Oxfam, en zengin yüzde 1'lik kesimin emisyonlarının 1990'dan bu yana küresel ısınmanın yaklaşık yüzde 20'sinden sorumlu olduğunu hesaplıyor. Rapora göre bu grubun yalnızca bir yılda yol açtığı emisyonlar, gelecek yüzyılda yaklaşık 1,9 milyon ek sıcaklığa bağlı ölümle sonuçlanabilir.
BM'nin yeni raporuna göre ülkelerin mevcut iklim taahhütleri, küresel sıcaklık artışını güvenli sınırlar içinde tutmak için yeterli değil.
Oxfam'ın ayrı bir araştırması ise en varlıklı yatırımcıların hem iklim krizine yol açan sektörlerden hem de afetlerin ardından yürütülen hazırlık ve yeniden inşa faaliyetlerinden kazanç sağladığını ortaya koyuyor.
Mevcut ulusal iklim planları, 2019 seviyeleriyle karşılaştırıldığında küresel sera gazı emisyonlarını 2035'e kadar yalnızca yüzde 6 azaltmayı öngörüyor.
Bu oran, büyük ölçüde ABD'nin Paris Anlaşması'ndan çekilmesinin etkisiyle, geçen yıl yapılan yüzde 10'luk düşüş tahmininin de altında. Bilim insanları, küresel ısınmayı felaket boyutunda ve geri döndürülemez iklim etkilerinden kaçınmak için kritik görülen 1,5 santigrat dereceyle sınırlandırmak amacıyla emisyonların yüzde 60 azaltılması gerektiğini belirtiyor.
154 ülkenin iklim taahhütlerini inceleyen BM raporu, küresel emisyonların yüzde 71'ini kapsıyor. Ülkeler Paris Anlaşması kapsamındaki zorunlu planlarını eksiksiz uygulasa ve koşullu hedeflerini de yerine getirse bile emisyonlardaki düşüşün yüzde 9'da kalacağı hesaplanıyor.
Paris Anlaşması'nın ikinci sıcaklık eşiği olan sanayi öncesi seviyelerin 2 santigrat derece üzerinde kalabilmek içinse emisyonların 2035'e kadar yüzde 37 azaltılması gerekiyor.
Ülkelerin emisyon azaltma çabaları başarıya ulaşsa bile BM, bu ayın başında yayımladığı değerlendirmede dünyanın 1,5 derece sınırını geçici olarak ya da muhtemelen uzun süreli biçimde aşma yolunda ilerlediği uyarısında bulundu. Bu değerlendirme, Avrupa Birliği'nin ülkelerin 2100'e kadar 3 dereceye varabilecek bir sıcaklık artışına hazırlanmaları gerektiği yönündeki uyarısını da beraberinde getirdi.
Özel yatırımlar iklim krizini durdurmaya yetebilir mi?
BM'nin 27 Ekim'de yayınladığı ikinci bir rapor, küresel iklim finansmanının artmasına rağmen ihtiyaç duyulan seviyenin oldukça altında kaldığını ortaya koydu.
Küresel iklim finansmanı 2023-24 döneminde yıllık ortalama 1,9 trilyon dolar (1,7 trilyon euro) seviyesine ulaştı. Bu, 2021-22'ye göre yüzde 32'lik bir artış anlamına geliyor. Artışa, büyük ölçüde yenilenebilirler dahil düşük emisyonlu teknolojilere yapılan özel yatırımlar ile hanelerin elektrikli araçlar, güneş enerjisi ve ısı pompalarına yönelik harcamaları öncülük etti.
Böylece hükümetlerin çabaları yetersiz kalırken, eksik kalan kısmı özel yatırımlar telafi edebilir mi?
Türkiye'de yapılacak COP31 iklim görüşmeleri öncesinde yayımlanan yardım kuruluşu Oxfam'ın ayrı bir raporu ise, en varlıklı yatırımcılar açısından teşviklerin çoğu zaman onları yanlış yöne ittiğini savunuyor.
Yalnızca kirletici faaliyetleriyle iklim krizini körüklemekle kalmayan süper zenginler, aynı zamanda "felaketten kâr ediyor." Oxfam'a göre, kimi zaman "çifte getiri" sağlıyorlar. Önce iklim çöküşünü tetikleyen sektörlerden, ardından da afetlere hazırlık ve toparlanma süreçlerinde rol alan işletmelerden kazanç elde ediyorlar.
Süper zenginler iklim krizinden nasıl kazanç sağlıyor?
Oxfam'ın "Destroy and Rebuild Index"i, "Disaster Divide: How climate chaos deepens inequality and enriches the few" başlıklı rapor kapsamında, iklim çöküşünü tetikleyen sektörlerde faaliyet gösteren bazı şirketlerle iklim felaketlerine hazırlık yapan ya da sonrasında yeniden inşa sürecine dahil olan diğer sektörlerdeki toplam 217 şirketi mercek altına alıyor.
Kuruluşa göre endeksteki şirketler, 2025'te ortalama 1,8 milyar dolar (1,6 milyar euro) kâr etmekle kalmadı, hissedarlara da ortalama 1 milyar dolardan fazla ödeme yaptı. Küresel afet sonrası toparlanma pazarının ise 2029'a kadar yıllık 70 milyar dolardan (63 milyar euro) 92 milyar dolara (84 milyar euro) yükselmesi bekleniyor.
Oxfam, dünyanın en zengin bin milyarderin yatırımlarının 2025'te 486 milyon ton CO2 eşdeğerine bağlı olduğunu söylüyor. Bir ülke olsalar, dünyanın en büyük 19. kirleticisi konumunda olacaklardı. Bu yatırımların yüzde 71'i petrol, gaz ve kimya gibi yüksek emisyonlu sektörlerde bulunuyor.
Süper zenginlerin emisyonları milyonlarca ölümle bağlantılı
Oxfam, en zenginlerin krizi tetikleyen emisyonlara orantısız biçimde katkıda bulunduğunu belirtiyor. Nüfusun yaklaşık 8 milyon kişiye denk gelen en zengin yüzde 0,1'lik kesimi, toplamda yaklaşık 3,5 milyar insanı kapsayan en yoksul yüzde 44'ten daha fazla emisyon salıyor.
Oxfam, en zengin yüzde 1'in saldığı emisyonların 1990'dan bu yana küresel ısınmanın yaklaşık yüzde 20'sinden sorumlu olduğunu tahmin ediyor. Rapora göre bu kesimin yalnızca bir yıllık emisyonu, sonraki yüzyılda tahmini 1,9 milyon ek sıcağa bağlı ölüme yol açacak.
İklim felaketlerini "eşitsizlik makinesi" olarak tanımlayan Oxfam, Nature dergisinde yayımlanan ve sel kaynaklı ölümlerin gelir eşitsizliğinin daha yüksek olduğu ülkelerde yedi kat fazla olduğunu ortaya koyan araştırmaya atıfta bulunuyor.
Buna karşın zenginler, daha güvenli konutlar satın almaktan özel itfaiyeciler tutmaya kadar kendilerini koruyabilecek en iyi konuma sahip. Varlıklı haneler artan gıda fiyatlarını daha kolay göğüsleyebiliyor ve varlıklarını sigortalayabiliyor. Yoksul kesim ise genellikle daha riskli bölgelerde, daha düşük standartlı konutlarda yaşıyor ve başvurabileceği tasarrufları çok daha sınırlı.
Oxfam, hükümetlere süper zenginlerin yatırımlarıyla bağlantılı olanlar da dahil emisyonlarını kısmaları, zengin ülkeleri uyum için çok daha fazla hibe temelli finansman sağlamaya zorlamaları ve iklim felaketlerinden kâr elde edilmesine son vermeleri çağrısında bulunuyor.