Laboratuvarda, kısa süreliğine sağlıklı mercanlarla temas ettirilen ağarmış mercanların yalnızca yedi hafta içinde yeniden toparlandığı görüldü.
Ölmek üzere olan mercanlar beklenmedik bir can simidi bulmuş olabilir: komşuları.
REKLAM
REKLAM
Stanford Üniversitesi’nden bilim insanları, mercanları yalnızca birkaç günlüğüne sağlıklı mercanlarla temas ettirerek ölümün eşiğinden geri getirmenin bir yolunu keşfetti.
Science Advances dergisinde yayımlanan çalışma, artan deniz sıcaklıkları daha sık ve şiddetli mercan beyazlaması olaylarına yol açarken, mercan resiflerini yeniden canlandırmaya yönelik umut verici yeni bir yaklaşım sunuyor.
Su çok ısındığında, mercanlar enerjilerinin büyük bölümünü sağlayan mikroskobik algleri dışarı atıyor. Beyazlama olarak bilinen bu süreç, onları açlığa karşı savunmasız bırakıyor.
Beyazlama olaylarının ardından, hayatta kalan mercanların toparlanması aylar hatta yıllar sürebiliyor. Ancak bilim insanlarına göre onlar için hâlâ umut var.
“Beyazlamış mercanlar ölmek üzere olabilir ama henüz ölmediler,” diyor çalışmanın başyazarı, Stanford doktora öğrencisi Danny Collins. “Yanıtını aradığımız soru şuydu: Bir mercan beyazladıktan sonra ne yapabiliriz?”
Bilim insanları beyazlamış mercanları nasıl yeniden güçlendirdi?
Keşif 2025’te tesadüfen yapıldı. Stanford’un Doerr Sürdürülebilirlik Okulu’nda okyanuslar ve deniz biyolojisi alanında profesör olan Steve Palumbi, laboratuvar tankında birbirine düşmüş iki mercan parçası fark etti. Biri sağlıklı, diğeri beyazlamıştı. Ancak ikisinin temas ettiği noktada, beyazlamış mercanın yeniden renk kazanmaya başladığını gördü.
Collins daha sonra her biri aynı koloniden alınmış sağlıklı ve beyazlamış parçalar içeren 10 mercan çifti hazırladı. Beş çift temas edecek şekilde yerleştirildi, diğerleri ise birbirinden birkaç milimetre uzak tutuldu.
Yedi hafta içinde, sağlıklı klonlarına temas eden beyazlamış beş parçanın tamamı iyileşti. Ayrı tutulanlar ise öldü.
Mikroskop altında, mercanların birbirleriyle kaynaşarak, alg ve besinlerin birinden diğerine geçmesini sağlayan ince kanallar oluşturduğu ortaya çıktı. Üç gün içinde, yararlı algler sağlıklı mercanlardan beyazlamış olanlara doğru hareket etmeye başladı. Yaklaşık bir hafta sonra, bazıları kendi kendine iyileşebilecek kadar çok alg almıştı.
Hasarlı mercanların içine yerleşen yararlı algler hızla çoğalmaya başladı. “İçeri akın ediyor ve mercanlarda görülen en yüksek hızlarda bölünmeye başlıyorlar,” diyor Palumbi.
İkinci haftada, alglerin sayısı her dört günde bir ikiye katlandı; bu, doğadaki mercanlardakinden yaklaşık 10 kat hızlı. Bu sayede hasarlı mercanlar sağlıklı olanlardan ayrıldıktan sonra bile iyileşmeye devam edebildi.
Bu bulgu, laboratuvarda önemli bir dönüm noktasına işaret etti. “Beyazlamış mercanlar genellikle kayıp vaka olarak görülür, çünkü sıcak hava dalgası sonrası iyileşme çok yavaştır, hatta çoğu zaman hiç gerçekleşmez,” diyor Stanford profesörü ve Collins’in danışmanlarından biri olan Fiorenza Micheli.
Ancak bilim insanları, tekniğin henüz okyanuslarda geniş ölçekte uygulanmaya hazır olmadığını söylüyor.
Dokularının kaynaşabilmesi için mercanların genetik olarak özdeş olması gerekiyor. Yani her hasarlı mercanın, kendi sağlıklı kopyasına ihtiyaç duyacağı anlamına geliyor; bu da tüm resifleri onarmak için pratik olmayan bir çözüm. Araştırmacılar, doğrudan temas veya genetik ikiz gerektirmeden yararlı algleri mercanlara ulaştırmanın yollarını bulmayı umuyor.
Mercan resiflerinin toparlanmak için zamanı tükeniyor olabilir
Bu keşif, mercan resifleri için kritik bir dönemde geliyor.
Küresel Mercan Resifi İzleme Ağı’nın son değerlendirmesine göre, dünya çapındaki resifler son 40 yılda yaşayan mercanlarının neredeyse yüzde 10’unu kaybetti. Yalnızca 2023 ile 2024 arasında, küresel bir beyazlama olayı sırasında oran yaklaşık yüzde 9 düştü; bu, şimdiye kadar kaydedilen en büyük tek yıllık gerileme.
Küresel beyazlama artık yaklaşık her beş ila altı yılda bir yaşanıyor ve resiflere aşırı sıcak dönemleri arasında toparlanmak için daha az zaman bırakıyor. Raporda, insan kaynaklı emisyonlar azaltılmadıkça ve aşırı avcılık, su kirliliği ile kıyı yapılaşması gibi tehditler sınırlandırılmadıkça resiflerin gerilemeye devam edeceği uyarısı yer alıyor.
Palumbi, beyazlamadan toparlanmalarına yardımcı olmak için mercanları birleştirmenin bazılarını kurtarabileceğini, ancak onları artan deniz sıcaklıklarından koruyamayacağını vurguluyor.
“Bu bir iyileşme hikâyesi. Sıcak hava dalgalarını hafifletmiyor, yalnızca sonrasına yardım ediyor. Dünya üzerindeki tüm yaşamı hızla artan iklim baskısından korumak için hâlâ büyük bir ihtiyaç var,” diyor.
“Sonuçta, mercan bahçelerinin sıcak hava dalgalarından daha az zarar görerek hayatta kalmasına yardım ederek, restorasyona yönelik büyük çabaların daha başarılı olmasına da katkı sağlayabilir.”