Fas basını Ceuta’yı egemenlik sorunu olarak değerlendirdi; Cezayir medyası Rabat’ı göçü silah olarak kullanmakla suçladı; Tunuslular ise sosyal medyada kara mizaha başvurdu.
Sadece 19 kilometrekarelik küçük bir şehrin, yankıları tüm Güney Avrupa'ya yayılan insani ve diplomatik bir krizin merkez üssü haline gelmesini kimse beklemiyordu.
REKLAM
REKLAM
Perşembe günü birkaç saat içinde Ceuta, Fas topraklarından binlerce göçmenin girişine sahne oldu ve bu durum, şehrin 2021 krizinden bu yana yaşadığı en büyük toplu geçiş olarak kayıtlara geçti.
Ceuta yetkilileri şehre yaklaşık 60 bin göçmenin girdiğini belirtti. İspanya İçişleri Bakanlığı'na göre cuma öğleden sonra itibarıyla ölü sayısının 34'e yükselmesiyle krizin insani bilançosu da ağır oldu.
Ceuta'nın Tarajal plajında çekilen videolar, dalgakıran ile sınır bölgesindeki yollar arasında koşan büyük kalabalıkları göstererek geçişlere eşlik eden kaosu gözler önüne seriyor.
Yeni gelenlerin çoğu gençlerden oluşuyor, ancak görüntülerde, boğulma ve bitkinlik riskiyle dolu bu yolculukta çocuklu kadınlar ve ailelerin de yer aldığı anlaşıldı.
Peki, Fas'ta ve daha genel olarak Kuzey Afrika'da resmi ve halk düzeyindeki tepkiler nasıl oldu? Euronews Arapça mercek tuttu.
Fas’ın egemenlik iddiaları yeniden gündemde
Perşembe günü Ceuta'da yaşanan olaylar, Fas-İspanya ilişkilerindeki en hassas konulardan birini yeniden alevlendirdi: Rabat'ın, 1956'da Fransa ve İspanya'dan bağımsızlığını kazanmasından bu yana tarihsel olarak kendi topraklarının bir parçası olarak gördüğü Ceuta ve Melilla şehirleri üzerindeki egemenlik sorusu.
Kriz, Fas'ın Kral'ın tahta çıkışının ve krallık ile halk arasındaki bağlılık ve birlik bağlarının tazelenmesinin kutlandığı Taht Günü kutlamalarıyla aynı döneme denk geldi.
Fas'ın en popüler haber mecralarından biri olan Hespress, "Ceuta'ya yönelik akın ve daha sonra Melilla'ya da sıçrayan geçiş denemeleri; bu iki bölgeye komşu alanlardaki sosyal ve ekonomik duruma ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi," diye yazdı.
Haberde ayrıca, "Yaşananlar, bu şehirlerin Fas coğrafyasıyla olan bağını ve tarihsel egemenlik konusunun karmaşıklığını bir kez daha gözler önüne seriyor," ifadelerine yer verildi.
Hespress'e göre kriz, Ceuta'daki yerel makamları Madrid'deki merkezi hükümetten müdahale talep etmeye yöneltti. Madrid yönetimi ise duruma müdahale etmek adına hızlıca Faslı yetkililerle iletişime geçti ve ardından, şehre girmeyi başaranların geldikleri noktaya iade edilmesi konusunda uzlaşmaya varıldı.
Hespress, Ceuta ve Melilla ile Çevre Adaların Yeniden Entegrasyonu Ulusal Komitesi Başkanı Yahya Yahya'nın sözlerine de yer verdi. Yahya, Ceuta yetkililerinin olayları ele alış biçiminin "bölgedeki İspanyol varlığının kırılganlığını" ortaya koyduğunu belirterek, Ceuta hükümetin orduyu konuşlandırma talebinin bir "siyasi başarısızlık" anlamına geldiğini savundu.
Cezayir'in tutumu
Bu sırada, Cezayir'in Rabat'a karşı siyasi puan toplama çabası ve iki komşu ülke arasındaki tarihsel düşmanlık, Cezayir'in Ceuta'da yaşananlara yönelik resmi ve kamusal tutumunda net bir şekilde hissedildi.
Tout sur l'Algérie (Cezayir Hakkında Her Şey) adlı haber sitesi, yaşananları "Faslıların toplu kaçışı" olarak nitelendirdi ve "Avrupa'nın şımarık çocuğu" olarak adlandırdığı Rabat'ın Madrid'e karşı bir kez daha "göç bombasını" kullandığını ileri sürdü.
Tout sur l'Algérie, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'nin olayların ardından İspanya'nın Schengen üyeliğinin askıya alınması yönündeki çağrısına dikkat çekerek; Avrupalı liderlerin bu insani göç dalgasının asıl kaynağı olarak gördüğü tarafla yüzleşmek yerine, eleştirilerini İspanya'da yoğunlaştırmayı tercih ettiğini öne sürdü.
Özel haber platformu daha da ileri giderek, İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani'yi, Kraliyet Sarayı ile sahip olduğu iddia edilen yakın ilişkiler nedeniyle bu meselede Fas'a şirin görünmeye çalışmakla suçladı.
Site ayrıca, Fas güvenlik güçlerinin göçmen kalabalıklarının müdahale edilmeksizin Ceuta'ya geçmesine izin verdiğini iddia etti; Rabat'ın ya sınırlarını kontrol edemediğini ya da göçü İspanyol komşusuna karşı bir silah olarak kullandığını savundu.
Fransa'daki sağ ve aşırı sağın Ceuta'da yaşananlara gösterdiği tepkiye de değinen site, bu kesimlerin "Fas hakkında tek bir kelime dahi etmeden suçu İspanya'ya yüklediklerini" ifade etti.
Cezayir devlet televizyonu da benzer şekilde Rabat'ı eleştirerek, yaşananların Fas'ın içinde bulunduğu zorlu ekonomik ve sosyal koşulları yansıtan bir "toplu kaçış" niteliğinde olduğunu savundu.
Cezayir'in kendi genç işsizlik oranı da yüzde 31 civarında ve hükümet; 2019 ile 2021 yılları arasında milyonları sokağa döken Hirak protesto hareketini bastırdığı, gazetecileri, aktivistleri ve muhalif isimleri susturmak için cezai kovuşturmaları kullandığı gerekçesiyle eleştirilerle karşı karşıya kalmıştı.
Siyasetin, Cezayir'deki sosyal medya kullanıcılarının paylaşımlarına gölge düşürmesi şaşırtıcı olmadı.
Dijital platformlar, Fas'a "İsviçre" lakabını takan ve Ceuta'nın İspanyol toprağı olduğunu iddia edenler de dahil olmak üzere alaycı yorumlarla dolup taştı.
Faslı bir kullanıcı ise İspanya'ya kaçan göçmenlerin arasında kendi ülkelerindeki kasvetli gerçeklikten kaçan Cezayirlilerin de bulunduğunu belirterek yanıt verdi.
Bir başka kullanıcı ise farklı uyruklardan insanların vatanlarından uzakta daha iyi bir yaşam arayışında olduğunu gösteren bir video paylaşarak, göçü tetikleyen etkenlerin ulusal aidiyetin ötesine geçtiğine dikkat çekti.
Faslı bir hesaptan paylaşılan bir diğer video ise Cezayir’deki düzensiz göç olgusunu ve bununla ilgili medyadaki sessizliği gündeme taşıdı.
Tunus: ‘Bir tek kral kaldı’
Tunus’ta da sosyal medya kullanıcıları, Ceuta’ya yönelik kitlesel geçişleri gösteren videoları paylaştı; yorumların bir kısmı mizahi bir tondaydı.
Bazı kullanıcılar, birkaç saat içinde Fas’ı terk eden insan sayısına atıfla “Bir tek kral kaldı,” diye yazdı.
Buna karşılık diğerleri, bu görüntülerin Kuzey Afrikalı gençlerin büyük bir kısmının karşı karşıya olduğu sosyal ve ekonomik krizin derinliğini gözler önüne serdiğini vurguladı; yükselen işsizlik oranlarının, insanları Avrupa'ya ulaşmak uğruna hayatlarını riske atmaya zorladığını savundu.
Tunus da kendi derin yapısal ekonomik sorunlarıyla karşı karşıya. 2025 yılında yüzde 38 olarak gerçekleşen genç işsizliği, üç Mağrip ülkesi arasındaki en yüksek oran.
Ülkenin kendisi de Avrupa'ya yönelik düzensiz göçün önemli bir kaynağı haline geldi; Tunus vatandaşları şu anda Akdeniz'i geçerek İtalya'ya ulaşan en kalabalık gruplar arasında yer alıyor ki bu durum, Tunus sosyal medyasındaki Ceuta geçişine dair yorumlara ironik bir boyut katıyor.
Cumhurbaşkanı Kays Said, Temmuz 2021'de neredeyse tüm yürütme yetkisini elinde toplamış, parlamentoyu feshetmiş ve 2022'de insan hakları örgütleri tarafından 2011 devriminin kazanımlarını ortadan kaldırdığı şeklinde yorumlanan yeni bir anayasayı kabul etmişti.
Ceuta ve Melilla hakkında ne biliyoruz?
İspanya'nın Kuzey Fas ile sınırı olan iki özerk bölgesi (eksklavı) var: Ceuta ve Melilla.
Ceuta, 1415 yılında Portekizliler tarafından ele geçirilmiş ve aynı yıl imzalanan Lizbon Antlaşması ile 1668 yılında İspanyol egemenliğine geçmeden önce yaklaşık iki yüzyıl boyunca Portekiz kontrolünde kalmıştı.
Melilla ise İber Yarımadası'ndaki İslam varlığının son kalesi olan Kurtuba'nın (Granada) düşmesinden beş yıl sonra, İspanyolların 1497'de şehri ele geçirmesiyle İspanyol krallığının yönetimi altına girmişti.
1995 yılında Madrid, her iki şehre de özerklik hakları vererek onları aynı ademi merkeziyetçi sistemden yararlanan diğer İspanyol bölgeleriyle eşitlemişti.
Fas ise Ceuta ve Melilla'yı hâlâ işgal altındaki topraklar olarak görüyor ve uzun süredir bu konunun İspanya ile diyalog yoluyla çözülmesi çağrısında bulunuyor.
Ancak Madrid kendi payına, İspanya üzerinden Avrupa'ya yönelik kaçakçılık ve düzensiz göçün en önemli geçiş noktaları haline gelen bu iki şehir üzerindeki egemenliğinde ısrar ediyor.
Bu gerçeklik, İspanyol yetkilileri 1995 yılında şehri Fas topraklarından ayıran, bazı bölümlerinde yüksekliği 10 metreye ulaşan 8,4 kilometre uzunluğunda bir çit inşa etmeye yöneltti. Çit, her türlü sızma girişimini önlemek amacıyla dikenli teller, elektronik sensörler ve hoparlörlerle donatıldı.
1990'ların ortalarında Melilla ile Fas arasında da bir başka sınır çiti inşa edildi. 12 kilometre uzunluğunda ve yaklaşık iki metre yüksekliğinde olan bu çit, göçmenlerin şehre düzensiz yollardan girmesini engellemek için aynı elektronik ekipmanlarla donatıldı.
Birkaç gün içinde yaklaşık 8 bin geçişin yaşandığı 2021 krizi, İspanya'nın Batı Sahra'daki Polisario Cephesi lideri İbrahim Gali'nin İspanyol topraklarında tıbbi tedavi görmesine izin vermesinin ardından Madrid ile Rabat arasında patlak veren diplomatik gerginliğe bağlanmıştı. Fas ise o dönemde krizle herhangi bir ilgisinin olmadığını savunmuştu.