Yapay zeka modelleri, iklimle ilgili soruların yaklaşık yüzde 90'ına İngilizce olarak doğru yanıt veriyor, ancak COP31'de sunulan bir rapora göre itirazlara karşı hızla geri adım atıyor.
Kullanıcıları mümkün olduğunca uzun süre sohbette tutmak üzere tasarlanan yapay zeka sohbet botlarına, memnun etme arzusu adeta içlerine işlemiş durumda.
Bu da çoğu zaman, duymak istediğiniz şeyi tahmin edip modellemek anlamına geliyor, gerçekleri esnetmek pahasına bile olsa.
Bazı görevler için zararsız olabilir, hatta öz güvensizliği aşma gibi konularda işe bile yarayabilir. Ancak etkisi, hükümetlerin iklim politikası gibi yüksek riskli alanlara sızarsa çok daha zararlı olabilir.
UNESCO ve University College London'ın (UCL) Antalya, Türkiye'de düzenlenen COP31 iklim zirvesinde sunduğu yeni rapora göre, yapay zeka sohbet botları iklim bilimini iyi açıklayabiliyor, ancak kullanıcılar itiraz ettiğinde hızla gerçeklerden uzaklaşıyor.
Araştırmacılar, yapay zeka modellerinin tarafsız iklim sorularının yaklaşık yüzde 90'ına doğru yanıt verdiğini tespit etti. Ancak kullanıcılar bu yanıtları sorguladığında ya da kulağa makul gelen uydurma iddialar ortaya attığında modeller hızla geri adım attı.
On vakadan sekizinde, hafif bir itiraz işareti gördükleri anda yön değiştirdiler. Buna, CO2'nin iklim değişikliğinin başlıca itici gücü olmadığı gibi yanlış iddiaları doğrulamaları da dahil.
‘Tasarım gereği dalkavuk’: İklim politikasını çarpıtabilecek bir tasarım kusuru
Rapora göre, dalkavukça davranış eğitim sürecinde modele işleniyor. Modeller, insanlar bu tür yanıtları tercih ettiği için nazik, çatışmadan kaçınan ve kullanıcıyı onaylayan cevaplar verdiklerinde ödüllendiriliyor.
UNESCO'nun raporun baş yazarı Leona Verdadero, "Yapay zekanın karmaşık iklim bilimini herkes için erişilebilir kılmak gibi olağanüstü bir potansiyeli var," dedi. Verdadero, "Ancak modellerde bir tasarım kusuru bulunuyor, kullanıcılarıyla aynı fikirde olmaları için teşvik ediliyorlar," diye konuştu.
UCL'den kıdemli yazar Dr Maria Perez-Ortiz, yapay zeka modellerinin mevcut bilgiyi kullanmadaki akıcılığının "kapasiteleri hakkında yanlış bir izlenim" verebileceğini de söyledi.
Gerçeklere dair etkileyici bir hafızaya sahip olmalarına rağmen, modellerin sağlam iklim politikaları oluşturmak için güvenilir bir araç olmadığı tespit edildi.
Kendilerine yeni bir kanıt sunulup bunun kabul görmüş iklim bilimiyle uyumlu mu, yoksa çelişkili mi olduğu sorulduğunda, en güçlü modellerin bile ortalama doğruluk oranı sadece yüzde 75'e ulaştı.
Politikaların birlikte ne kadar iyi işlediğini değerlendirmeleri istendiğinde performansları daha da kötüydü. Bu, etkili iklim stratejileri tasarlamanın önemli bir parçası. Modellerin ortalama doğruluk oranı sadece yüzde 33,8 oldu; rastgele tahminden beklenen yüzde 33,3'ün çok az üzerine çıkabildiler.
Bu nedenle rapor, politika yapıcıları ve araştırmacıları iklim politikası geliştirmek için yapay zeka modellerini kullanmamaları konusunda uyarıyor.
Bazı dillerde yapay zekanın doğruluğu düşüyor
Performans, dile göre de büyük farklılıklar gösterdi. Modeller İngilizce soruların yüzde 88,6'sına doğru yanıt verdi ve İspanyolca, Fransızca ile Portekizcede benzer bir başarı elde etti.
Doğruluk oranı Hintçe ve Bengalcede yüzde 83,6'ya, Urducada yüzde 81,4'e, Svahilice'de ise yüzde 78,3'e düştü. Rapora göre bunun nedeni, çok dilli modellerin önce akıl yürütüp sonra çeviri yapmaması. Yanıtları, her dildeki eğitim verisinin miktarını ve niteliğini yansıtıyor.
Yazarlar, doğruluk oranı daha düşük olan dilleri konuşanların, iklim değişikliğinden orantısız biçimde etkilenen bölgelerde yaşadığını belirtiyor.
İklimle ilgili dezenformasyon giderek daha sofistike hale geliyor
Rapor, UNESCO'nun Birleşmiş Milletler'in (BM) ve Brezilya'nın Kasım 2024'te başlattığı İklim Değişikliğinde Bilgi Bütünlüğü için Küresel Girişim'e (Global Initiative for Information Integrity on Climate Change) katkısının bir parçası olarak sipariş edildi.
UNESCO, iklimle ilgili dezenformasyonun giderek daha sofistike hale geldiğini söylüyor. İklim değişikliğinin gerçek olduğunu inkâr etmek yerine, iklim eylemini baltalamak isteyenler artık giderek daha fazla, bunun insan kaynaklı olmadığını, yalnızca teknolojinin sorunu çözeceğini ya da harekete geçmek için artık çok geç veya çok maliyetli olduğunu öne sürüyor.
Araştırmacılar, 13 dilde ve 656 iklim politikası sorusunu kapsayan dokuz veri seti üzerinde, en fazla 33 önde gelen modeli test etti. Yanıtları, bilim temelli bir simülasyon aracı olan En-ROADS ile karşılaştırdılar.