İspanyol bilim insanları, Avrupa ve ABD’den araştırmacılarla birlikte, 1976-2018 arasında yapılan 46 seferden verileri toplayarak Akdeniz’in evrimini inceleyip iklim değişikliğinin etkilerini daha iyi değerlendirdi.
Sıcaklık, oksijen, pH, karbon ve hatta su kütlelerinin yaşı. Kırk yılı aşkın ölçüm sayesinde geriye dönüp Akdeniz’in nasıl dönüştüğünü incelemek ve iklim krizinin sularında ne tür değişikliklere yol açtığını daha iyi anlamak mümkün.
REKLAM
REKLAM
İspanyol Oşinografi Enstitüsü’nün (IEO-CSIC) La Coruña ve Balear Adaları’ndaki oşinografi merkezlerinden araştırmacılar, Avrupa ve ABD’deki kurumların bilim insanlarıyla birlikte, 1976 ile 2018 arasında neredeyse tüm Akdeniz’de yürütülen 46 oşinografik seferden elde edilen verileri bir araya getirdi.
Ortaya çıkan çalışma, Carimed (kaynak İspanyolca) adı verilen, dört on yıl boyunca yapılmış ölçümleri karşılaştırmaya ve sıcaklık, oksijen ya da pH gibi göstergelerin seyrini izlemeye imkân tanıyan yeni bir veri tabanı. Bugüne kadar bu bilgilerin bir kısmı farklı arşivlere dağılmış durumdaydı ve farklı zamanlarda, farklı yöntemlerle yürütülen seferlerde toplanmıştı.
Akdeniz’in kırk yıl önceki hâliyle bugünkü durumunu karşılaştırmak, doğal dalgalanmalarını kalıcı değişimlerden ayırmaya ve iklim değişikliğine nasıl tepki verdiğini daha iyi anlamaya yardımcı olabilir. IEO-CSIC verilerine göre bu veriler, söz konusu eğilimleri uzun vadede izlemeyi ve ısınmaya ile diğer çevresel bozulmalara özellikle duyarlı bu denizin nasıl evrildiğini daha iyi kavramayı mümkün kılacak.Bugünü anlamak için geçmişi ortaya çıkarmak“Verilerin önemli bir bölümü, parçalı tarihsel kayıtlardan ya da yerel arşivlerden kurtarıldı ve böylece daha önce erişilemeyen ölçümler bir araya getirildi” diye açıklıyor La Coruña Oşinografi Merkezi’nden kimyasal oşinograf ve araştırma grubunun koordinatörü Marta Álvarez; sözleri IEO-CSIC tarafından duyurulan (kaynak İspanyolca) açıklamada yer alıyor.
Álvarez, verilerin “IEO’nun INOCEN grubundan personelin de katıldığı, ulusal ve uluslararası oşinografik araştırma gemileriyle yürütülen uluslararası seferlerden” geldiğini de ekliyor.
Ancak verileri geri kazanmak sadece ilk adımdı. Bir başka zorluk daha vardı: 70’li yıllardan bir ölçümü, onlarca yıl sonra yapılmış bir ölçümle nasıl karşılaştırmalı? Seferlerin yöntemleri, kullanılan araçlar ve koşullar zamanla değişti; bu da, Akdeniz’in mutlaka değiştiği anlamına gelmeyen farklılıklar yaratabilirdi.
Bu nedenle araştırmacılar, ölçümlerde, hangi yolla toplandıklarından kaynaklanabilecek olası farkları belirlemek için ölçümleri gözden geçirip ayarladılar. Böylece, yıllar içinde gerçekten kalıcı olan değişimleri daha güvenilir biçimde saptayabiliyorlar.
40 yıllık veriler neleri ortaya koyabilir?
Akdeniz, yalnızca sıcaklığın artışının ötesine geçen dönüşümlerle karşı karşıya. Çalışmanın kendisi, ısınmayı, asitlenmeyi ve oksijen kaybını, okyanusları etkileyen ve işleyişlerini ile ekosistemlerini değiştirebilecek başlıca değişimler arasında gösteriyor.
Tam da bu yüzden, birkaç onyıla uzanan gözlemlere sahip olmak önem taşıyor. Bu uzun vadeli seyri incelemek, tekil ölçümlerle fark edilmesi güç değişimleri ortaya çıkarmaya yardımcı olabilir.
Ölçümlerin karşılaştırılabilir olmasını sağlamak için bilim insanları, Akdeniz’in kendine özgü özelliklerine uyarlanmış kapsamlı bir kalite kontrolünden geçirdi. Basitçe söylemek gerekirse amaç, ölçüm yöntemindeki bir değişikliğin denizdeki gerçek bir değişimle karıştırılmasını önlemek.
“Titiz 2QC süreci sayesinde biyogeoşimik değişkenlerdeki sistematik yanlılıklar en aza indirildi ve daha tutarlı bir veri seti elde edildi” diye anlatıyor Balear Adaları Oşinografi Merkezi’nden araştırmacı Maribel García‑Ibáñez.
Tüm bu bilgi şimdi neye imkân tanıyor? Başta Akdeniz’deki asitlenmeyle, sularının depoladığı karbonla ya da derin suların yenilenmesiyle ilgili süreçlerin onlarca yıl boyunca nasıl değiştiğini izlemek olmak üzere, pek çok sürecin seyrini görmek mümkün. Veriler ayrıca, bilim insanlarının değişen iklim koşullarında Akdeniz’in nasıl evrileceğini anlamaya çalışırken kullandıkları modelleri geliştirmek için de kullanılabilir.
Carimed ayrıca bilim camiasına açık olacak ve gelecekte yeni gözlemlerle genişletilebilecek; böylece Akdeniz’in fotoğrafı daha da genişleyecek ve denizin geçmişiyle bugün yaşadığı değişimler arasında bağ kurulabilecek.