Parasetamol ve insülin gibi temel ilaçların fiyatları fırlarken, yüzlerce ilaçta tedarik krizi yaşanıyor. İran'da sağlık harcamalarının yüzde 70'inden fazlası hastaların cebinden çıkıyor; bu durum dar gelirlileri tedaviden mahrum bırakıyor.
İran ilaç sektörü, yüzlerce ilaçta yaşanan tedarik sıkıntısı, temel ilaçlardaki altı katına varan fiyat artışları ve çöken tedarik zincirleriyle karşı karşıya. ABD ile savaşın yedinci ayına girmesi, yaptırımlar ve deniz ablukasının giderek ağırlaşan bilançosu bu krizi daha da derinleştiriyor.
REKLAM
REKLAM
İran medyasına göre bu kıtlık, hayati ya da zorunlu kabul edilen yaklaşık 90 ilacı da kapsıyor.
İran Eczacılar Birliği sözcüsü Hadi Ahmadi, geçen hafta yerel medyaya yaptığı açıklamada, temini zorlanan yaklaşık 400 ilacın ülke içinde üretildiğini belirtti. Bu da, pek çok yerli üreticinin ithal hammaddelere bağımlı olması nedeniyle, yerli üretimin sektörü aksamalardan korumaya yetmediğinin göstergesi.
Parlamento Sağlık Komisyonu üyesi Ruhollah Lak Aliabadi, Tabnak haber sitesine yaptığı açıklamada, ithal girdilere erişimde yaşanan sorunların doğrudan üretim ve dağıtımda aksaklıklara yol açtığını söyledi.
Şanghay'daki İran Ticaret Merkezi'nin sağlık birimi başkanı Vahideh Mahmoudkhani, Hamşehri gazetesine verdiği demeçte, savaşın bazı tedarik hatlarını tamamen kapattığını, bazılarının ise belirgin şekilde uzamasına yol açtığını belirtti.
“Tükenen bazı ilaçlar bile transit geçişte takılıp kaldı,” dedi.
Ekonomik açıdan dışlanan Tahran
İlaçlar ve insani yardım malzemeleri, uluslararası hukuka göre genellikle doğrudan yaptırımlardan muaf tutuluyor. Ancak bankacılık kısıtlamaları, döviz transferinde yaşanan zorluklar ve ablukaya bağlı ulaşım kesintileri, resmi yasal statüleri ne olursa olsun İranlı şirketlerin yurt dışından ilaç ve hammadde satın almasını engelleyebiliyor.
ABD'nin nisan ayında İran limanlarına ve kargo gemilerine uyguladığı deniz ablukası, varılan çerçeve anlaşmasının ardından kısa süreliğine kaldırılmış ancak görüşmelerin çökmesiyle yeniden yürürlüğe girmişti.
Washington, Tahran'ın uluslararası finans ağlarına erişimini daha da kısıtlamak amacıyla ağustos ayının sonlarında "Ekonomik Dışlama Operasyonu" (Operation Economic Outcast) adını verdiği hamleyi başlattı.
İran Gıda ve İlaç Kurumu Başkanı Mehdi Pirsalihi salı günü yaptığı açıklamada, savaşın başından bu yana ilaç ve tıbbi ekipman sektöründeki 44 şirketin saldırıların hedefi olduğunu, personelin öldüğünü ve yaralandığını söyledi.
Tahran'daki bir ilaç fuarının açılışında konuşan Pirsalihi, birkaç füzenin doğrudan isabet ettiği iki şirketin de fuarda yer aldığını ve üretime yeniden başladıklarını vurguladı.
Bu şirketlerden biri de Tofigh Daru idi. İsrailli yetkililer mart ayı sonlarında, İran savunma bakanlığı bünyesindeki bir araştırma kurumuna fentanil tedarikindeki rolü nedeniyle bu şirketi vurduklarını açıklamıştı.
İddiaları reddeden Tofigh Daru ise yalnızca cerrahi anestezi gibi yetkilendirilmiş tıbbi kullanımlar için ve sınırlı miktarlarda fentanil sitrat ürettiklerini savundu.
Fiyatlar ulaşılamaz seviyelere çıkıyor
İlaçlardaki fiziki tedarik sıkıntısı, hastaları tedaviden mahrum bırakan fiyat artışlarıyla daha da içinden çıkılmaz bir hal alıyor.
Yarı resmi Mehr haber ajansı, epilepsi ve sinir ağrısı tedavisinde kullanılan gabapentinin fiyatının bir yıl içinde yüzde 220 oranında arttığını bildirdi. Parasetamol yüzde 375, amoksisilin yüzde 285 ve fluoksetin yüzde 100 oranında zamlandı. Diyabet hastalarının her gün ihtiyaç duyduğu insülinin fiyatı ise bazı durumlarda geçen yılki fiyatının altı katına ulaştı.
Riyalin serbest piyasada değer kaybetmeye devam etmesi, sektör genelindeki fiyat artışlarını daha da körüklüyor.
Parlamento sağlık komisyonu üyesi Selman İshaki, İran'daki sağlık masraflarının yüzde 70'inden fazlasının doğrudan hastaların cebinden çıktığını söyledi. Yine komisyonda yer alan Ahmed Aryai Nejad ise mali baskının, kliniklere ve doktor muayenehanelerine giden hasta sayısındaki düşüşle kendini açıkça gösterdiğini belirtti.
Nejad, ayda yaklaşık 74 milyon tümen tutan iki iğne yaptırması gereken bir işçi ve kiracının durumunu örnek gösterdi; bu meblağ, pek çok İranlı için aylık maaşlarının birkaç katına denk geliyor.
Bu durumun sonuçları, ağır rahatsızlıkları olan hastalar için çok daha yıkıcı. Kalp hastalığı veya kanser tedavisi maddi nedenlerle kesintiye uğradığında ya da geciktiğinde, ortaya çıkan tablo genellikle geri döndürülemez oluyor.
Aryai Nejad, "Bazı insanlar, ekonomik zorluklar ve maddi imkânsızlıklar nedeniyle tedavilerini yarıda bırakmak zorunda kalıyor," dedi.
Tahran yönetimi ise ilaç endüstrisinin çalışmaya devam ettiğini ve savaştan bu yana bazı tedarik sıkıntılarının hafiflediğini savunmayı sürdürüyor.