Taşkent’teki etkinlik, sanayi uygulamaları ve uluslararası girişimlerle, genişleyen bir teknoloji ekosistemine işaret ediyor. Ancak uygun fiyatlı bilişim gücüne erişim, yerel şirketler için hâlâ önemli bir engel.
Özbekistan, yeni veri merkezlerine yönelik yatırım taahhütlerinin artık 6 milyar doların (5,3 milyar euro) üzerine çıktığını, bunun da yapay zekâyı yurtiçinde geliştirmek için gereken hesaplama gücünü kurma ve böylece ağırlıklı olarak yurtdışındaki altyapıya dayanma ihtiyacını azaltma hedefinin parçası olduğunu bildiriyor.
REKLAM
REKLAM
Bu kapasitenin bir kısmı şimdiden faaliyette. Nvidia teknolojisini kullanan yeni bir kamuya ait hesaplama kümesi, yapay zekâ projelerini çalıştırmak üzere bu yaz devreye alındı; çok daha büyük ölçekteki ticari veri merkezi projeleri ise şu anda geliştirme aşamasında.
Bu genişleme, Orta Asya’nın teknoloji sektörüne uluslararası sermaye de çekiyor. Taşkent’te düzenlenen ICT Week Uzbekistan 2026’nın ana temalarından biri, Özbekistan ve yurtdışından teknoloji şirketleri, yatırımcılar, girişimler ve politika yapıcıları bir araya getiren bu yıllık etkinlikte ele alınıyor.
Yapay zekânın arkasındaki hesaplama gücünü inşa etmek
Yapay zekâ sistemlerini işletmek ve geliştirmek, çoğunlukla GPU olarak bilinen özel işlemcilerden oluşan kümeler tarafından sağlanan büyük miktarda hesaplama gücü gerektiriyor.
Özbekistan Dijital Teknolojiler Bakanlığı, Nvidia tabanlı yeni kamu kümesinin ilk ay içinde yüzde 90 kullanıma ulaştığını, bunun da hesaplama kapasitesine yönelik talebi gösterdiğini söylüyor.
“Hükümetin ihtiyaçlarını karşılayan bir kamu veri merkezimiz var ve hükümet için Nvidia çiplerini kurduk” diye konuşan Dijital Teknolojiler Bakanı Şerzod Şermatov, Euronews’e “Şimdi bir sonraki aşamanın tedarik sürecindeyiz” dedi.
Özel projeler ise çok daha büyük ölçekli.
Suudi merkezli DataVolt, Taşkent’te yapay zekâ ve diğer yüksek hesaplama gerektiren hizmetleri desteklemek üzere tasarlanmış 12 megavatlık bir veri merkezi geliştiriyor. İlk fazın 2026 sonuna kadar devreye girmesi bekleniyor.
Projeye, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, Almanya’nın kalkınma finans kurumu DEG, Fransa’nın Proparco’su ve OPEC Uluslararası Kalkınma Fonu’nun da aralarında bulunduğu uluslararası bir gruptan 150 milyon dolara (131,4 milyon euro) kadar finansman sağlandı.
“Bu 12 MW’lık kapasite bu yılın sonuna kadar hazır olacak” diyen Şermatov, projenin nihai olarak 300 megavata ulaşmasının ve sonraki aşamaların diğer bölgelere yayılmasının planlandığını belirtti.
Bir diğer büyük veri merkezi projesi ise ülkenin batısındaki Karakalpakistan’da Shanghai LinkWise Data Intelligence tarafından geliştiriliyor.
Şermatov, ülke genelindeki veri merkezi projeleri için verilen yatırım taahhütlerinin artık 6 milyar doların (5,3 milyar euro) üzerine çıktığını söyledi.
Altyapıdan uygulamaya
Hükümet, ulusal stratejisi kapsamında 100’den fazla yapay zekâ projesinin geliştirildiğini belirtiyor.
Bunların bir kısmı kamu hizmetlerine odaklanıyor. Dijital Teknolojiler Bakanlığı Yapay Zekâ Dairesi Direktörü Sarvarbek Abdullayev, bir platformun insanların vergi kayıtları da dahil olmak üzere kamu bilgilerini diyalog tabanlı bir arayüz üzerinden talep etmesine imkân sağladığını söyledi.
Bir diğer sistem, kamu çalışanlarının belgeleri analiz etmesine, içeriğini özetlemesine ve yanıt hazırlamasına yardımcı olacak şekilde tasarlandı.
Yapay zekâ sanayi projelerine de giriyor.
Bakanlık, maden sahalarını tarayabilen drone ve robotik sistemler üzerinde madencilik ve metalurji şirketleriyle birlikte çalışıyor.
Abdullayev, “Navoi ve Almalik metalurji şirketleriyle birlikte çalışıyoruz. Onlarla birlikte madencilik alanında drone ve robotik teknolojileri geliştiriyoruz” dedi.
Bakanlığa göre yıl sonuna kadar üniversitelerde 20’den fazla yapay zekâ laboratuvarı kurulması da planlanıyor.
Bir başka proje ise, dilleri küresel yapay zekâ sistemlerinde daha az temsil edilen ülkelerin karşılaştığı özgül bir soruna odaklanıyor. Hükümet, geliştiricilerin büyük dil modellerinin Özbekçeyi anlama ve üretme kapasitesini iyileştirmek için kullanabileceği, büyük ve yapılandırılmış bir metin derlemesi olan Özbekçe bir dil korpusu üzerinde çalışıyor.
Yapay zekâya erişmenin maliyeti
Veri merkezleri kurmak, yerel şirketlerin sağlanan hesaplama gücünü otomatik olarak kullanabileceği anlamına gelmiyor.
Bu mesele özellikle kendi altyapılarını finanse edemeyen girişimler ve küçük teknoloji şirketleri için önem taşıyor.
MIT Kuo Sharper Center for Prosperity and Entrepreneurship Araştırma Direktörü Şamil İbragimov, “Altyapı ve beşerî sermaye geliştirilmesi ile yapay zekânın özellikle girişimler ve özel sektör tarafından benimsenmesi açısından çok etkileyici bir ilerleme görüyoruz” dedi.
Ancak İbragimov’a göre Özbekistan’daki birçok girişim için hesaplama gücü hâlâ pahalı ve bazıları hâlen uluslararası bulut sağlayıcılarına dayanıyor.
Oxford Insights CEO’su Richard Stirling, girişim faaliyetlerinin yapay zekânın hükümet stratejilerinin ötesine ne kadar geçtiğine dair başka bir gösterge sunduğunu söylüyor.
Stirling, “Özbekistan’ın gerçek bir yapay zekâ kapasitesi inşa ettiğine dair kanıt arıyorsanız, stratejilerin, belgelerin ve düzenlemelerin ötesine bakın” dedi.
Stirling’e göre, yapay zekâ kullanan 180 girişim şimdiden 80 ülkeye ihracat yapıyor.
İbragimov, daha büyük ve yerleşik şirketler için benimseme sürecinin ise daha yavaş ilerlediğini belirtti. Ona göre Özbekistan’daki mevcut hesaplama kapasitesi, talebi yerel şirketlerin ve girişimlerin karşılayabileceği bir fiyat düzeyinde karşılamak için hâlâ yeterli değil.