AB liderleri, yükselen enerji maliyetlerini hafifletmek, yakıt arzını güçlendirmek ve zorlanan sektörleri desteklemek için Brüksel’den ortak önlemler istiyor. Kriz, ulusal bütçeleri zorlarken birliğin iklim hedeflerini de sınava sokuyor.
AB liderleri, enerji krizine karşı Avrupa genelinde eşgüdümlü bir yanıt verilmesi çağrısında bulundu. Liderler, Avrupa Komisyonundan hanelerin ve işletmelerin yükünü hafifletmek için hedefli ve geçici önlemler almasını, enerji fiyatlarındaki artıştan en ağır etkilenen sektörlere yönelik mali desteği uzatmasını istedi.
REKLAM
REKLAM
Perşembe gecesine sarkan Avrupa Konseyi zirvesi görüşmelerinde liderler, enerji arzının güvenliğine ilişkin kaygılarını da dile getirdi. Komisyondan, kapasitesi 2009’dan beri azalan Avrupa’daki petrol rafinerilerinin verimliliğini ve kapasitesini artırmasını talep ettiler.
Liderler ayrıca enerji kaynaklarının gönüllülük esasına dayalı ortak alımını değerlendirmek istediklerini belirtti. Benzer bir platform, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından Rus gazının yerine başka kaynaklar bulmak amacıyla Komisyon tarafından kurulmuştu.
Çağrılar, Avrupa sanayisini tehdit eden ve milyonlarca haneyi bu kış enerji yoksulluğuyla karşı karşıya bırakabilecek ağır bir enerji krizi sırasında geldi.
Enerji fiyatları ile enflasyondaki yükseliş, birçok AB başkentinin Avrupa Komisyonundan daha fazla destek istemesine yol açtı. İtalya ve Yunanistan, enerji şokunun yarattığı olağanüstü koşullarda bütçe kurallarını ihlal etmiş sayılmadan ek harcama yapabilmek için Brüksel’den esneklik istedi.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), 14 Ekim’de motorin piyasasındaki sıkışıklığın 2027’nin ileri dönemlerine kadar sürebileceği ve Avrupa’da toptan motorin fiyatlarının gelecek haftalarda yeniden yükselebileceği uyarısında bulundu.
Motorin fiyatları eylülde görülen varil başına 200 doların üzerindeki rekor seviyelerden gerilese de IEA’ya göre gösterge fiyatlar hâlâ "ham petrol fiyatının ve kriz öncesi seviyelerinin neredeyse iki katı".
AB ülkeleri, çiftçiler, ağır sanayi üreticileri ve taşımacılar dahil olmak üzere krizden en ağır etkilenen, yoğun enerji kullanan sektörlere doğrudan mali destek sağlamak için mayıs ayında Komisyondan onay almıştı. Ancak kriz uzadıkça kamu kaynakları azalıyor.
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, yalnızca ulusal önlemlere dayanmak yerine AB genelinde eşgüdümlü bir yanıt verilmesini istedi.
Miçotakis perşembe günü, "Enerji maliyetleri Avrupa’da enflasyonun yeniden hızlanmasına yol açtı," dedi. Brüksel’in en kırılgan hanelere ve işletmelere yardımcı olmak için "ek önlemleri ve daha fazla esnekliği" değerlendirmesi gerektiğini savundu.
Yunanistan Başbakanı, müzakerelerin zaman alacağını belirterek "bugün ya da yarın" bir anlaşma beklemediğini söyledi.
Finlandiya Başbakanı Petteri Orpo da yükselen enerji fiyatlarına karşı AB’nin derhal harekete geçmesi çağrısında bulundu.
Orpo, "Kısa vadeli önlemlere ihtiyacımız var çünkü halk ve şirketler için düşük fiyatları güvence altına almalıyız," dedi.
Enerji krizi kamu maliyesini zorluyor
Önerilen önlemler, krizin ekonomik etkilerini kısa vadede hafifletmeyi amaçlıyor. Ancak jeopolitik şoklar karşısında AB hükümetlerinin ekonomilerini koruma imkânlarının sınırlarını da gösteriyor.
ABD’li varlık yönetim şirketi State Street Investment Management’ın kıdemli yatırım stratejisti Desmond Lawrence, 14 Ekim’de Fransa ve Belçika’nın yavaş yavaş sürdürülemez bir borç yüküne doğru ilerlediği uyarısında bulundu.
Orta Doğu’daki gerilimin tırmanması, özellikle Hürmüz Boğazı olmak üzere enerji tedariki ve stratejik deniz yollarında aksama yaşanabileceğine ilişkin kaygıları artırdı. Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik askerî saldırıları da yakıt krizini ağırlaştırıyor.
AB liderleri, Orta Doğu’daki krizin küresel tedarik zincirlerinde, özellikle enerji, gübre ve gıda alanlarında kalıcı aksamalara neden olabileceği uyarısında bulundu. Böyle bir durumda Komisyonun "hedefli ve geçici" önlemlerinin ne kadar süreceği de belirsizleşebilir.
Bu olasılık, AB’nin bir sonraki çok yıllı bütçesine ilişkin siyasi görüşmeleri daha da zorlaştırıyor. Bütçe önerisi, harcama hedeflerini fazla iddialı bulan ve AB bütçesine aldıklarından daha fazla katkıda bulunan Almanya, Hollanda ve İsveç’in tepkisini çekmişti.
Görüşmelerin sonucu, AB’nin enerji dönüşümü hedeflerini de etkileyecek. Komisyon, enerji dönüşümünü stratejik özerkliği güçlendirmenin ve uzun vadede enerji fiyatlarını düşürmenin en etkili yolu olarak görüyor.
Bununla birlikte AB liderleri, Komisyonun petrol ve gaz ithalatçıları için metan emisyonlarının izlenmesi ve raporlanmasına ilişkin kuralları bir yıl erteleme önerisini memnuniyetle karşıladı.
Öneri, çevrecilerin eleştirisini çekti. Çevreciler, kurallar kapsamında standart piyasa fiyatlarıyla yaklaşık 5,3 milyar ila 13,6 milyar euro gelir elde edilebileceğini, arz krizlerinde ise bu tutarın daha da yükselebileceğini savundu.
Erteleme önerisi, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un, sektör temsilcilerinin ve AB’nin en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikçisi olan ABD’nin baskılarının ardından geldi. Önerinin yürürlüğe girmesi için Avrupa Parlamentosunun onayı gerekiyor.