Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelik 1 Kasım’da yürürlüğe girecek. Sosyal ağ sağlayıcıları hesap açılışında 'yaş doğrulama belirteci' kullanacak. 15-17 yaş grubuna ise varsayılan olarak gizli, davranışlara göre kişiselleştirilmeyen ayrı hizmet sunacak.
Türkiye’den erişilebilen yerli ve yabancı sosyal ağ sağlayıcıları, 1 Kasım’dan itibaren 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak. 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşından küçük kullanıcılar için yaş ve gelişim düzeylerine uygun, güvenlik ve gizlilik önlemleri içeren ayrıştırılmış hizmet sağlanacak.
REKLAM
REKLAM
Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından hazırlanan “Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik”, 10 Ekim tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.
Düzenleme; yaş doğrulamaya, çocuklara sunulacak hizmetlere, ebeveyn kontrol araçlarına ve itiraz mekanizmalarına ilişkin kuralları belirliyor.
14 madde ve bir geçici maddeden oluşan yönetmelik, mevcut hesaplar için de geçiş süreci öngörüyor.
Buna göre, yürürlük tarihinden önce açılmış ve yaş doğrulama belirteciyle doğrulanmamış hesapların en geç 31 Mart 2027’ye kadar doğrulanması gerekecek.
15 yaşını doldurmadığı belirlenen mevcut hesaplar kullanıcıya bilgi verilerek kapatılacak. 15 yaşını doldurmuş çocukların hesapları ise ayrıştırılmış hizmet kurallarına tabi olacak. Kapatılan hesaplara ait veriler, itiraz başvurusu varsa süreç tamamlandıktan sonra, yoksa gecikmeksizin silinecek.
Yaş doğrulama belirteci e-Devlet’ten alınacak
Sosyal ağ sağlayıcıları hesap oluşturulurken kullanıcının yaşını, e-Devlet Kapısı üzerinden alınan yaş doğrulama belirteciyle doğrulamak zorunda olacak.
Belirteç, Siber Güvenlik Başkanlığının çevrim içi hizmetinden üretilecek ve kullanıcının yalnızca 15 yaşını doldurup doldurmadığını; doldurmuşsa 18 yaşına ulaşıp ulaşmadığını gösterecek.
Belirteçte kullanıcının yaşıyla ilgili bu eşikler dışında kişisel bilgi bulunmayacak. Kullanıcının platformdaki adı veya onu üçüncü kişilerce belirlenebilir kılacak başka bir bilgi de belirtece eklenemeyecek. Sosyal ağ sağlayıcıları belirteci yalnızca yaş doğrulama amacıyla kullanabilecek.
İlk doğrulamadan sonra platformlar, hizmet devam ettiği sürece kendi belirledikleri tek aşamalı ya da katmanlı yaş doğrulama yöntemlerini uygulayabilecek. Bir hesabın yaş aralığına aykırı kullanıldığına dair makul şüphe oluşursa hesap askıya alınacak.
Hesabın yeniden kullanılabilmesi için yaşın belirteçle doğrulanması gerekecek. 15 yaşını doldurmadığı belirlenen çocukların hesap açma talepleri reddedilecek.
Türkiye’de yerleşik olmayıp geçici olarak bulunan kullanıcılar, yönetmelikteki yaş kontrol mekanizmalarından muaf tutulacak.
Bu kişilerin Türkiye’deki hizmetlerden yararlanabilmeleri için başvurmaları halinde, yalnızca pasaport bilgileri kullanılarak ve kimlik doğrulaması yapılmadan istisnai bir belirteç oluşturulabilecek.
Yönetmelik, yaş doğrulamanın kimlik tespiti yerine yaş eşiğini belirlemeye odaklanmasını şart koşuyor. Yöntemlerin yanlış beyan ve manipülasyon girişimlerine karşı güvenilir olması; kullanıcılar, ebeveynler ve Başkanlık tarafından anlaşılabilir, denetlenebilir ve test edilebilir biçimde sunulması gerekiyor.
Sistemlerin engelliler dahil tüm kullanıcılar için erişilebilir olması ve belirli kişi ya da gruplara karşı ayrımcı sonuçlar doğurmaması da temel ilkeler arasında.
15-17 yaş grubuna varsayılan olarak gizli hesap
15 yaşını doldurmuş çocuklara sunulacak hizmetlerde çocuğun yüksek yararı, yaşı ve fiziksel, psikolojik ve duygusal gelişimi gözetilecek. Cinsel istismar ve ticari sömürü risklerinin önlenmesi de içerik, reklam ve diğer hizmetlerin tasarımında dikkate alınacak.
Bu hesaplarda yüksek düzeyde gizlilik ayarları varsayılan olarak uygulanacak ve kişisel veriler asgari düzeyde işlenecek.
Sözleşmeler, kullanıcı ayarları ve veri politikaları çocukların anlayabileceği şekilde sunulacak. Gelişime zarar verebilecek içeriklere maruziyeti azaltmak üzere içerik filtreleme ve öneri sistemi ayarları da uygulanacak.
Çocuk hesapları varsayılan olarak gizli olacak; kamuya açık hesap seçeneği sunulamayacak. Çocuğun takipçi ve takip ettiği hesap bilgileri, hesap sahibi çocuk dışındaki kullanıcılara gösterilemeyecek. Çocuğa yalnızca takip ettiği hesaplar mesaj gönderebilecek; mesajın görülüp görülmediği bilgisi karşı tarafa iletilmeyecek.
Rehberlerden ve diğer platformlardan kişi aktarımı yasak
Sosyal ağ sağlayıcıları çocuk hesaplarını telefonda veya çevrim içi depolama hizmetlerinde tutulan rehberlerle, e-posta adres defterleriyle ya da başka uygulama ve platformlardaki kişi, arkadaş ve takip listeleriyle eşleştiremeyecek.
Bu amaçla söz konusu kaynaklara erişilemeyecek ve bu veriler işlenemeyecek. Hesabın açılması, doğrulanması, kurtarılması ve güvenliği ile ebeveyn denetimi için ebeveyne ait iletişim bilgilerinin kullanılması bu yasağın dışında tutuldu.
Kurala aykırı elde edilen veriler ile bunlardan üretilen eşleştirme, çıkarım ve öneri kayıtlarının gecikmeksizin silinmesi gerekecek.
Çocuk hesapları başka kullanıcılara takip amacıyla önerilemeyecek, diğer hesaplar da çocuğa takip etmesi için önerilenler arasında yer almayacak. Platformlar, üçüncü kişilerin iletişim verilerini çocuk hesabıyla eşleştirerek hesabı aranabilir veya bulunabilir hale getiremeyecek.
Arayüz, varsayılan ayar, bildirim ya da tekrarlanan izin talepleriyle bu işlevleri etkinleştirmeye yönlendirme de yapılamayacak.
Canlı yayın ve bağımlılık geliştirebilecek hizmet yok
Çocuk hesaplarında bağımlılık geliştirme etkisi doğurabilecek hizmet sunulamayacak ve canlı yayın açma özelliğine yer verilemeyecek. Profil fotoğrafı, hesap, paylaşımlar ve görsellerin başkalarınca ekran görüntüsünün alınmasını önlemek için teknik tedbir alınacak.
Görsel içeriklerin kaydırma, dokunma, tıklama gibi kullanıcı hareketleriyle ya da kendiliğinden art arda sunulmasını sağlayan arayüz, tasarım ve işlevler de çocuk hesaplarında kullanılamayacak.
Bu kural uygulama, internet sitesi ve diğer bütün arayüzlerde geçerli olacak. Çocuk hesapları kullanıcının davranışlarına göre kişiselleştirilemeyecek; bu hesaplara ait kişisel veriler profilleme veya kişiselleştirilmiş ticari reklam amacıyla kullanılamayacak.
Ebeveyn kontrolünde süre, harcama ve konum araçları
Sosyal ağ sağlayıcıları, anne, baba veya vasi gibi çocuk hakkında karar verme yetkisi bulunan kişilerin kullanabileceği açık ve anlaşılır ebeveyn kontrol araçları sunacak.
Bu araçlar en azından hesap ve özellik ayarlarının kontrolünü; satın alma, kiralama ve ücretli üyelik işlemlerinin ebeveyn iznine bağlanmasını ve bu işlemlere harcama sınırı konulmasını sağlayacak.
Kullanım süresinin izlenmesi, ebeveyn tarafından belirlenip sınırlandırılması ve konum paylaşımı da kontrol araçlarının kapsaması gereken başlıklar arasında.
Araçlar Türkçe sunulacak, kolay bulunup etkinleştirilebilecek ve farklı cihaz ve işletim sistemlerinde çalışacak. Ebeveyn kontrolü etkinleştirildiğinde çocuğa açıkça bildirilecek.
Çocuk, ebeveynin bilgisi ve ayrıca güvenlik doğrulaması olmadan kontrol yetkisini veya bu yetkide yapılan değişiklikleri devre dışı bırakamayacak. Kontrol araçlarının çocuğun mahremiyetini orantısız biçimde ortadan kaldırmaması, gözetimden çok iletişim, öğrenme ve güçlendirmeye dayanması gerekecek.
Ebeveyn kontrolü sunulması, platformların çocuklara ayrıştırılmış hizmet sağlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacak.
İtirazlar otomatik sistemlerle sonuçlandırılamayacak
Yaş doğrulama sonucuna, hesabın askıya alınmasına veya kapatılmasına ve çocuklara yönelik tedbirlere karşı başvuru ve itiraz alınabilmesi için ücretsiz, erişilebilir ve Türkçe bir mekanizma kurulacak.
Başvurular tamamen otomatik sistemlerle incelenemeyecek; anlamlı bir insan incelemesinden geçirilecek.
İtiraz sonuçlanıncaya kadar hesaba ait içerik ve kişisel veriler silinemeyecek.
Kullanıcıya verilecek yanıtta Siber Güvenlik Başkanlığına şikâyet ve yargı yoluna başvuru imkânı da bildirilecek. Platformlar başvuru ve itiraz sayılarını, kabul oranlarını ve ortalama sonuçlandırma sürelerini her yıl Başkanlığa iletecek ve internet sitelerinde yayımlayacak.
Yönetmelik yükümlülüklerine uyulmaması halinde 5651 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uygulanacak. Yaptırım öncesinde sosyal ağ sağlayıcısına aykırılık bildirilecek ve giderilmesi için niteliğine göre makul süre tanınacak. Yaptırım belirlenirken ihlalin ağırlığı ve süresi, etkilenen çocuk sayısı ve platformun iyi niyetli uyum çabası dikkate alınacak.
Mevcut hesaplar için son tarih 31 Mart 2027
Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce açılmış ve yaş doğrulama belirteciyle doğrulanmamış hesaplar için de geçiş süreci öngörülüyor.
Sosyal ağ sağlayıcıları bu hesapların yaşını en az bir kez olmak üzere 31 Mart 2027’ye kadar belirteçle doğrulayacak.
15 yaşını doldurmadığı belirlenen çocukların mevcut hesapları kullanıcıya bilgi verilerek kapatılacak.
Bu hesaplara ait veriler, itiraz başvurusu yapılmışsa süreç tamamlandıktan sonra; itiraz yolu işletilmezse gecikmeksizin silinecek. 15 yaşını doldurmuş çocukların hesapları ise yönetmelikteki ayrıştırılmış hizmet kurallarına tabi olacak.