Ruh sağlığı hizmeti bekleme listeleri uzarken, Avrupa’daki topluluk odaklı kampanyalar özellikle erkeklere destek için özgün yollar geliştiriyor.
Londra’nın güneyindeki Brixton’da küçük bir berber dükkânında erkeklerin hayatları değişiyor. Bunun nedeni sadece yeni bir saç kesimi ya da taze bir sakal düzeltmesi değil; ruh sağlıkları hakkında açılmaları.
REKLAM
REKLAM
“İnsanlar berberlere sırlarını açar ve çoğu zaman belki de partnerleriyle ya da arkadaşlarıyla paylaşmayacakları şeyleri anlatırlar” diye konuşan Curfew Grooming’in sahibi ve kurucu ortağı Ben Theophanous, Euronews Health’e konuştu.
“Aradaki ilişki genellikle güçlüdür ama belli ölçüde yüzeysellik de barındırdığı için duyguların paylaşılmasına yönelik benzersiz bir zemin sunar” diye ekledi.
Curfew Grooming, Birleşik Krallık genelinde, 12th Man Kampanyası aracılığıyla Ruh Sağlığı İlkyardım (MHFA) eğitimi alan 100’den fazla berber dükkânından biri. 2013’te ruh sağlığı hemşiresi Nick Little ile yakın arkadaşı, artık hayatta olmayan Oz Osborne tarafından başlatılan kampanya, topluluk temelli bir girişim.
Kampanya, futbolda taraftarlar için kullanılan “12. adam” teriminden adını alıyor ve günlük mekânlarda ruh sağlığı hakkında konuşmayı normalleştirerek erkeklere destek olmayı amaçlıyor.
Bu mekânlar arasında berber dükkânları ve dövme stüdyoları da var; yani zaten bire bir iletişimin kurulduğu yerler. Gönüllü çalışanlar, müşterinin zorlandığını gösteren işaretleri nasıl fark edeceklerini, anlamlı sorular nasıl sorulacağını ve gerektiğinde onları doğru kaynaklara nasıl yönlendireceklerini anlatan çevrim içi bir kurs alıyor.
“Toplumdaki erkeklere, arkadaşlarına ve ailelerine göz kulak olma sorumluluğunu veriyoruz. Kendi hayatlarında ruh sağlığını daha çok fark etmelerini ve bunun hakkında konuşmalarını istiyoruz” diyor Nick Little, Euronews Health’e.
Dünya genelinde yaklaşık her 7 kişiden 1’i bir ruh sağlığı sorunu yaşıyor; ancak erkekler hâlâ yardım isteme konusunda kadınlara kıyasla daha isteksiz ve Ulusal İstatistik Ofisi’ne göre intihar nedeniyle ölme olasılıkları üç kat daha yüksek.
Profesyonel yardım arayanları ise başka bir sorun bekliyor: uzun bekleme süreleri. Örneğin Birleşik Krallık’ta, hayır kurumu Rethink (kaynak İngilizce)’in 2025’te analiz ettiği verilere göre, Ulusal Sağlık Servisi’nde (NHS) ruh sağlığı tedavisi için bekleyenlerin 18 aydan fazla bekleme ihtimali, bedensel rahatsızlıklar için tedavi bekleyenlere kıyasla sekiz kat daha fazlaydı.
Giderek artan sayıda topluluk girişimi, bu boşlukları doldurmak için devreye giriyor; amaç profesyonel hizmetlerin yerini almak değil, insanlar krize sürüklenmeden önce daha fazla önleyici mekanizma oluşturmak.
“Topluma güvenelim ve mahalle işletmelerimize yatırım yapalım; çünkü ön cephede olanlar onlar” diyor Little.
Erkekleri doğayla buluşturmak
Benzer, topluluk temelli ve erkek odaklı girişimler Avrupa’nın dört bir yanında hayata geçiriliyor.
Danimarka’da bunların birçoğu, kriz yaşayan erkeklere yönelik, 9 ila 12 haftalık doğa temelli bir rehabilitasyon programı olan Vildmandsprojektet (Yaban Adam) projesini örnek aldı.
Doğa psikoloğu Simon Høegmark’ın 2014’te ortak kurucusu olduğu proje, kısmen Høegmark’ın ruh sağlığıyla ilgili kişisel deneyimlerinden esinlendi.
On yılı aşkın bir süre önce, “yeniden ayağa kalkmak” için Norveç’e gidip yürüyüşe çıktı.
“Günlerdir ağır düşüncelerle boğuşuyordum; Lysefjord’a bakan bir dağın zirvesine ulaştığımda, bir an için kendimi aşağı bırakmayı düşündüm” diye anımsıyor.
Ancak bu düşünceler zihnini kaplarken, Lysefjord manzarası bir anda ışığa boğuldu ve Simon’ın içinde bir şeyler değişti.
“Güneş bulutların arasından çıkıp tüm manzarayı aydınlattı. Kendi benliğimi unuttuğum, bağ kurduğum ve hayata sevgi duyduğum bir an yaşadım” diye anlatıyor Høegmark, Euronews Health’e.
Bu deneyim psikolojik krizini hemen çözmese de doğanın güzelliğinin öne çıkmasını sağladı; doğanın dinginliği, zihnindeki düşünceleri yatıştırarak onların yerine umut duygusu bıraktı.
“Durumumu daha net gördüm. Doğayla karşılaşmanın insanları neden bu kadar derinden etkileyebildiğini ve doğanın, iyileşme ve rehabilitasyon için profesyonel bir çerçeve olarak nasıl kullanılabileceğini araştırmaya karar verdim” diyor.
Vildmandsprojektet projesinin 2014’te başlamasının ardından Høegmark, etkilerini izlemek için bir araştırma ekibiyle birlikte çok sayıda çalışma yaptı. Bu çalışmalardan (kaynak İngilizce) birine katılan 114 erkek, kursu tamamladıktan sonra hem fiziksel hem ruhsal yaşam kalitelerinde belirgin iyileşmeler ve kendilerinde algıladıkları stres belirtilerinde azalma gösterdi.
“Bu iyileşmeler, kursun hemen ardından ve birkaç ölçümde altı ay sonrasında da görülebiliyordu” diyen Høegmark, kurslar bittikten sonra bile kalıcı bir topluluk duygusunun sürdüğünü vurguluyor.
“Bu, süresi sınırlı bir kamu programıyla, alışkanlıkların ve ilişkilerin sürmesi gereken gündelik hayat arasında hayati bir köprü görevi görüyor” diye ekliyor.
Proje, 2014’ten itibaren sekiz yılı aşkın bir süre devam etti ve bu süreçte yaklaşık 700 erkek kurslara katıldı. O zamandan beri Doğa, Beden, Zihin ve Topluluk (NBMC) yöntemi, Danimarka’daki 50’den fazla belediye tarafından benimsendi ve hem erkeklere hem kadınlara uyarlanarak uygulanıyor.
Høegmark, Vildmandsprojektet’in hiçbir zaman psikiyatrik tedavinin yerini almak üzere tasarlanmadığının altını çizse de program, ruh sağlığı hizmetlerine başvurmaya çekinebilecek erkekler için erişilebilir bir format olduğunu kanıtladı.
“Mesleki değerlendirmem, [NBMC yöntemi]nin katılımcıların kendi iyi oluşları üzerindeki etkinlik ve sahiplenme duygusunu güçlendirebildiği yönünde” diyor Høegmark.
“Ancak bu yöntem, bir katılımcının daha uzmanlaşmış bakıma ihtiyaç duyması halinde net sevk yollarını içeren, bütüncül bir sağlık hizmeti çerçevesi içinde tamamlayıcı olarak kullanılmalı” diye ekliyor.
Topluluk temelli bakımın önemi artıyor
Yerel girişimlerin yanı sıra ulusal sağlık sistemleri de bekleme sürelerini kısaltmanın bir yolu olarak topluluk temelli bakımı gündemlerine almaya başladı.
Buna örnek olarak, NHS’in hastaları çeşitli etkinlik gruplarına yönlendirmek için sunduğu “sosyal reçete” uygulaması gösterilebilir. Bu gruplar arasında bahçecilik, yürüyüş, sanat ve el işi kulüpleri gibi, insanları yeniden dış dünyayla buluşturan pek çok faaliyet yer alıyor.
“Bu daha topluluk odaklı destek biçimini savunmamın nedeni, formatın gündelik hayata daha yakın olması; insanların hobileriyle ve zaten yapmaktan hoşlandıkları şeylerle daha uyumlu olması” diyor İngiltere’deki Reading Üniversitesi’nde kanıta dayalı psikolojik terapiler profesörü olan Stella Chan, Euronews Health’e.
“Ayrıca damgalayıcı olmaktan uzak ve değerlendirmesi de daha kolay” diye ekliyor; bunun da direnci azaltmaya yardımcı olabileceğini söylüyor.
Kimileri sosyal reçete uygulamasının tek başına yeterli olmadığını ve ekonomik eşitsizlik gibi daha derin toplumsal sorunlara değinmekten kaçındığını savunsa da araştırmalar (kaynak İngilizce), bu yaklaşımın tıbbi ve tıbbi olmayan destekler arasında önemli bir köprü haline geldiğini gösteriyor.
“Ruhsal kötü oluş ve ruhsal bozukluklar, küresel ölçekte en büyük sağlık sorunlarımız arasında ve hem güçlü tedavilere hem de çok daha fazla önleyici çalışmaya ihtiyacımız var” diyor Høegmark.