Almanya'nın itirazı üzerine AB-Kanada zirvesinin sonuç metninden 'ortak üyelik' ifadesi çıkarıldı. Karar, Avrupa Komisyonu Başkanı von der Leyen için önemli bir siyasi geri adım olsa da iki taraf ortaklıklarını güçlendirmek istiyor.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in Kanada'dan başlayarak AB'nin üçüncü ülkelerle ilişkileri için yeni ve iddialı bir yol haritası açıklamasının üzerinden yalnızca birkaç hafta geçti. Ancak "ortak üyelik" fikri sessizce rafa kaldırıldı. Von der Leyen'in büyük vizyonu daha baştan çıkmaza mı girdi?
REKLAM
REKLAM
Çarşamba günü, Almanya'nın başını çektiği bazı üye ülkelerin itirazları üzerine bu haftaki AB-Kanada zirvesinde kabul edilmesi beklenen ortak bildiriden "ortak üyeliğe" ilişkin tüm ifadeler çıkarıldı.
Üye ülkelerin üzerinde uzlaştığı metin, bunun yerine AB ile Kanada arasında "giderek daha yakın bir ortaklık" geliştirilmesinden söz ediyor; tam üyeliğe uzanan bir statü tanımlamıyor.
Avrupa Komisyonu Baş Sözcüsü Paula Pinho perşembe günü, "İlk ifadeler üzerinde üye ülkelerin uzlaşması çok daha iyi olurdu. Ancak üzerinde anlaşılmış güçlü bir temelimiz var ve ayrıntıları netleştiriyoruz. En önemlisi de ulaşmak istediğimiz hedef konusunda ortak bir yaklaşıma sahip olmamız," dedi.
Bu yalnızca sözcük seçimine ilişkin bir fark gibi görünebilir. Ancak eylül ayında Kanada'nın AB'nin ilk ortak üyesi olabileceği fikrini büyük bir duyuruyla ortaya atan von der Leyen için siyasi bir geri adım anlamına geliyor.
Zirve için Montreal'e gelen von der Leyen ise bu hedefi sürdürmeye kararlı görünüyordu.
X hesabında, "Yeni bir hedefimiz var: Kanada'yı AB'nin ortak üyesi olarak bize hiç olmadığı kadar yakınlaştırmak. Benzersiz ortaklığımızı daha da ileri taşımak istiyoruz," diye yazdı.
Ancak kullanılan sözcükler ne olursa olsun, nihai metin çokça duyurulan bu modelin Avrupa hükümetlerinden destek görmediğini ortaya koyuyor. Von der Leyen, Kanada'ya bu öneriyi sunmadan önce üye ülkelere danışmamıştı.
İfadenin çıkarılması için en güçlü itirazı kendi ülkesi Almanya yaptı. Berlin, olası hukuki sonuçları olan bir adlandırmaya karar vermeden önce yeni ortaklığın içeriğinin belirlenmesi gerektiğini savundu.
Burada dikkat çekici bir çelişki var. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, geçen mayısta Ukrayna tam AB üyeliğine hazırlanırken ülkeye güvenlik güvenceleri sunmanın bir yolu olarak ortak üyeliği önermişti.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy bu öneriyi reddetmiş, fikir de AB ülkeleri arasında kapsamlı biçimde görüşülmemişti. Berlin ise Kanada'nın ortak üyeliğine bu kadar güçlü karşı çıkmasının asıl nedeninin bu olduğu yorumunu reddediyor.
Adının açıklanmaması koşuluyla Euronews'e konuşan bir AB diplomatı, "AB'nin yapabileceği şey teknik ve sektör sektör ilerleyen bir yaklaşım. 'Ortak üyelik' bunun için bir çerçeve sağlıyor, ortaklığa bir ad veriyordu," dedi.
Belki daha da dikkat çekici olan, Kanada Başbakanı Mark Carney'nin von der Leyen'in fikrini hiçbir zaman tam olarak benimsememesi. Carney, "Gelecek İttifakı" kavramını tercih etti.
Von der Leyen'in konuşmasının ardından düzenlenen basın toplantısında kendisine "ortak üyelik" ifadesinden memnun olup olmadığı sorulduğunda Carney, "Başkan her iki ifadeyi de kullandı. Tam olarak hangi adın seçileceği Avrupa'nın meselesi," yanıtını verdi.
Sözcüklerin arkasında farklı dünya görüşleri yatıyor. Carney için Gelecek İttifakı açık bir kavram: Ocak ayında Davos'ta yaptığı dikkat çekici konuşmada savunduğu, küresel istikrarı ve kurallara dayalı düzeni korumayı amaçlayan orta ölçekli güçler topluluğu.
AB ise Brüksel'deki yetkililerin sık sık hatırlattığı üzere kendisini orta ölçekli bir güç olarak görmüyor. Ortak üyelik fikri, Birliği demokrasilerden oluşan yeni bir uluslararası koalisyonun merkezine yerleştirmeyi amaçlıyordu. AB bu yapıda eşit ortaklardan biri değil, lider konumunda olacaktı.
Bu nedenle AB ile Kanada arasında varılacak anlaşma, ikili ilişkilerin ötesinde önem taşıyor. Avustralya, Güney Kore ve Japonya gibi benzer görüşteki ülkeler, Brüksel'in üçüncü ülkelerle ilişkilerine örnek oluşturabilecek bu süreci yakından izliyor.
Adının açıklanmaması koşuluyla konuşan bir AB yetkilisi, "Yaşadığımız dünya kolay bir yer değil. Doğru yanıt, alışılmış kalıpların dışında düşünme, yeni bir şey yapma ve bir vizyon ortaya koyma cesaretini göstermek," dedi.
Von der Leyen, üye ülkelerin önüne fazla geçerek sağlayamayacağı bir ortaklık vaat etmiş olabilir. Yine de son aylarda AB-Kanada ilişkilerinin hiç olmadığı kadar güçlendiğini görmezden gelmek zor.
Kritik ham maddelerin ortak işletilmesinden ortak stok oluşturmaya, yapay zekâ ve bulut bilişim gibi stratejik sektörlerde karşılıklı pazar erişiminden Kanada'nın AB savunma programlarına sistemli biçimde dahil edilmesine ve önemli politika başlıklarında erken aşamada istişareye kadar ilişkiler hızla derinleşiyor.
Avrupa Parlamentosu Uluslararası Ticaret Komitesi Başkanı, Alman milletvekili Bernd Lange, kullanılan terim üzerindeki anlaşmazlığın AB ile Kanada arasında gelişen ilişkilerin önüne geçmemesi gerektiğini söyledi.
Lange, X paylaşımında, "Ortaklığın adı üzerindeki tartışmaya takılıp kalmak, asıl önemli olandan uzaklaştırıyor. Adına ne derseniz deyin; önemli olan sözcükler değil, somut adımlar. Bu yönde güçlü bir ivme var," diye yazdı.