İngiliz aristokrat ailelerin torunları, Karayip ülkelerinin kölelik nedeniyle tazminat taleplerine destek verse de hükümet bu talepleri reddetmeyi sürdürüyor.
Karayip ülkelerinin kölelik dönemi için tazminat talep eden kampanyası, İngiltere'nin köle ticaretinden yarar sağlayan en tanınmış ailelerinden bazılarının torunlarından da destek gördü.
REKLAM
REKLAM
Gladstone, Lascelles ve Trevelyan aileleri, başbakanlar, saray mensupları ve aristokratlar olarak uzun yıllar İngiltere'nin yönetici elitinin bir parçasıydı. Bu aileler, Batı Hint Adaları ve Güney Amerika'daki plantasyonların sahipliği üzerinden köle ticaretinden önemli servetler elde etti.
Eski BBC muhabiri Laura Trevelyan, ailesinin kölelikle bağlantısını, 1833'te İngiliz Parlamentosu'nun köleliği kaldırmasının ardından plantasyon sahiplerine ödenen tazminatları listeleyen arşiv kayıtlarını öğrenene kadar bilmediğini söyledi.
AFP'ye konuşan Trevelyan, “Hiçbir fikrim yoktu” dedi.
Arşiv kayıtlarında, Karayipler'in doğusundaki Grenada Adası'nda Trevelyan ailesinin farklı üyelerinin, mülkleri olarak gördükleri şeyleri kaybetmeleri nedeniyle tazminat talep ettiklerini gördüğünü anlattı.
Bu keşfin ardından Trevelyan, 2023'te Grenada'da kamuoyu önünde özür diledi ve kölelikten yararlanan ailelerin torunlarından oluşan, “onarım adaleti” talebini destekleyen Heirs of Slavery (Kölelik Mirasçıları) grubunun kurucuları arasında yer aldı.
Kişisel tazminat ödemeleri
Trevelyan, ailesinin diğer üyeleriyle birlikte eğitim projelerinde kullanılmak üzere yaklaşık 100 bin sterlin (133 bin dolar) tutarında gönüllü kişisel tazminat ödemesi yaptı.
Trevelyan, “Tanıştığım herkese, atalarımın yaptıkları için özür dilemem gerekip gerekmediğini ve şahsen tazminat ödemem gerektiğini düşünüp düşünmediklerini sordum. Yanıt çok net bir şekilde 'evet' oldu,” dedi.
Grubun kurucu ortaklarından Charlie Gladstone da benzer bir adım attı. 19'uncu yüzyılda reformlarıyla tanınan eski Başbakan William Gladstone'un doğrudan soyundan gelen Charlie Gladstone'un babası John, Britanya Batı Hint Adaları'nın en büyük köle sahiplerinden biriydi. Charlie Gladstone, 2023'te Guyana'da kamuoyu önünde özür diledi.
Grubun üyeleri arasında, kraliyet ailesiyle yakın bağları bulunan aristokrat Harewood Kontu David Lascelles de yer alıyor.
Ailenin kuzey İngiltere'deki malikanesi Harewood House'da oyuncu David Harewood'un portresi asılı. Oyuncunun atalarının Barbados'ta Lascelles ailesine ait şeker plantasyonlarında çalıştığının ortaya çıkmasının ardından portre burada sergilenmeye başlandı.
İngiltere hükümeti ise Eylül ayında kölelik için tazminat ödenmesi çağrılarını reddettiğini yineledi.
Günümüz İngiliz kraliyet ailesi üyeleri geçmişte yaşananlar nedeniyle üzüntülerini dile getirse de hükümet gibi resmî bir özür yayımlamadı.
'İnsanlığa yapılmış en ağır hakaret'
Kölelik tazminatı meselesinin, Kral 3. Charles'ın salı günü başlayacak Karayipler turu sırasında gündeme gelmesi bekleniyor. Kral, Bahamalar'ın ardından Guyana ve Antigua ve Barbuda'yı ziyaret edecek. Ziyaret kapsamında İngiliz Milletler Topluluğu Hükümet Başkanları Toplantısı'na da hitap edecek.
Buckingham Sarayı'ndan bir sözcü, kralın ziyaret sırasında sömürge yönetiminin ve köleliğin “en karanlık dönemlerini” kabul edeceğini söyledi.
Ziyaret öncesinde Guyana Cumhurbaşkanı Irfaan Ali, köleliğin “insanlığa yapılmış en ağır hakaret” olduğunu belirterek ülkesinin tazminat talebini savunmayı sürdüreceğini söyledi.
Ali, özür ve tazminat konularının “olgunlukla” ele alınması çağrısında bulundu. Borçların silinmesinden eğitim ve sağlık hizmetlerine finansman sağlanmasına, iklim değişikliğine uyum için destek verilmesine kadar farklı seçeneklere işaret etti.
Karayip Topluluğu'nun (Caricom) Tazminat Komisyonu ise “On Maddelik Plan” kapsamında parasal tazminatın yanı sıra borçların silinmesini ve resmî özür dilenmesini talep ediyor.
Öte yandan, İngiltere'nin denizaşırı toprakları için en yüksek temyiz mercii olan Privy Council'in gelecek yıl Jamaika'nın kölelik tazminatı talebini ele alması bekleniyor.
Jamaika'nın başvurusunda mahkemeden, Afrikalıların yakalanması, taşınması ve Jamaika'da köleleştirilmesinin İngiliz hukukuna göre herhangi bir dönemde yasal olup olmadığını ve İngiltere'nin Jamaika halkına karşı “telafi edici bir yükümlülüğü” bulunup bulunmadığını değerlendirmesi isteniyor.
'Son derece üzücü'
Ancak kölelikten yararlanan ailelerin tamamı Heirs of Slavery grubunun yaklaşımını benimsemiyor.
Caricom Tazminat Komisyonu Başkanı Hilary Beckles, eski Muhafazakâr Parti milletvekili ve toprak sahibi Richard Drax'ı defalarca eleştirdi. Drax'ın ataları, 17'nci yüzyılın ortalarında Barbados'ta Drax Hall adlı plantasyonu kurmuştu.
Beckles, Barbados ve Jamaika'daki Drax plantasyonlarında 200 yıl boyunca 30 bine kadar köleleştirilmiş kişinin hayatını kaybettiğini tahmin ediyor.
Drax ise tazminat ödenmesine karşı çıkmayı sürdürüyor. Atalarının köle ticaretindeki rolünün “son derece, son derece üzücü” olduğunu kabul etmekle birlikte, yüzlerce yıl önce yaşananlardan bugün kimsenin sorumlu tutulamayacağını savunuyor.
“Drax of Drax Hall: How One British Family Got Rich (and Stayed Rich) from Sugar and Slavery” (Drax Hall'dan Drax: Bir İngiliz Ailesi Şeker ve Kölelikle Nasıl Zenginleşti ve Servetini Korudu) kitabının yazarı Paul Lashmar'a göre, Drax ailesini diğerlerinden ayıran nokta, başlangıçta kurulan plantasyonun hâlâ aynı ailenin mülkiyetinde olması.
Lashmar, Drax'ın tutumunu savunmanın giderek zorlaştığını belirterek, “Çok varlıklıysanız ve servetinizin önemli bir bölümü o dönemden geliyorsa, bununla hiçbir bağlantınız yokmuş gibi davranamazsınız,” dedi.