Bize Ulaşın
Reklam

COP17'de kritik saatler: Dünyanın doğayı koruma hedefleri tehlikede

Paylaş Yorumlar Google'da Euronews'ü takip edin
Yerli Halklar ve yerel topluluklar, COP17 delegelerinden, doğanın korunmasındaki haklarını ve rollerini tanımalarını ve saygı göstermelerini talep ediyor.
Yerli Halklar ve yerel topluluklar, COP17 delegelerinden, doğanın korunmasındaki haklarını ve rollerini tanımalarını ve saygı göstermelerini talep ediyor. -  ©  Marie Jacquemin / Greenpeace
© Marie Jacquemin / Greenpeace
By Angela Symons & AFP, AP
Yayınlanma Tarihi ,Son güncelleme
Paylaş Close Button

Biyoçeşitlilik hedefleri raydan çıkmış durumda; BM doğa zirvesi, son gününde finansman ve siyasi gerilimlerle karşı karşıya.

Ermenistan'da düzenlenen Birleşmiş Milletler Biyoçeşitlilik Konferansı (COP17) sona yaklaşırken ülkeler, doğayı korumaya yönelik küresel hedefler konusunda uzlaşmaya çalışıyor. Ancak finansman eksikliği, zararlı sübvansiyonlar ve ülkeler arasındaki anlaşmazlıklar müzakereleri çıkmaza sokuyor.

REKLAM
REKLAM

COP17'nin, iki hafta süren hararetli tartışmaların ardından bugün (30 Ekim) sona ermesi bekleniyor.

2026 zirvesi büyük ölçüde önceki yıllarda verilen sözlerin ne ölçüde yerine getirildiğinin değerlendirilmesine odaklandı. Görüşmelerde, alınan kararların uygulanması ve uzun vadeli sonuçların elde edilmesi ön plana çıktı.

Delegeler, dünyanın doğayı koruma hedeflerine ulaşmasını hızlandırmayı amaçlayan kararlar paketi "Erivan Yol Haritası" üzerinde son uzlaşmayı sağlamaya çalışıyor.

Greenpeace International'dan Irene Wabiwa, 29 Ekim Perşembe günü gazetecilere yaptığı açıklamada, "Müzakerelerden somut önceliklerin çıktığını görmemiz gerekiyor. Ancak ne yazık ki henüz böyle bir durum söz konusu değil," dedi.

Zirvenin son saatlerinde, bilimsel verilerin müzakerelerdeki rolünden doğa koruma çalışmalarının finansmanına ve çevreye zarar veren sübvansiyonlarla mücadeleye kadar birçok konu çözüme kavuşmuş değil.

Yerli halklar da hükümetlere haklarını koruma, geleneksel bilgilerine saygı gösterme ve korudukları topraklar ile sular hakkında alınan kararlara anlamlı biçimde katılmalarını güvence altına alma çağrısında bulunuyor.

Ülkeler doğayı koruma hedeflerinde ne kadar ilerledi?

Doğanın korunmasına yönelik Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi kapsamındaki ilerlemeyi değerlendiren ilk küresel rapor, BM Genel Sekreteri António Guterres tarafından 15 Ekim'de kamuoyuna sunuldu.

"Biyoçeşitlilik Eyleminin Durumu" (State of Biodiversity Action) başlıklı rapor, değerlendirilen ulusal hedeflerin yarısından azında planlanan ilerlemenin sağlandığını ortaya koydu.

Rapor, 2022'deki COP15 zirvesinde 196 tarafın kabul ettiği tarihi anlaşmada yer alan 23 küresel hedefin tamamını kapsıyor.

2030 son tarihine giden yolun yarısına gelinmişken rapor, ilerleme kaydedildiğini ancak bunun çok yavaş gerçekleştiğini gösteriyor.

Anlaşmanın en önemli hedeflerinden biri, 2030 yılına kadar gezegenin kara ve deniz alanlarının en az yüzde 30'unun korunması. "30x30" olarak bilinen bu hedefte de ilerleme sınırlı.

Protected Planet veri tabanına göre şu anda kara ve iç su alanlarının yaklaşık yüzde 19'u, okyanusların ise yalnızca yüzde 10'u koruma altında.

Dünya liderleri, COP17'den hemen önce 16 Ekim'de düzenlenen liderler zirvesinde "Erivan Bildirgesi: Doğa İçin Harekete Geçmek" başlıklı metni kabul ederek 2030 hedeflerine bağlılıklarını yeniden teyit etti.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) 29 Ekim'de yayımladığı "Doğanın Geri Dönüşü" (Nature's Comeback) başlıklı ayrı bir rapor ise 2030'a kadar bozulmuş ekosistemlerin en az yüzde 30'unun etkin restorasyon kapsamına alınması hedefini değerlendirdi.

Rapora göre karasal ekosistemlerin restorasyonunda küresel hedefin yaklaşık yarısına ulaşıldı.

Ancak deniz ve kıyı ekosistemlerinde ilerleme, küresel hedefin yalnızca yüzde 23'üne ulaşabildi. En hızlı bozulan ekosistemler arasında bulunan tatlı su ekosistemlerinde ise bu oran yüzde 5'te kaldı.

Bununla birlikte rapor, izleme ve raporlama sistemlerindeki eksiklikler nedeniyle bu rakamların gerçek ilerlemeyi olduğundan düşük gösterebileceği uyarısında bulunuyor.

COP17'nin en önemli sonuçlarından birinin, Erivan Yol Haritası kapsamında hazırlanacak küresel değerlendirme olması bekleniyor.

Bu değerlendirmenin amacı, yerine getirilmesinde gecikme yaşanan taahhütleri somut eylemlere dönüştürmek ve 2030 hedeflerine ulaşmayı hızlandıracak öneriler geliştirmek.

Ancak günler süren görüşmelere rağmen bu konuda henüz uzlaşma sağlanamadı.

İddialı taahhütlerin verildiği ancak bunların uygulanmasını sağlayacak mekanizmaların yetersiz kaldığı mevcut sistemde küresel değerlendirmenin, eksiklikleri belirleyerek ve ortak ilerlemeyi takip ederek hesap verebilirliği güçlendirmesi amaçlanıyor.

Öte yandan COP müzakerelerinin oybirliğine dayalı yapısının değiştirilmesi yönündeki çağrılar da artıyor.

Eleştirmenler, kararların oybirliğiyle alınması zorunluluğunun az sayıda ülkeye ilerlemeyi engelleme imkânı verdiğini savunuyor.

Doğanın korunması için gereken finansman sağlanamıyor

2030 biyoçeşitlilik hedeflerine ulaşmanın önündeki en büyük engellerden biri finansman eksikliği.

Erivan'daki zirvede hükümetler, kamu ve özel sektör kaynaklarından daha fazla finansman sağlamanın yollarını arıyor.

Geçen yıl delegeler, küresel biyoçeşitlilik finansmanı açığını kapatmak amacıyla 2030'a kadar yılda en az 200 milyar dolar kaynak yaratılmasını öngören bir strateji üzerinde anlaşmıştı.

Ancak doğanın korunması için gereken finansmandaki yıllık açığın yaklaşık 700 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.

UNEP'in raporuna göre yalnızca ekosistem restorasyonuna yönelik yıllık yatırımların bile 2030'a kadar dört kattan fazla artırılması ve yaklaşık 4,6 katına çıkması gerekiyor.

Rapora göre sel baskınlarından korunma, daha temiz su, karbon depolama ve daha sağlıklı ekosistemler gibi restorasyonun ekonomik ve çevresel getirilerinin ortaya çıkması yıllar alabiliyor. Bu durum, kısa vadede finansman bulunmasını zorlaştırıyor.

UNEP, tek tek projelerin finanse edilmesi yerine "restorasyon ekonomileri" oluşturulması çağrısında bulunuyor.

Kuruluş, hükümetlerin ve finans kuruluşlarının sağlıklı ekosistemlerin ekonomik değerini tanımasını, özel yatırımları teşvik etmesini ve çevresel bozulmayı özendiren ekonomik teşvikleri azaltmasını istiyor.

Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (CBD) Sekretaryası'na göre zirve sırasında 1,8 milyar doların üzerinde yeni finansman taahhüdü açıklandı.

Ancak küresel doğa koruma çalışmalarının finansmanını hangi ülkelerin üstlenmesi gerektiği konusunda ciddi anlaşmazlıklar yaşandı.

Avrupa Birliği, Körfez ülkeleri ve Çin gibi zenginleşen yükselen ekonomilerin de gelişmekte olan ülkelere biyoçeşitlilik finansmanı sağlaması beklenen ve çoğunluğu Batılı yaklaşık 24 ülkeden oluşan gruba katılması gerektiğini savunuyor.

Suudi Arabistan ve Katar'ın bu öneriye karşı çıktığı bildirilirken görüşmeler çıkmaza girdi.

Cali Fonu'na yalnızca 10 bin dolar toplandı

COP17'de tartışılan konulardan biri de Cali Fonu'nun güçlendirilmesi oldu.

Cali Fonu, bitkiler ve diğer organizmalardan elde edilen genetik verileri kullanan şirketlerin kazançlarının bir bölümünün doğanın korunmasına aktarılmasını amaçlayan bir BM mekanizması.

2025'in başında oluşturulan fonun hedefi, gelişmekte olan ülkelerdeki doğa koruma çalışmalarına yılda 1 milyar dolar kaynak sağlamaktı.

Ancak bugüne kadar fonda yalnızca yaklaşık 10 bin dolar toplandı.

Katkıların gönüllülük esasına dayanması, tartışmaların merkezinde yer alıyor.

Müzakerelerde anlaşmazlık yaratan bir diğer konu ise doğaya zarar veren sübvansiyonlar.

Kunming-Montreal Çerçevesi'nin 18'inci hedefi, doğaya zarar veren sübvansiyonların 2030'a kadar yılda en az 500 milyar dolar azaltılmasını öngörüyor.

Ancak ülkeler, tarımsal destekler de dahil olmak üzere bu tür teşviklerin azaltılması veya tamamen kaldırılması konusunda kullanılacak ifadelerde anlaşamıyor.

AB, 27 Ekim'de "Doğa ve Biyoçeşitlilik Kredilerinin Dostları" adlı yeni bir girişim başlattı.

Girişim, doğa restorasyonu ve koruma faaliyetlerini somut ve alınıp satılabilir ekonomik değerlere dönüştürerek yatırım çekmeyi hedefliyor.

Ancak eleştirmenler, doğa kredilerinin doğrulanmasının zor olduğunu ve şirketlerin çevreye verdikleri zararı gerçekten azaltmak yerine bu kredilerle telafi ettiklerini iddia etmelerine olanak sağlayabileceğini belirtiyor.

Bu durumun, şirketlerin çevreci görünmek için yanıltıcı iddialarda bulunması anlamına gelen "yeşil aklama" (greenwashing) uygulamalarını teşvik edebileceği uyarısı yapılıyor.

İklim değişikliği ve doğa koruma politikaları birlikte ele alınmalı

İki yılda bir düzenlenen biyoçeşitlilik COP zirveleri, çoğu zaman her yıl gerçekleştirilen daha büyük iklim COP toplantılarının gölgesinde kalıyor.

Ancak bu iki zirvenin ele aldığı konular birbirinden ayrı düşünülemiyor. Biyoçeşitlilik kaybı ve iklim değişikliği birbirini hızlandıran iki kriz olarak öne çıkıyor.

Bu nedenle COP17 gündeminde, biyoçeşitlilik, iklim değişikliği ve çölleşmeyle mücadeleye ilişkin üç Rio Sözleşmesi arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesi de yer aldı.

Bu kapsamda ülkelerin ilgili sözleşmelerin uygulanmasından sorumlu kamu kurumları arasında daha yakın işbirliği kurulması çağrısı yapıldı.

Doğa koruma kuruluşu Fauna & Flora'nın Küresel Politika Direktörü Catherine Weller, iklim ve doğa politikalarının birlikte yürütülmesinin önemine dikkat çekti.

Weller, "Rio Sözleşmeleri arasında ve daha geniş anlamda iklim ile doğa eylem planları arasında ortak noktalar bulmak hiç bu kadar gerekli olmamıştı. Aynı zamanda bunun faydaları da hiç bu kadar açık değildi," dedi.

Weller sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bu aslında son derece mantıklı. Sağ elin sol elin ne yaptığını bilmediği bir durumda işleri birbirine karıştırma riskiyle karşı karşıya kalırsınız."

Öte yandan, COP17'ye katılan ve isminin açıklanmasını istemeyen bir Fransız hükümet delegesi, AFP haber ajansına yaptığı açıklamada az sayıda ülkenin ilerlemeyi engellediğini söyledi.

Suudi Arabistan, Rusya, Arjantin ve Brezilya'nın, doğa ve iklim krizleri arasındaki bağlantıları ve bu krizleri tetikleyen ekonomik etkenleri inceleyen iki önemli bilimsel değerlendirmenin önerilerinin dikkate alınmasına karşı çıktığı bildirildi.

Bu anlaşmazlık, oybirliğine dayalı küresel müzakerelerde giderek daha sık görülen bir eğilimi yansıtıyor.

Petrol üreticisi ülkeler, fosil yakıtlar, plastik atıklar ve diğer çevresel zararlarla mücadele girişimlerini engellemekle suçlanıyor.

Suudi Arabistan, Hindistan, Rusya ve Çin'in de aralarında bulunduğu ülkelerin, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) küresel ısınmaya ilişkin bir sonraki kapsamlı değerlendirme raporlarının yayımlanmasını geciktirme girişimi de henüz çözüme kavuşmadı.

IPCC'nin ekim ayındaki toplantısı, raporların takvimi konusunda anlaşma sağlanamadan askıya alındı. Görüşmelerin aralık ayında yeniden başlaması bekleniyor.

Bu raporlar, Paris Anlaşması kapsamındaki ikinci Küresel Durum Değerlendirmesi'ne (Global Stocktake) bilimsel temel oluşturacak.

Kasım ayında COP31'de başlayacak süreçte ülkeler, iklim hedeflerine ulaşma yolundaki ortak ilerlemelerini değerlendirecek. Sürecin 2028'deki COP33'te tamamlanması planlanıyor.

İstilacı türlerle mücadele gündemde

İklim değişikliğiyle birlikte okyanusların ısınması, hangi türlerin hangi bölgelerde hayatta kalabileceğini ve yayılabileceğini giderek daha hızlı değiştiriyor.

İstilacı türler yeni yaşam alanlarına yayılırken yerli türler arasındaki hassas ekolojik dengeyi bozarak çevresel ve ekonomik zararlara yol açıyor.

Fauna & Flora'dan Catherine Weller, istilacı yabancı türlerin biyoçeşitlilik kaybının en önemli beş nedeninden biri olduğunu belirtti.

Weller, "Biyoçeşitlilik kaybının en önemli beş nedeninden biriyle mücadele edebilmek için sektörler arası işbirliğine dayanan bir yaklaşıma ihtiyacımız var," dedi.

İstilacı türlerin yayılma yollarının önemli bir bölümünün ticaret, ulaşım ve tedarik zincirleriyle bağlantılı olduğunu vurgulayan Weller, şirketlerin bu türlerin yayılmasını önleme ve ortadan kaldırma çalışmalarında önemli sorumluluklar üstlenmesi gerektiğini söyledi.

COP17 müzakerelerinde de istilacı türlerle mücadele gündeme alındı.

Zirvenin ilk haftasında kabul edilen dört karardan biri istilacı yabancı türlere yönelik oldu. Diğer üç karar ise toplumsal cinsiyet eşitliği, çevre eğitimi ve bilgi paylaşımıyla ilgiliydi.

İstilacı türlere ilişkin karar, erken tespit ve hızlı müdahale sistemlerinin güçlendirilmesini, bilimsel verilerin daha etkin paylaşılmasını ve ülkelerin bu sorunla mücadele edebilmesi için finansman ve teknolojiye erişimin artırılmasını öngörüyor.

Weller, müzakerelerin ötesinde özel sektörün de istilacı türlere karşı önleme ve biyogüvenlik tedbirlerini güçlendirmesi gerektiğini vurguladı.

Ayrıca şirketlerin istilacı türlerle ilgili verileri daha etkin paylaşması ve hükümetler ile doğa koruma kuruluşlarıyla daha yakın işbirliği yapması çağrısında bulundu.

COP17 zirvesinde, 2028 yılında düzenlenecek bir sonraki biyoçeşitlilik konferansına Panama'nın mı yoksa Ekvador'un mu ev sahipliği yapacağına da karar verilmesi bekleniyor.

Erişilebilirlik kısayollarına git
Paylaş Yorumlar Google'da Euronews'ü takip edin

Bu haberler de ilginizi çekebilir