İran savaşı öncesi ve şimdi: İşçi maaşının ne kadarı 50 litrelik depoya gidiyor

Bulgaristan'da 50 litrelik bir dizel deposunu doldurmanın maliyeti artık brüt aylık asgari ücretin %15,4'ünü oluşturuyor; İran savaşı başlamadan önce bu oran %9,9'du. Bu artış, Avrupa'nın en düşük ücretli ülkelerindeki çalışanlar üzerindeki baskının giderek ağırlaştığını gösteriyor.

REKLAM

REKLAM

İsrail ile ABD'nin İran'a ortak saldırısının, dünyanın petrolünün beşte birinin geçtiği hayati güzergâh olan Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatmasıyla birlikte, akaryakıt fiyatları ciddi biçimde yükseldi.

AB Haftalık Petrol Bülteni'ne göre, Ortadoğu'daki gerilim tırmanmadan önceki tarih olan 23 Şubat ile 21 Eylül arasında, AB'de tüketiciye yönelik dizel fiyatları ortalama %40 arttı.

Artan akaryakıt fiyatları, özellikle düşük ücretlileri ve asgari ücretle çalışanları olmak üzere, çok sayıda kişiyi doğrudan ve dolaylı olarak etkiliyor.

Avrupa Sendikalar Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacı olan Torsten Müller, düşük gelirli hanelerin neden özellikle etkilendiği sorulduğunda Euronews Business'a şöyle konuştu: "Çünkü yüksek gelirli hanelere kıyasla gelirlerinin çok daha büyük bir bölümünü barınma, gıda ve ulaşım gibi temel ihtiyaçlara harcıyorlar."

Öyleyse, Avrupa genelinde 50 litrelik bir depoyu doldurmak için aylık asgari ücretin ne kadarı gerekiyor? Ve savaş başladığından bu yana bu pay ne kadar arttı?

23 Şubat 2026'da AB'de litre başına ortalama fiyat, Euro 95 benzin için 1,637 avro, dizel için ise 1,594 avroydu. 21 Eylül'e gelindiğinde bu fiyatlar sırasıyla 2,092 ve 2,226 avroya yükseldi. Bu da benzinde %27,8, dizelde ise %39,6'lık artış anlamına geliyor.

Yukarıdaki tablo, bu iki dönem için 22 AB ülkesi ile AB aday ülkesi Türkiye'deki asgari ücretleri ve akaryakıt fiyatlarını da içeren tüm ayrıntıları gösteriyor.

Karşılaştırmada, vergi ve sosyal güvenlik kesintileri öncesi brüt aylık asgari ücretler esas alındı.

Bu süre içinde çoğu ülkede asgari ücretler sabit kaldı; Avro Bölgesi'nde en büyük artış ise 2026'nın ilk ve ikinci yarısı arasında %6,8 ile Estonya'da kaydedildi.

Bazı ülkelerde benzin fiyatlarındaki artış %30'u aşarken, dizel fiyatları %50 yükseldi. Karşılaştırmaya dahil edilen ülkeler içinde akaryakıt fiyatlarının değişmediği tek ülke Malta oldu.

21 Eylül itibarıyla 50 litrelik bir benzin deposunu doldurmak için gereken aylık asgari ücret payı, Lüksemburg'da %3,3'ten Bulgaristan'da %13,4'e kadar değişiyordu.

Letonya'da (%12,8), Türkiye'de (%11,5), Romanya'da (%11,5), Yunanistan'da (%10,2), Çekya'da (%10,2), Estonya'da (%10,1) ve Slovakya'da (%10,1) bu oran %10'un üzerindeydi. İrlanda'da (%4,1) ve Belçika'da (%4,4) ise %5'in altındaydı.

Başlıca ekonomiler arasında en düşük oran Almanya'daydı; asgari ücretlilerin 50 litrelik bir benzin deposunu doldurmak için aylık asgari ücretlerinin %5'ini harcaması gerekiyordu.

Torsten Müller, ülkeler arasındaki bu büyük farkların, asgari ücretlerdeki geniş uçurumlarla büyük ölçüde açıklanabileceğine dikkat çekti.

"Bulgaristan'da bir litre dizel yalnızca çok az daha ucuzken, asgari ücret Lüksemburg'dakinin dörtte birinden bile az," dedi.

Fiyat düzeylerindeki farklılıkları dikkate alan satın alma gücü standartları (PPS) cinsinden asgari ücretlerde de bu büyük farkların sürdüğünü vurguladı. Lüksemburg'da PPS üzerinden hesaplanan asgari ücret, Bulgaristan'dakinin hâlâ iki katı seviyesinde.

Asgari ücretin daha düşük olduğu ülkelerde çalışanlar, çatışma öncesine kıyasla maaşlarının daha büyük bir kısmını yakıta ayırmak zorunda kaldıkları için daha ağır bir yükle karşı karşıya. Örneğin Bulgaristan'da benzinde bu pay 3,6 puan arttı; onu Türkiye (%3,1) ve Letonya (%3) izledi.

Depoyu doldurmak aylık asgari ücretin yüzde 10’undan fazlasını götürüyor

Litresi benzinden daha pahalı olduğu ülkelerde 50 litrelik bir dizel deposu, aylık asgari ücretten daha büyük bir pay alıyor. 50 litrelik bir dizel deposunu doldurmak için gereken asgari ücret payı, Lüksemburg'da %3,8'den Bulgaristan'da %15,4'e kadar değişti.

Avrupa Sendikalar Konfederasyonu Genel Sekreteri Esther Lynch, Euronews Business'a şöyle konuştu: "Kira ortalama olarak asgari ücretin üçte birinden fazlasını oluşturuyorsa, maaşınızın bir %15'ini daha yakıta harcamanız fiilen imkânsızdır."

Özellikle güvenilir toplu taşıma bağlantılarının olmadığı bölgelerde insanların işlerini bırakmak zorunda kalacağı uyarısında bulundu. Bunun hem çalışanlar hem de hâlihazırda işgücü sıkıntısı yaşayan şirketler için kötü olacağını söyledi.

Ülke sıralamaları dizel için de büyük ölçüde benzer. Birçok ülkede asgari ücretlilerin 50 litrelik bir depoyu doldurmak için aylık asgari ücretlerinin %10'undan fazlasını ayırması gerekiyor. Bu oran Letonya'da %13,9, Türkiye'de %13,8, Romanya'da %12,7, Çekya ve Estonya'da %11,2, Macaristan'da %10,8, Yunanistan'da %10,4, Portekiz'de ise %10,3.

İrlanda (%4,3), Almanya (%5,2), Belçika (%5,3) ve Hollanda'da (%5,5) çalışanların depo doldurmak için harcadığı asgari ücret payı ise en düşük seviyeler arasında yer aldı.

Asgari ücretle nerede daha çok yakıt alınabiliyor?

Yukarıdaki benzin ve dizel grafikleri ayrıca her ülkede aylık asgari ücretle ne kadar yakıt alınabildiğini gösteriyor. 50 litrelik bir depoyu doldurmak için daha küçük bir pay gerekliliği, asgari ücretin daha fazla yakıt alabildiği; daha büyük bir pay ise daha az yakıt alabildiği anlamına geliyor.

Örneğin 21 Eylül itibarıyla Bulgaristan'da asgari ücretli biri 324 litre dizel satın alabilirken, Lüksemburg'da bu miktar 1.311 litreye ulaşıyordu.

Yakıt maliyetleri Orta ve Doğu Avrupa ülkelerini en sert vuruyor

Şubat ayına kıyasla dizel deposu için gereken pay Bulgaristan'da 5,5 puan, Türkiye'de ise 5,3 puan gibi keskin bir artış gösterdi. Letonya, Çekya ve Estonya'daki çalışanlar da yakıt enflasyonundan ağır darbe aldı; zira depo için ayırmak zorunda kaldıkları asgari ücret payı 3 puanın üzerinde arttı.

Müller, Batı Avrupa ülkeleri ile Orta ve Doğu Avrupa (ODA) ülkeleri arasındaki asgari ücret farkına dikkat çekerek, maaşlarının en büyük kısmını benzine harcamak zorunda kalanların ağırlıklı olarak ODA ülkelerindeki asgari ücretliler olduğunu söyledi.