Önerilen çerçeve, bölgenin artan su baskısıyla karşı karşıya kalması nedeniyle bozulan arazilerin onarımını ve toz fırtınalarıyla mücadeleyi de kapsıyor.
Özbekistan, Orta Asya genelinde iklim alanında iş birliği için, ortak erken uyarı sistemleri, yeşil teknolojiler ve büyüyen çevresel tehditlerle mücadeleye yönelik yeni finansman mekanizmalarını öngören yeni bir çerçeve önerdi.
REKLAM
REKLAM
Antalya, Türkiye'de düzenlenen COP31 BM iklim konferansında konuşan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, eriyen buzullar, su kıtlığı ve kuraklıkla mücadelede bölgesel yanıtları koordine etmeyi amaçlayan üç bölümlü bir İklim Entegrasyon Modeli'ni anlattı.
"Hiçbir ülke iklim değişikliğinin yol açtığı zorluklarla tek başına başa çıkamaz" diyen Mirziyoyev, Orta Asya ülkeleri arasında ortak eylem çağrısında bulundu.
Öneri, bölgenin tarım ve elektrik üretimi için hayati öneme sahip ortak su kaynakları üzerindeki baskının arttığı bir dönemde geliyor. Dünya Bankası (kaynak İngilizce)'na göre, Orta Asya'daki buzulların yüzey alanı son altmış yılda yaklaşık yüzde 30 azaldı ve bu durum uzun vadeli su erişimini tehdit ediyor.
Orta Asya'da bölgesel iş birliği için üç aşamalı plan
Özbekistan'ın önerisinin ilk bölümü, iklimle ilgili bilgilerin paylaşımına odaklanıyor. Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, Dünya Meteoroloji Örgütü'nün (WMO) desteğiyle çevresel risklere ilişkin verilerin paylaşılacağı bölgesel bir sistem kurulmasını önerdi.
Bu sistem, doğal afetlere yönelik bir erken uyarı sistemi ile kademeli çevresel değişikliklerin ortak izlenmesini içerecek, böylece ülkeler, ortak kaynaklarını etkileyen riskleri daha iyi öngörebilecek.
İkinci bölüm, bozulan arazilerin onarılmasını, kurak bölgelerde karbon tutulmasını ve toz ile kum fırtınalarıyla mücadeleyi amaçlayan teknolojilerin yaygınlaştırılmasını öngörüyor.
Özbekistan ayrıca her yıl düzenlenen Orta Asya ECO-EXPO'yu, çevre teknolojisi sağlayıcıları, yatırımcılar ve bölgesel otoriteleri buluşturan kalıcı bir platforma dönüştürmeyi önerdi.
Üçüncü bölüm, iklim uyumunun finansmanına odaklanıyor. Cumhurbaşkanı, su sıkıntısı ve uzun süreli kuraklıkla karşı karşıya olan bölgeler için tasarlanmış yeni finansman araçları geliştirmek ve uygun koşullu hibeler sağlamak amacıyla uluslararası kalkınma bankalarıyla iş birliği çağrısında bulundu.
Mirziyoyev ayrıca Özbekistan'ın 2027'de Aral Gölü'nü Kurtarma Uluslararası Fonu'nun başkanlığını üstleneceğini teyit etti. Bu kuruluş, Orta Asya ülkelerini ortak su yönetimi ve çevresel zorluklarla mücadele için bir araya getiriyor.
Ulusal iklim hedeflerine ilişkin olarak Cumhurbaşkanı, Özbekistan'ın GSYH birimi başına sera gazı emisyonlarını yüzde 35 azaltma yönündeki önceki hedefini takvimden önce gerçekleştirdiğini söyledi.
Özbekistan ayrıca 2030 yılına kadar elektrik üretiminin yüzde 54'ünü yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlamayı hedefliyor.
Orta Asya için 264 milyon euro tutarında iklim programı
Zirveyle eş zamanlı olarak, Özbekistan, Kırgızistan ve Tacikistan'ın iklim değişikliğine uyum sağlamasına yardımcı olacak ayrı bir 264,4 milyon euroluk program resmen başlatıldı.
Orta Asya'da İklime Dayanıklı Peyzajlar (CLiCA) adı verilen yedi yıllık girişim, 28 Ekim 2026'da Yeşil İklim Fonu tarafından onaylandı ve uygulamanın 2027'de başlaması planlanıyor (kaynak İngilizce).
Program, Yeşil İklim Fonu ile Alman kalkınma ortaklarından gelen finansmanı bir araya getiriyor, Avrupa Yatırım Bankası ise potansiyel ek finansman ortağı olarak gösteriliyor. Toplam bütçe, tek bir hibeden değil, farklı finansman kaynaklarından oluşuyor.
Planlanan yatırımın 103,7 milyon eurosu, projelerin zarar görmüş ekosistemleri onarmaya ve kırsal toplulukların giderek zorlaşan iklim koşullarıyla başa çıkmasına yardımcı olmaya odaklanacağı Özbekistan'a ayrıldı.
Program kapsamında 18 bin hektar ormanlık alanın ve 123 bin hektar otlağın yeniden kazanılması, damla sulamanın, kuraklığa dayanıklı ürünlerin yaygınlaştırılması ve tarımsal finansmana erişimin iyileştirilmesi öngörülüyor.
Yaklaşık 12 bin çiftçinin iklim danışmanlık hizmeti alması beklenirken, program, Özbekistan'da yaklaşık 342 bin kişinin iklim risklerine karşı dayanıklılığını artırmayı hedefliyor.
İklim finansmanı ve uluslararası iş birliği
COP31 kapsamında, Mirziyoyev, Yeşil İklim Fonu İcra Direktörü Mafalda Duarte ile Aral Denizi bölgesinde iklim finansmanı ve çevresel iyileştirme konularını ele aldı. Dünya Meteoroloji Örgütü Genel Sekreteri Celeste Saulo ile yapılan görüşmelerde ise hava durumu takibi ile toz ve kum fırtınalarının tahmini üzerinde duruldu.
BM yetkilileri Yasmine Fouad ve Alexander De Croo ile yapılan görüşmelerde çölleşme, arazi restorasyonu ve iklim uyumu ele alındı.
Dünya Bankası ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası başkanları, Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ve Suudi Arabistan Enerji Bakanı Prens Abdülaziz bin Selman ile yapılan görüşmelerde ise su güvenliği, yenilenebilir enerji ve altyapı yatırımları konuşuldu.
Ayrı bir gelişmede, Özbekistan ile Türkiye arasında iklim uyumu, kirliliğin önlenmesi, atık yönetimi ve çölleşmeyi kapsayan bir çevre iş birliği anlaşması imzalandı.
Mirziyoyev ayrıca Gürcistan ve Slovenya cumhurbaşkanları, Bangladeş başbakanı ve Türk Devletleri Teşkilatı genel sekreteri ile daha geniş ekonomik ve diplomatik iş birliğini ele almak üzere bir araya geldi.