Avrupa Parlamentosu (AP) üyeleri ile AB üyesi ülkelerin hükümetleri, fosil yakıt sektörünün baskısı ve enerji güvenliği ile maliyetlerine ilişkin artan endişeler nedeniyle, metan emisyonlarına yönelik temel yükümlülüklerin uygulanmasını iki yıl erteleme konusunda anlaşmaya vardı.
AB'nin metan emisyonlarına ilişkin kuralları, Avrupa Parlamentosu (AP) milletvekilleri ile AB hükümetleri arasında varılan uzlaşma uyarınca iki yıl ertelenecek ve 2029'a kadar devreye girmeyecek. Eleştirmenler bunu, birliğin iklim hedefleri pahasına petrol ve gaz sektörüne yapılmış bir başka taviz olarak nitelendiriyor.
İlk kez 2024'te kabul edilmiş olan AB'nin metan kuralları, yabancı tedarikçilerin Avrupa alıcılarına sattıkları petrol, gaz ve kömürle bağlantılı metan emisyonları hakkında bilgi vermesini şart koşuyor.
Bu erteleme, AB'nin iklim taahhütlerinden bir başka geri adım anlamına geliyor; zira hükümetlerin önceliği enerji güvenliği, sanayinin rekabet gücü ve maliyetlerin karşılanabilirliği olurken yeşil mevzuatın hızlı uygulanması geri plana itiliyor.
AB ülkeleri, kuralların ertelenmesini gerekçelendirmek için yüksek ve oynak petrol ile gaz fiyatlarının yanı sıra ABD ile İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaşın yol açtığı olası arz kesintilerini öne sürüyor.
Erteleme etrafındaki siyasi mücadele, AB'nin merkez sağ partileri ile geleneksel iklim yanlısı müttefikleri arasındaki zor ilişkiyi de gün yüzüne çıkardı.
Ekim ayında, Parlamentonun en büyük siyasi grubu olan Avrupa Halk Partisi (EPP), Sosyalistler ve Liberallerle yürütülen müzakerelerin sonuçsuz kalmasının ardından aşırı sağ milletvekillerinin desteğini alarak üç yıllık bir ertelemeyi kabul ettirdi. Teklif, 341 evet oyuna karşı 225 hayır oyuyla kabul edildi.
Yeşiller, muhafazakarları iklim kurallarını zayıflatmak ve fosil yakıt sektörünün çıkarlarını korumak için aşırı sağ ile güçlerini birleştirmekle suçladı. Ancak EPP, başlangıç takviminin gerçekçi olmadığını ve Avrupalı üreticiler ile ithalatçıları dezavantajlı konuma düşürme riski taşıdığını savundu.
Perşembe günü varılan uzlaşma, Parlamentonun üç yıllık erteleme talebini iki yıla indiriyor, ancak yine de Komisyonun ilk teklifinin ve AB hükümetlerinin desteklediği bir yıllık ertelemenin üzerinde kalıyor.
Avrupa Parlamentosu milletvekili Dimitris Tsiodras (EPP/Yunanistan), Parlamentonun Çevre Komitesi'ndeki müzakerecisi olarak, EPP'nin önceliğinin metan azaltımı taahhütlerinin yanı sıra enerji güvenliğini, erişilebilirliği ve sanayi rekabet gücünü garanti altına almak olduğunu söyledi.
Tsiodras, "Metan düzenlemesini askıya almıyoruz, aksine etkin biçimde uygulanmasını ve tüm uyum gerekliliklerinin pratikte karşılanabilmesini güvence altına alıyoruz," diye tepki gösterdi.
Çekya Birinci Başbakan Yardımcısı ve Sanayi ve Ticaret Bakanı Karel Havlíček, anlaşmanın petrol ve gaz fiyatlarında yeni artışları önleyeceğini söyledi.
Havlíček, X'te yaptığı paylaşımda, "Bu yapılabilir. Birleştiğimizde ve kararlı olduğumuzda, imkansız görüneni bile değiştirebiliriz. Yanına 19 başka ülkeyi çeken Çekya, AB'de büyük bir başarı elde etti," dedi.
Macron'un müdahalesi ve ABD baskısı
Kuralların ertelenmesine yönelik girişim, Parlamento dışında da ivme kazandı.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, eylül ayında Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'e metan kurallarının ertelenmesini talep eden bir mektup yazdı. Macron, artan enerji güvensizliği ortamında AB'nin kendi üretim kapasitesini zayıflatmaması gerektiğini savundu.
Paris, daha önce metan emisyonlarını sınırlamak için daha güçlü önlemleri desteklemişti. Ancak daha sonra, kuralların piyasa dalgalanması döneminde petrol ve gaz tedarikini güvence altına almayı zorlaştırabileceğini savunan hükümetler ve sektör kuruluşlarına katıldı.
Avrupa'nın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikçisi olan ABD de AB mevzuatını defalarca eleştirerek, getirilen şartların ek maliyetler yaratabileceği ve AB pazarına ihracatı zorlaştırabileceği uyarısında bulundu.
AB ayrıca dizel ithalatının üçte biri ile yarısı arasındaki bölümünde (günde yaklaşık 180 bin varil) ABD'ye bağımlı.
Bu baskı, ABD ile İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaşın kritik Hürmüz Boğazı'ndaki deniz taşımacılığını aksattığı ve birliğin ithal fosil yakıtlara bağımlılığına ilişkin kaygıları artırdığı bir dönemde yoğunlaşıyor.
Ancak metan kurallarının ertelenmesinin tedariki koruyacağı ve fiyatları düşüreceği yönündeki iddia tartışmalı olmaya devam ediyor. Kurallar, AB standartlarını karşılamayan fosil yakıt ithalatını yasaklamıyor.
Bunun başlangıçtaki gereklilikleri, emisyonların izlenmesi ve raporlanmasına odaklanıyor. Böylece birlik, ithal edilen enerjinin üretimi sırasında oluşan kirlilik hakkında bilgi edinebiliyor.
Çevre örgütleri ve uzmanlar, bu yükümlülüklerin ertelenmesinin enerji fiyatları ya da arzın erişilebilirliği üzerinde anlamlı bir fark yaratıp yaratmayacağını sorguluyor.
Yeşil Mutabakat için bir başka sınav
Metan, küresel ısınmanın yaklaşık yüzde 30'undan sorumlu ve kısa vadede karbondioksitten belirgin biçimde daha güçlü bir etkiye sahip. Fosil yakıt üretiminden kaynaklanan emisyonların azaltılması, küresel ısınmayı yavaşlatmanın en hızlı yollarından biri olarak görülüyor.
AB hükümetleri ile Parlamentonun perşembe gecesi vardığı anlaşmaya göre, ham petrol, doğal gaz ve kömür ithalatçıları, izleme, raporlama ve doğrulama gerekliliklerine uymak için ilk belirlenen Ocak 2027 tarihi yerine 1 Ocak 2029'a kadar süreye sahip olacak.
Anlaşma ayrıca hem Avrupalı üreticiler hem de ithalatçılar için metan yoğunluğuna ilişkin raporlama yükümlülüklerini iki yıl erteleyerek Ağustos 2030'a öteler.
Geçici anlaşmanın yıl sonuna kadar Parlamentonun ve AB Bakanlar Konseyi'nin resmi onayını alması gerekiyor.
International Association of Oil and Gas Producers (IOGP) Europe adlı lobi grubunun genel müdürü François-Régis Mouton de Lostalot, ertelemeyi Komisyon'un teklifini temel alan "belirli bir iyileşme" olarak nitelendirdi.
Mouton de Lostalot, "Ancak bir gözden geçirme maddesi olmaksızın Avrupa'nın hata payı yok. Komisyon ve üye devletlerin, yükümlülükler yürürlüğe girmeden önce uyum çerçevesini tamamen işler hale getirmek için ilk günden itibaren açık kilometre taşları ve sorumluluklarla koordine edilmiş bir çabaya öncülük etmesi gerekiyor," dedi.
AB milletvekilleri ve iklim bilimciler, mevcut teknolojiyi kullanarak kısa vadeli küresel ısınmada hızlı ve düşük maliyetli düşüşler sağladığı için metanı daha önce "kolay elde edilebilir" bir hedef olarak tanımlamıştı.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) İcra Direktörü Inger Andersen, metanın karbondioksitin ardından küresel ısınmaya en büyük ikinci katkıyı yaptığını söyledi ve metan emisyonlarını azaltmanın "ısınmayı yavaşlatmak için acil durum frenimiz" olduğunu belirterek uyardı.
Andersen, "Dünya 1,5°C'lik ısınma eşiğini aşma yolundayken, sıcaklıkların ne kadar yükseldiğini ve ne kadar süre yüksek kaldığını sınırlamamız, ardından da onları düşürmemiz gerekiyor," dedi.
Çevre aktivistleri, uzatılan ertelemenin iklim hedeflerini zayıflatacağını savunuyor; Brüksel'i, AB'nin karbon piyasası, sanayi için karbonsuzlaşma kuralları ve otomobillerdeki CO2 emisyonları dahil iklim gündeminin diğer bölümlerini yumuşatma yönündeki hamleleri nedeniyle eleştiriyor.