Ormansızlaşma bir yıl içinde neredeyse yüzde 42 azaldı, ancak olası bir başkan değişikliği bu eğilimi tersine çevirebilir.
Amazon yağmur ormanlarındaki ormansızlaşmanın, 1988'de kayıtların tutulmaya başlamasından bu yana en düşük seviyeye indiği, Brezilya hükümeti tarafından açıklandı.
REKLAM
REKLAM
Resmi uydu verilerine göre, Ağustos 2025 ile Temmuz 2026 arasındaki yıllık kayıp 3.335 kilometrekare olarak kaydedildi; bu, bir önceki yılın 5.731 kilometrekarelik kaybına kıyasla yüzde 41,8’lik bir düşüş anlamına geliyor.
Bu tablo, Başkan Luiz Inácio Lula da Silva liderliğinde Amazon’daki ormansızlaşmayı frenlemeye yönelik yeniden güçlendirilmiş çabaların başarısını, selefi aşırı sağcı Başkan Jair Bolsonaro dönemindeki artışı tersine çevirdiğini gösteriyor.
Jair Bolsonaro’nun 2019’dan 2022’ye kadar süren başkanlığı sırasında Amazon’daki ormansızlaşma yaklaşık yüzde 60 arttı ve resmi verilere göre 45.000 kilometrekareden fazla alan temizlendi. Hükümet, Lula döneminde, 2023’ten bu yana ormansızlaşmanın yüzde 71 oranında düştüğünü açıkladı.
Lula’nın, Ocak 2023’te üçüncü ancak ardışık olmayan dönem için göreve gelir gelmez attığı ilk adımlardan biri, Portekizce kısaltması PPCDAm ile bilinen Yasal Amazon’da Ormansızlaşmanın Önlenmesi ve Kontrolü için Eylem Planı’nı yeniden hayata geçirmek oldu. İlk kez 2004’te, Lula’nın ilk hükümeti sırasında başlatılan plan, Bolsonaro döneminde rafa kaldırılmıştı.
Lula, iki on yıl önce yol haritasını hazırlayan çevre bürokratlarını göreve geri çağırdı; çevre hareketinin simge ismi Marina Silva’yı – Nisan ayında Kongre’ye aday olmak için istifa edene kadar Çevre Bakanlığı’nı yönetmişti – ve eski yardımcısı, şimdiki bakan João Paulo Capobianco’yu planın uygulanmasına öncülük etmek üzere atadı.
Brezilya hükümeti ormansızlaşmayı nasıl frenledi?
Plan dört sütuna dayanıyor: izleme ve yaptırımı güçlendirmek; sürdürülebilir bir ekonomi teşvik etmek; korunan alanları yönetmek ve statüsü tanımlanmamış kamu ormanlarının nasıl kullanılacağına karar vermek; ayrıca ormansızlaşmayı sınırlamak için düzenlemeler ve finansal teşvikler kullanmak.
Önlemler arasında, uydular tarafından tespit edilen yasa dışı orman kesimlerine yönelik yaptırımların yeniden devreye sokulması yer alıyor; Bolsonaro döneminde durdurulan bu uygulama, ormansızlaşmayı dizginlemenin en etkili aracı olarak görülüyor. Hükümet ayrıca yasa dışı ormansızlaşmaya karışan mülklerin banka kredisi almasını yasaklamayı önerdi ve orman kaybını azaltmayı başaran öncelikli Amazon belediyelerine daha fazla kaynak aktardı. Çevre suçlarıyla mücadeleye ve Amazon’da sürdürülebilir işletmeler için sübvansiyonlu kredi geliştirilmesine de finansman sağlandı.
“Formül hep aynı ve işe yarıyor. Yıllar önce Brezilya’da işe yaradığını gördük, şimdi yeniden görüyoruz: kararlılık, sahada denetim, suçla mücadele ve yasayı uygulamak” diyor, Brezilyalı çevre gruplarının oluşturduğu İklim Gözlemevi’nin yürütme sekreteri Márcio Astrini.
Astrini, 16 Ekim’de açıklanan ormansızlaşma oranlarının, Brezilya’nın 2030’a kadar sıfır ormansızlaşmaya ulaşma taahhüdünün ülke ekonomisini baltalamadan gerçekleştirilebilir olduğunu gösterdiğini söylüyor.
“Ormansızlaşma azalırken tarım üretim ve ihracatta rekorlar kırıyor. Bugünkü veriler, çevrenin korunmasının Brezilya’nın kalkınmasını engellediği yönündeki yanlış söylemi çürütüyor” diye ekliyor.
Ormansızlaşma ve diğer arazi kullanımı değişiklikleri, Brezilya’nın küresel ısınmayı tetikleyen sera gazı emisyonlarının en büyük kaynağını oluşturuyor. Özellikle Amazon’da riskler yüksek; bölge büyük miktarda karbondioksit depoluyor ve Güney Amerika’nın çok ötesindeki hava koşullarını düzenlemeye yardımcı olan atmosferik nem üretiyor.
Yeni başkan Amazon’un geleceğini belirleyebilir
Ormansızlaşmanın frenlenmesinde kaydedilen ilerlemeye rağmen Amazon, iklim değişikliğinden, öne sürülen yasal düzenlemelerden ve Brezilya’da olası bir iktidar değişiminden kaynaklanan tehditlerle karşı karşıya.
Orman yangınları, ağaç kesimi ve kuraklık kaynaklı bozulma Amazon’un yaklaşık yüzde 40’ını etkiliyor ve son yıllarda, tümüyle orman kesimini hız bakımından geride bıraktı. Ekvator Pasifik’teki periyodik ısınma olayı olan güçlü El Niño, 2026 ve 2027’de daha sıcak ve daha kuru koşullar getirerek yangınları körükleyebilir ve bu tehditleri şiddetlendirebilir.
Biyom genelindeki yangın sayıları bu yıl tarihi düşük seviyelere yakın seyrediyordu ancak 4 Ekim’de, Brezilyalılar ulusal seçimlerin ilk turunda sandığa gittiğinden beri üç katına çıktı. Yetkililer, bu ay yapılacak başkanlık ikinci turu öncesinde yangınların siyasi gerekçelerle kasıtlı olarak çıkarılıp çıkarılmadığını araştırıyor.
NASA bilim insanları, resmi uydu sayımlarının hasarı olduğundan az gösterebileceği konusunda uyarıyor: Santarém çevresinde yapılan ön inceleme, standart aktif yangın verilerinin gösterdiğinden yaklaşık yüzde 40 daha fazla yangın tespit etti. Ajansın uydu gözlemleri, Eylül 2026’dan itibaren, El Niño ile bağlantılı şiddetli kuraklığın körüklemesiyle, merkezi ve doğu Amazon genelinde yangınlar ve duman emisyonlarında keskin bir artış gösterdi.
Çevre Bakanı Capobianco, korunan alanlar üzerinde uçan görevlilerin geometrik bir desenle dizilmiş yangınlar gördüğünü, bunun kasıtlı olarak ateş yakıldığını düşündürdüğünü söyledi; ancak kimin sorumlu olduğu belirsiz. Duman, Brezilya Amazon’undaki en büyük şehir olan Manaus’ta okulların kapanmasına yol açtı ve kent sakinlerine maske takmaları tavsiye edildi.
Eski Başkan Jair Bolsonaro’nun oğlu Senatör Flávio Bolsonaro oyların yüzde 47’sini alırken Lula yüzde 45’te kaldı. İki aday 25 Ekim’de ikinci turda karşı karşıya gelecek.
Adaylar, yağmur ormanı için birbirinden keskin biçimde farklı vizyonlar sunuyor. İklim ve doğa koruma uzmanları, Bolsonaro’nun zaferinin ormansızlaşmayı dizginlemeye yönelik politikaları tersine çevirebileceği uyarısında bulunuyor. Bolsonaro, Brezilya’nın mevcut hedefinden bir yıl önce, 2029’a kadar yasa dışı ormansızlaşmayı bitirme sözü verdi. Lula’nın yeniden seçilme taahhüdü ise daha iddialı: 2030’a kadar net sıfır ormansızlaşma; yani yasal ya da yasa dışı tüm orman kayıplarının restorasyonla telafi edilmesi.
‘Çevre politikalarının süpürülerek kaldırılmasının’ ardından ‘tarihi başarı’
Greenpeace Brezilya’dan Cristiane Mazzetti, kaydedilen rekor düşük ormansızlaşma oranının, başkanlık seçimlerinin sonucuna bağlı olarak risk altına girebilecek etkili politikaların yansıması olduğunu söylüyor.
“Kongre, çevrenin korunmasına yardımcı olan yasa ve düzenlemeleri zayıflatmak, geciktirmek ve ortadan kaldırmak için çalıştı” diyor. “Bir sonraki yasama dönemindeki Kongre, çevre korumaya karşı daha da düşmanca olacak ve bir sonraki federal yönetimin kimliğine bağlı olarak geri adım atma ve yüksek ormansızlaşma riskleri keskin biçimde artacak.”
Eski Bakan Silva, Cuma günü (16 Ekim) yaptığı açıklamada, ormansızlaşmadaki azalmanın Brezilya halkı için “tarihi bir başarı” olduğunu ve bu kazanımın korunmasında seçim sonuçlarının belirleyici olacağını söyledi.
“Jair Bolsonaro’nun hükümeti, çevre koruma ve iklim değişikliği konularına inkârla ve çevre politikalarını süpürerek ortadan kaldırmaya varan bir yaklaşım sergiledi. Flávio, bu bakış açısını ve uygulamaları devraldı ve bunları, birçok kez dile getirdiği gibi, sürdürmeyi amaçlıyor” diyor.
“Sorunun varlığını inkâr edenler, elbette onu çözmek için hiçbir şey yapmayacaktır.”
Bolsonaro, kendini Amazon’u korumaya veya orman finansmanını desteklemeye yönelik somut planlar ortaya koymadan bir çevre savunucusu gibi gösterirken, iklim değişikliğini reddetti. Çevrecilerin çoğu, çevre yasalarını modernleştirme çağrılarını, bu yasaları zayıflatma niyeti olarak okuyor.
“Flávio Bolsonaro, çevreyi ve ayakta duran ormanları ve temiz nehirleri koruyanları savunan bir siyasetçidir” denildi seçim kampanyasının açıklamasında.