarını düşürmeye yardımcı olurken sahada parlama oluşmasını veya sahanın kararmasını engelliyor.

Sait, "Buradaki kilit nokta, modernizasyonun daha fazla klima eklenmeden önce stadyumun performansını artırması gerektiğidir," diye konuştu. "Doğru yapıldığında gereksiz tüketimi azaltır, işletme maliyetlerini düşürür ve taraftarlar, personel ve oyuncular için daha serin, daha güvenli alanlar yaratır."

FIFA aşırı sıcaklar nedeniyle Dünya Kupası'nın yerini değiştirmeli mi?

Aşırı sıcaklar, Dünya Kupası'nın daha serin yerlere taşınması veya maç saatlerinin sıcaklığın daha düşük olduğu akşam saatlerine alınması yönündeki çağrıları tetikledi.

Sait, "FIFA ve ev sahibi ülkeler artık programlamaya ve stadyum seçimine kesinlikle iklim odaklı bir pencereden bakmalı. Çünkü bir maçın saati artık sadece bir yayıncılık kararı değil, güvenlik planının bir parçası haline geldi," dedi.

Uzman, bir stadyumun günün belirli bir saatinde güvenli bir şekilde işletilememesi durumunda bunun fikstür listesini sarsması gerektiğini vurguladı. Ancak programlamanın cevabın yalnızca bir parçası olduğunu savunarak, organizatörlere daha fazla kontrol sağlamak için stadyumların modernize edilmesi ihtiyacını yineledi.