COP31'de fosil yakıt çıkışı gündemde değil: Finlandiya yol haritası açıkladı

BM İklim Değişikliği Konferansı COP31'deki görüşmelerin ilk haftası tamamlanırken, dünyanın 1,5℃ eşiğini aşacağına dair uyarılar artmasına rağmen liderler fosil yakıtlardan söz etmekten kaçınıyor.

REKLAM

REKLAM

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, çarşamba günü (11 Kasım) Antalya'da liderlere hitap etti ve Avrupa'yı ve dünyanın geri kalanını harap eden son aşırı hava olayları ile ölümcül orman yangınlarını "gerçek yaz" olarak nitelendirdi.

Von der Leyen, "Küresel bir eşik noktasındayız," dedi. "Son BM raporu açık: 1,5℃ hedefini aşma yolundayız ve her bir derece kesri önem taşıyor."

Von der Leyen, COP31 için elektrifikasyonun hızlandırılması ve temiz ekonomiler inşa etmek üzere "küresel ortaklıkların güçlendirilmesi" dahil AB'nin önceliklerini ortaya koydu, ancak konuşmasının hiçbir bölümünde fosil yakıtlardan söz etmedi.

BM'ye göre fosil yakıtlar, yani kömür, petrol ve gaz, küresel iklim değişikliğinin açık ara en büyük tetikleyicisi. Küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık yüzde 68'inden ve tüm karbondioksit emisyonlarının neredeyse yüzde 90'ından sorumlu.

Von der Leyen, fosil yakıtlardan kademeli çıkış (TAFF) sürecinden bahsetmemesi ve AB iklim finansmanının yerinde saymasına rağmen "kutlayıcı bir ton" kullanması nedeniyle "hedefi ıskalamakla" suçlandı.

İklim Eylem Ağı (CAN) Europe Direktörü Chiara Martinelli, "Elektrifikasyonun fosil yakıtlardan kademeli çıkışla açık biçimde ilişkilendirilmesi gerekiyor, aksi takdirde fosil yakıt endüstrisine her zamanki gibi devam etmesi için kalkan sağlar; bu şirketler kârları silip süpürürken sıradan insanlar yükselen enerji faturaları ve etkilerden darbe yer," dedi.

Finlandiya fosil yakıtlardan çıkış için yol haritası başlatıyor

BM zirvesinde varılacak anlaşmaların tüm tarafların, yani yaklaşık 200 ülkenin, uzlaşısını gerektirmesi, ilerlemenin çoğu zaman yavaş ve kademeli olacağı anlamına geliyor.

Ancak bu durum, Fransa, Almanya ve Hollanda'nın izinden giderek etkinlikte fosil yakıtlardan kademeli çıkışa (TAFF) yönelik yeni bir ulusal yol haritası yayımlayan Finlandiya'yı durdurmadı.

Küresel TAFF yol haritasına COP başkanlığını devretmeden önce öncülük eden Brezilya da, çeşitli Pasifik ada ülkeleriyle birlikte kendi ulusal yol haritası üzerinde aktif olarak çalışıyor.

Finlandiya'nın elektriğinin yüzde 96'sından fazlası hâlihazırda fosil dışı kaynaklardan üretiliyor, bu da dünyadaki en yüksek paylardan biri.

Bununla birlikte, ülkenin görece büyük ağır sanayi sektörü, uzun seyahat mesafeleri ve soğuk iklimi nedeniyle yüksek ısınma talebi yüzünden ekonominin enerji yoğunluğu ve kişi başına enerji tüketimi her ikisi de çok yüksek.

2025 yılında en büyük bireysel enerji kaynağı olan odun yakıtları toplam enerji tüketiminin yüzde 28'ini oluştururken, nükleer ve fosil yakıtlar sırasıyla yüzde 27 ve yüzde 18'lik paya sahipti.

Halihazırdaki başlıca yerli enerji kaynakları ise odun temelli yakıtlar, hidroelektrik, rüzgar enerjisi, güneş enerjisi, atık, turba ve ısı pompaları.

2035'e kadar karbon nötr olmayı hedefleyen Finlandiya, TAFF için ise yasal bağlayıcılığı olan bir son tarih belirlemedi. Yol haritası, geçen yıl Belém'de düzenlenen COP30'un nihai metninden fosil yakıt geçiş yol haritası oluşturulmasına ilişkin tüm atıfların çıkarılmasının ardından TAFF üzerindeki Santa Marta sürecini izliyor.

Kar amacı gütmeyen Oil Change International'dan Romain Ioualalenof, "Daha fazla ülkenin fosil yakıtların ötesindeki geleceğini planlama çağrısına yanıt verdiğini görmek olumlu," dedi.

Ioualalenof, "Ancak yol haritalar mevcut politikaların tekrarı olmaktan fazlası olmalı: Küresel iklim hedefleriyle uyum sağlamak için zengin ülkelerin fosil yakıtlardan çıkışlarını hızlandırdığını görmemiz gerekiyor," diye konuştu.

Finansman olmadan fosil yakıtlardan çıkış 'mantıklı değil'

Türkiye, Fransa, ABD ve İtalya, fosil yakıt lobicilerini yıllık iklim zirvesine getiren ülkeler arasında yer alıyor. Bu durum, kimin masada yer bulduğu ve sürecin bütünlüğünün ne kadar korunduğu konusunda bir kez daha merceklerin çevrilmesine yol açıyor.

Zirvenin eş ev sahibi Türkiye, en büyük güç kaynağı olmaya devam eden kömüre ağır bağımlılığı nedeniyle de eleştiriliyor.

Yenilenebilir enerjiyi büyütmeye çalışmasına rağmen, ülkenin ulusal iklim planı sera gazı emisyonlarının azaltılmasına değil artmasına izin veriyor; zira Türkiye hem Karadeniz'de hem de ülkenin güneyinde fosil yakıt aramalarını artırmaya devam ediyor.

Nitekim COP31 pazartesi günü (9 Kasım) başlarken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ülkenin topraklarında petrol keşfi yapıldığını kutladı.

Perşembe günü (12 Kasım) Türkiye Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar – daha önce fosil yakıtların enerji güvenliği için gerekli olduğunu iddia etmişti – gelişmekte olan ülkelerin teknolojiye ve finansmana erişimleri olmadan temiz enerjiye geçiş yapamayacaklarını söyledi.

Bayraktar, AFP haber ajansına, "Bunlar olmadan insanlara 'Kömür tüketmenize gerek yok, diğer fosil yakıtları tüketmenize gerek yok' demek hiç mantıklı değil," dedi.

"Bu elektriği üretmemiz gerekiyor. Bunu yenilenebilir kaynaklarla yapmak istiyoruz. Nükleerle yapmak istiyoruz, ancak elbette nükleer santraller geliştirmek için çok büyük miktarda finansman gerekiyor."

Finansmanın, özellikle gelişmekte olan ülkeler ve küçük ada devletleri gibi iklim felaketlerine en kırılgan ülkelerde uyum ve kayıp ile zararı finanse etmek için, Antalya'da en tartışmalı başlıklardan biri olması bekleniyor.

2024'te Bakü'de düzenlenen COP29'da gelişmiş ülkeler, kamu ve özel kaynaklardan sağlanacak daha geniş bir 1,3 trilyon dolar (1,63 trilyon euro) hedefinin parçası olarak, 2035'e kadar gelişmekte olan ülkeler için yılda en az 300 milyar dolar (268 milyar euro) mobilize etmeyi kabul etti.

Geçen yılki COP30'da hükümetler, 2035'e kadar uyum finansmanının en az üç katına çıkarılması için çaba göstermeyi kabul etti, ancak başlangıç seviyesini, kimin ödeyeceğini veya paranın nasıl sağlanacağını netleştirmedi.

Analistler, COP31'de iklim finansmanına ilişkin "anlamlı bir sonuca giden uygulanabilir bir yolun" üç katına çıkarma taahhüdünü sağlam bir zemine oturtmak ve 2035'ten önce ara kilometre taşlarıyla birlikte 40 milyar dolar (36,2 milyar euro) tutarında bir başlangıç seviyesi üzerinde uzlaşmak olacağını belirtiyor. Bunun, kredilere kıyasla asgari bir hibe payını da içermesi gerektiğini söylüyor.

Ancak zirveden günler önce yayımlanan Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) raporu, mevcut uluslararası kamu uyum finansmanının üç katına çıkarılmasının bile gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaçlarının yalnızca yüzde 23-29'unu karşılayacağını ortaya koydu.

COP31'in elektrifikasyon taahhüdü ivme kazanıyor, ama eleştiriler de artıyor

TAFF, COP31'in resmi gündeminde yer almasa da, ABD öncülüğünde İran'a karşı yürütülen savaşın ardından petrol ve gaz maliyetlerinin fırlaması nedeniyle şimdiden hararetli tartışma konularından biri haline geldi.

Fosil yakıtlar, Türkiye'nin 35'e 35 taahhüdü nedeniyle de giderek büyüyen bir kaygı konusu. Bu taahhüt, 2035'e kadar küresel enerji talebinin elektrikle karşılanan payının bugünkü yaklaşık yüzde 23'ten yüzde 35'e çıkarılmasını öngörüyor.

Aralarında İngiltere Başbakanı Andy Burnham'ın da bulunduğu bir düzineden fazla ülke ve birkaç küçük ada devleti, hükümetinin Kuzey Denizi'ndeki tartışmalı Jackdaw gaz sahasını onaylamasından sadece birkaç hafta sonra hedefe açık destek verdi.

Von der Leyen de taahhüde destek verdi; hedefin ulaşılabilir olduğunu ve AB için daha büyük enerji güvenliği sağlayacağını savundu.

Elektrifikasyon, dizel yakıtlı bir otomobilden elektrikli araca (EV) geçişte olduğu gibi, fosil yakıt yakan teknolojilerin elektrikle çalışanlarla değiştirilmesi anlamına geliyor.

Ancak eleştirmenler, elektrifikasyonun tek başına fosil yakıt kullanımını ortadan kaldırmayacağını ve hükümetlerin artan doğalgazla çalışan üretimi 35'e 35 taahhüdüne doğru bir ilerleme olarak saymasına bahane olarak kullanılabileceğini uyarıyor.

Avrupa çapında düşünce kuruluşu Strategic Perspectives'in İcra Direktörü Linda Kalcher, "Petrol ve gazdan elektriğe geçiş, ancak elektriğin temiz olması halinde emisyonları azaltır; bu da yenilenebilir kaynakların hızla yaygınlaştırılmasını tartışma dışı kılıyor," dedi.

Kalcher, "Güneş ve rüzgar, petrol ve gaz fiyatları yükseldikten sonra daha da fazla olmak üzere, dünya çapında yeni elektriğin en ucuz ve en hızlı kaynakları arasında. Ancak veri merkezlerinden kaynaklanan artan enerji talebi yeni fosil yakıt kapasitesi çağrılarını körüklerken, daha fazla fosil yakıt bağımlılığı ve ekonomik olmayan petrol ve gaz rezervlerine yatırım riski sürüyor," diye ekledi.

COP31, 20 Kasım'da sona erecek.