Orta Doğu’daki savaşın başlangıcından bu yana Portekiz’de akaryakıt fiyatlarındaki sert artışlar, balıkçılıktan tarıma, yük ve yolcu taşımacılığına kadar birçok sektörü etkiliyor.
Portekizli tüketici hakları kuruluşu DECO PROteste’nin sözcüsü Nuno Figueiredo, “Değer zincirinde karayolu yakıtlarını kullanan her sektör, fiyatların son aylarda yükseliş eğiliminde olması nedeniyle ek maliyetlerle karşı karşıya kalacak,” uyarısında bulundu.
REKLAM
REKLAM
Bu açıklama, Portekiz’de akaryakıt ürünlerinin perakende fiyatlarının Orta Doğu’daki savaşın başladığı güne kıyasla litre başına onlarca sent daha yüksek olduğu bir dönemde geldi.
Pazartesi günü akaryakıt fiyatlarında sınırlı bir gerileme kaydedilmesine rağmen, Enerji ve Jeoloji Genel Müdürlüğü’nün (DGEG) verilerine göre, çatışmaların başladığı 28 Şubat’ta Portekiz ana karasında standart dizelin litre fiyatı ortalama 1,596 euro, standart 95 oktan benzinin litre fiyatı ise 1,681 euro seviyesindeydi.
Yaklaşık yedi ay sonra, 27 Eylül itibarıyla fiyatlar sırasıyla 2,219 euro ve 2,113 euroya yükseldi. Böylece dizelin litre fiyatı 62 sent, benzinin litre fiyatı ise 43 sent arttı.
Bu gelişmeler, ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın Orta Doğu’daki enerji altyapısı ve rafinerilerde ciddi hasara yol açmasıyla petrol piyasalarında yaşanan büyük çaplı arz ve piyasa bozulmasının gölgesinde gerçekleşiyor. Fiyat artışlarını, savaş öncesinde küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığına yönelik kısıtlamalar da körüklüyor.
Portekiz Ulusal İstatistik Enstitüsü’nün (INE) enflasyon verilerine dikkat çeken DECO PROteste sözcüsü Figueiredo, ağustos ayında enflasyonun yüzde 3,3’e yükseldiğini belirtti. Enstitüye göre bu artışın “neredeyse tamamı” dizel fiyatlarındaki yükselişten kaynaklandı.
Aynı ayda enerji ürünlerinin fiyatları da yıllık bazda yüzde 12,2 arttı. Bu tablo karşısında Figueiredo, “yüksek akaryakıt fiyatlarının etkisinin ekonominin neredeyse tamamında hissedileceğini güvenle söylemenin mümkün olduğunu” ifade etti.
Figueiredo, “neredeyse hepimizin doğrudan veya dolaylı olarak yakıta bağımlı olduğu” bir dönemde, bazı sektörlerin bu artışların sonuçlarını “çok daha hızlı” hissettiğini vurguladı. Euronews’e konuşan Figueiredo, son haftalarda akaryakıt istasyonlarında görülen yüksek fiyatlardan hangi sektörlerin daha fazla etkilendiğini değerlendirdi.
Balıkçılıktan tarıma, etkiler giderek yayılıyor
Önümüzdeki dönemde etkilerin en belirgin şekilde hissedilmesinin beklendiği sektörlerin başında balıkçılık geliyor. Figueiredo’ya göre, yakıt fiyatlarının yükselmesiyle “denize açılmanın her seferinde daha maliyetli hale gelmesi”, bu maliyetlerin “nihai ürünün fiyatına daha hızlı yansımasına” yol açacak.
Aynı durumun tarım sektöründe de yaşanması bekleniyor. Figueiredo, “Maliyetler tüm üretim dönemi boyunca birikiyor ve daha sonra bunun sonucunda tüketicilerin cebine de yansıyor” dedi.
Her iki sektörde de “tüketici, akaryakıt fiyatlarının sonuçlarından dolaylı olarak etkileniyor”. Ürünlerin tüketiciye ulaştırılması sırasında devreye giren “tüm lojistik süreçler” de maliyetleri artırıyor. Figueiredo, sanayiyle ve malların taşınmasıyla bağlantılı “her türlü taşımacılığın da daha yüksek maliyetlerle karşı karşıya kalacağını” belirtti.
DECO PROteste temsilcisi, “Dolayısıyla zincirin son halkası olan tüketici, kaçınılmaz olarak daha önce daha ucuza satın aldığı ürünler için daha fazla para ödemek zorunda kalacak” değerlendirmesinde bulundu.
Nitekim Ulusal Karayolu Yük Taşımacılığı Şirketleri Birliği (ANTRAM) ile Portekiz Çiftçiler Konfederasyonu (CAP) da Dinheiro Vivo’ya yaptıkları açıklamalarda, akaryakıt fiyatlarındaki artışın nihayetinde tüketiciler tarafından karşılanacağı uyarısında bulundu.
Portekiz Dağıtım Şirketleri Birliği (APED) Genel Müdürü Gonçalo Lobo Xavier de eylül ayının başında Antena 1 radyosuna verdiği röportajda, akaryakıt fiyatlarının litre başına 2 euroyu aşmasının süpermarket raflarındaki ürünlerin “nihai fiyatına yansıyacağını” söyledi.
Ancak APED, bu etkinin mutlaka hemen ortaya çıkmayacağını veya artışın tamamının tüketiciye yansıtılmayacağını belirtti. Birliğe göre perakendeciler, kâr marjlarını azaltarak fiyat artışının bir bölümünü kendi bünyelerinde karşıladı.
Son dönemde gıda sepetindeki etkisi
Bu tabloya rağmen Figueiredo, tüketici hakları kuruluşunun takip ettiği 63 temel gıda ürününden oluşan sepetin 16-23 Eylül haftasında, önceki haftaya kıyasla 1,86 euro ucuzladığını belirtti.
Figueiredo bu durumu bir “çelişki” olarak nitelendirdi. Zira gıda sepetindeki düşüş, analiz öncesindeki “art arda üç veya dört hafta boyunca” devam eden akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş eğiliminin tersine gerçekleşti.
Peki bu rakamlar nasıl açıklanabilir?
Figueiredo, “Bazı ürünler ucuzladı ve bunların akaryakıt fiyatlarıyla doğrudan bir bağlantısı yoktu ya da biz doğrudan bir bağlantı tespit edemedik. Aksi takdirde onların fiyatları da artardı” dedi.
DECO PROteste sözcüsü, Portekiz’in bu nedenle “yarın ne olacağı konusunda dahi öngörüde bulunmanın mümkün olmadığı” bir dönemden geçtiğini ifade etti.
Bu tablo karşısında Figueiredo, tüketicilere “eskiden yapılanlara dönerek ayda bir kez toplu alışveriş yapmalarını” tavsiye etti. Figueiredo, tüketicilerin gıda sepeti fiyatlarının “düşüş eğiliminde olduğu haftalarda” alışveriş yaparak hane bütçelerini olumsuz etkileyebilecek “haftalık fiyat dalgalanmalarından” kaçınabileceklerini belirtti.
Figueiredo, “En iyi tavsiye, özellikle gıda ürünlerinde fiyatların düştüğü dönemlerden yararlanmaya çalışmak ve ihtiyaç duyulan ürünlerden daha büyük miktarlarda satın almak” dedi.
Yük taşımacılığında olduğu gibi, motorin ve benzin fiyatlarındaki artışların yolcu taşımacılığına da yansıması bekleniyor. Figueiredo, Euronews’e yaptığı açıklamada, özellikle “tamamen” bu tür yakıtlara bağlı hizmetlerin artıştan daha fazla etkilenebileceğini söyledi.
Figueiredo ayrıca “elektrikli araçların bu durumdan daha az etkileneceğini” belirtti. Ancak elektrik fiyatlarının da “teknik olarak en uygun seviyelerde olmadığını” ifade etti.
Ulusal Yolcu Taşımacılığı Birliği (ANTROP) Başkanı Sónia Ferreira ise 22 Eylül’de Jornal de Negócios’a yaptığı açıklamada, yükselen akaryakıt fiyatlarının Portekiz’de yolcu taşımacılığı sektörü için tahmini 35 milyon euroluk ek maliyet yaratabileceğini söyledi.
Fiyat artışları diğer sektörlerde de hissediliyor
Diğer sektörlerin temsilcileri de akaryakıt fiyatlarındaki artışların işletmeler üzerindeki olası etkileri konusunda uyarılarda bulunuyor.
Bunlardan biri olan İnşaat ve Bayındırlık Sanayileri Birliği (AICCOPN), Jornal Económico’nun aktardığına göre, bu eğilimin özellikle inşaat sektörü açısından ciddi sonuçlar doğurduğunu belirtti. Birlik, sektörün ağır iş makineleri ile malzemelerin karayoluyla taşınmasına yoğun şekilde bağlı olduğuna dikkat çekti.
Özellikle hafriyat şirketleri, karşılaştıkları sorunlara hükümetin dikkatini çekmek amacıyla geçen hafta yavaşlatma eylemi düzenleyerek sokağa çıktı. Eylemin organizatörleri, yakıtın müşterilere yansıtılan nihai fiyatın yaklaşık yüzde 70’ini oluşturduğunu belirtti.
SIC Notícias’nın haberine göre, Luís Montenegro liderliğindeki hükümet, profesyonel ve tarımsal motorinde halihazırda uygulanan litre başına 10 sentlik desteğin bu sektörü de kapsayacak şekilde genişletilmesini kabul etti.
Öte yandan Portekiz Metalurji, Metal İşleme ve İlgili Sanayiler Birliği (AIMMAP) Genel Başkan Yardımcısı Rafael Campos Pereira, karayolu taşımacılığının maliyetini sektörün başlıca endişelerinden biri olarak gösterdi. ECO - Economia Online’ın aktardığına göre Pereira, sektörde faaliyet gösteren şirketlerin “piyasalarda” rekabetçi kalabilmek için kâr marjlarını düşürdüğünü belirtti.