Yeni bir araştırma, Barents ve Kara denizlerindeki azalan kış deniz buzunun, Avrasya'nın geniş kesimlerinde artan yaz kuraklığıyla bağlantılı olabileceğini ortaya koydu.
Arktik'in hızla ısınan sularında azalan deniz buzu, binlerce kilometre uzaklıktaki Doğu Avrupa'da yaz kuraklığının erken uyarı işareti olabilir.
REKLAM
REKLAM
Art arda gelen sıcak hava dalgaları ve yetersiz yağış, bu yıl Avrupa'nın rekor düzeyde yüzde 52'sini ısı stresine maruz bıraktı; bu da kıta genelinde şiddetli kuraklığa ve çok sayıda ölümcül orman yangınına zemin hazırladı.
Avrupa'nın dört büyük nehri Loire, Po, Ren ve Tuna, aylardır süren aşırı sıcakların ardından Ağustos ayına gelindiğinde rekor düzeyde düşük su seviyelerine geriledi; bilim insanları, bu sıcaklıkların, iklim değişikliği olmasaydı "neredeyse imkansız" olacağını söylüyor.
Fosil yakıtların yakılmaya devam edilmesi her yıl yaz kuraklığı riskini artırırken, araştırmacılar, bu tür kuraklıkların önceden tahmin edilmesinin ülkelerin "zamanında hafifletici önlemler" almasına yardımcı olabileceğini söylüyor.
Bilim insanları gelecekteki kuraklığı öngörebilir mi?
Bilim dergisi Frontiers in Water (kaynak İngilizce)da yayımlanan yeni bir çalışma, Barents ve Kara denizlerindeki azalmış kış deniz buzunun, Avrasya'nın geniş bir bölgesinde daha fazla yaz kuraklığıyla bağlantılı olabileceğini ortaya koydu.
Bu etkiler, doğu Romanya, Moldova ve Ukrayna'dan başlayarak Karadeniz ve Hazar'ın kuzey bölgeleri üzerinden Batı Kazakistan'a kadar uzanıyor.
Araştırmacılar özellikle Norveç ve Rusya'nın kuzey kıyıları açıklarında yer alan Barents ve Kara denizlerine odaklandı; çünkü bu sular, 1980'lerden bu yana Arktik'te kış deniz buzunda görülen en belirgin düşüşlerden bazılarına tanık oldu.
CO₂ emisyonlarını azaltacak önlemler alınmadığı sürece, BM'nin Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) yüzyılın sonuna kadar buradaki deniz yüzeyi sıcaklıklarının 4°C ile 5°C arasında artabileceğini öngörüyor.
Araştırma ekibi, bu hızlı ısınmanın, bölgeye daha sıcak Atlantik suyunun girmesi, küçülen deniz buzu ile ilişkili yerel geri besleme mekanizmaları, bulutlardaki değişiklikler ve diğer atmosferik süreçler dahil olmak üzere birbiriyle etkileşen çeşitli faktörlerden kaynaklandığını belirtiyor.
Teoriyi sınamak için bilim insanları, bu sulardaki deniz buzuna ilişkin Ekim'den Mart'a kadar olan tarihsel kayıtları çıkardı. Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi'nin (ECMWF) gözlemleri bir hava modeliyle birleştirerek 1940'tan itibaren Avrasya genelindeki atmosfer koşulları için aylık ortalamaları tahmin eden ERA5 veri tabanını kullandılar.
Kuraklık koşullarını ayrı ayrı hesapladılar, ardından ortalamanın altında yağış ya da atmosferin nem talebinin daha yüksek olmasıyla kendini gösteren, Mayıs'tan Eylül'e kadar olağandışı kuru koşullar görülen bölgeleri aradılar.
Bu bulgular, atmosferdeki CO₂ derişiminin uzun vadeli artışı dikkate alınacak şekilde ayarlandı. Bu önemli, çünkü hem deniz buzu örtüsü hem de ortaya çıkan ısınmaya tepki olarak yaz kuraklığının değiştiği biliniyor; bu da aralarında "yanıltıcı bir korelasyon" oluşmasına yol açabilir.
Rossby dalgaları Avrupa'ya nasıl daha sıcak hava getirebilir?
"Verilerimizde, Barents ve Kara denizlerinde daha az deniz buzunun bulunduğu kışların ardından, Kuzey Atlantik ve Avrasya üzerinde Rossby dalgalarındaki olası bir değişimle uyumlu, daha kıvrımlı bir [atmosferik dolaşım] deseni görüldü" diyor başyazar Dr. Petru C. Vaideanu, Romanya Bükreş Üniversitesi İklim ve Toplumsal Değişimler Mükemmeliyet Merkezi'nde görev yapan bir bilim insanı.
Rossby dalgaları, gezegen dalgaları olarak da bilinen, binlerce kilometre boyunca yatay olarak uzanarak jet akımını büken devasa, dalgalı okyanus ya da atmosfer hareketleridir.
"Böylesine kıvrımlı bir atmosferik dolaşım deseni, görece sıcak ve kuru havayı Avrasya'daki yeni tanımladığımız kuraklık koridoruna taşıyabilir ve durgun hava koşullarına yol açabilir" diye açıklıyor Vaideanu.
"Orada daha az bulut gözlemledik, bu nedenle daha fazla güneş ışığı toprağı ısıtıyor, bu da kuraklığı daha da kötüleştirebilir."