Harvard çalışması, sadece taahhütlerin yeterli olmayabileceğini, COP31 müzakerecileri veri merkezlerinde daha temiz enerji kullanımı için bastırırken ortaya koydu.
Yıllardır aktivistler ve uzmanlar veri merkezlerinin çevresel etkisi konusunda uyarıda bulunuyor. Şimdi Harvard Üniversitesi'nden bir çalışma, bunların karbon ayak izine çarpıcı bir rakam ortaya koydu.
araştırmacılara (kaynak İngilizce) göre ABD'deki en büyük 403 veri merkezinin bir yıl boyunca tükettiği elektrik, nüfusu yalnızca 6 milyon olan Danimarka'nın saldığı kadar CO2 üretti.
Yapay zekanın yükselişinden bu yana hiper ölçekli veri merkezlerinin elektrik tüketimini ve emisyonlarını tahmin eden ilk çalışmalardan biri olan araştırmada, bu merkezlerin elektrik tüketiminin Mayıs 2024 ile Nisan 2025 arasında 25,7 milyon ton CO2 ürettiği tahmin edildi.
Bu rakam, 2018 verilerine dayanan daha önceki bir tahminden yaklaşık iki ila üç kat daha yüksek. Gücün yarısından fazlası da büyük ölçüde doğal gaz ve kömür olmak üzere gezegeni ısıtan fosil yakıtlardan sağlandı.
Harvard Üniversitesi'nde biyostatistik profesörü olan Francesca Dominici, AP haber ajansına, "CO2 emisyonlarını kontrol etme hedefi konusunda geriye gidiyoruz," dedi.
Çalışma, COP31 müzakerecilerinin veri merkezi işletmecilerini daha temiz enerji kullanmaya ve çevresel etkilerini açıklamaya çağıran gönüllü bir taahhüt başlattığı sırada yayımlandı.
Bu süreçte Avrupa da kendi veri merkezi patlamasına hazırlanıyor.
Avrupa'nın veri merkezi patlaması sürüyor
Önümüzdeki yedi yıl içinde AB, küresel yapay zeka yarışında rekabet edebilmek için veri merkezi kapasitesini üç katına çıkarmak istiyor. İnşaat patlaması şimdiden başlamış durumda. Gayrimenkul danışmanlık şirketi CBRE, yalnızca 2026'da Avrupa kapasitesinin yüzde 20 artacağını öngörüyor.
Londra, Frankfurt ve Paris gibi kentler halihazırda büyük merkezler haline geldi. Ancak elektrik arzındaki sıkıntılar, Amsterdam ve Dublin'in de aralarında bulunduğu diğer şehirleri bazı yeni projeleri duraklatmaya zorladı ve bu durum yatırımcıları boşluğu doldurmak için başka yerler aramaya yöneltti.
Finlandiya'da son yıllarda ülke genelinde 145 veri merkezi projesi açıklandı. Bunların 60'ı yalnızca bu yıl duyuruldu. İspanya'da da 50'den fazla proje planlama aşamasında, bunlardan 17'si hâlihazırda inşa ediliyor.
İtalya da geliştiricileri çekiyor. Puglia'da yerel yetkililer, olası veri merkezleri için elektrik şebekesine bağlantı konusunda 29 talep aldı. CBRE'ye göre Milano'nun, 2028'e kadar Dublin'i geride bırakarak Avrupa'nın beşinci büyük veri merkezi pazarı olması bekleniyor.
Veri merkezi inşaatının bir bedeli var
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), veri merkezlerinin 2030'a kadar AB'deki ek elektrik talebinin yüzde 10'unu oluşturacağını, bunun da yaşlanan elektrik şebekelerini zorlayacağını tahmin ediyor.
Yöre halkı ayrıca su tüketimi, gürültü kirliliği ve veri merkezlerine ayrılan arazi miktarı gibi konularda ciddi endişeler dile getiriyor.
Temmuz ayında İngiltere hükümeti, doğu Londra'daki eski Truman Brewery'nin mağazalar, ofisler, konutlar ve bir veri merkezini içeren karma kullanımlı bir projeye dönüştürülmesini öngören 585 milyon euroluk planı onaylamak için yerel belediyenin kararını bozdu. (kaynak İngilizce)
kampanyacılar (kaynak İngilizce) sokaklara çıkarak protesto düzenledi, veri merkezinin tek başına 15 bin konut kadar elektrik tüketebileceğini söyledi. Ancak proje yalnızca 44 yeni konut yaratacak ve bunların sadece altısı sosyal konut olacak.
Ekim ayında yaklaşık 40 yerel komiteyi temsil eden 1 binden fazla kişi, İtalya'nın veri merkezi genişlemesini protesto etmek ve yeni projelerin durdurulmasını talep etmek için Milano'da toplandı.
Bundan henüz bir ay bile geçmeden aktivistler Amsterdam'daki bir Microsoft inşaat sahasına girerek vinci tırmandı, işaret fişekleri ateşledi ve polisle çatıştı.
Kasım ayında ise 100'den fazla çevre, dijital hak ve toplum grubundan oluşan Stop Dirty Data Centres (kaynak İngilizce) koalisyonu, faturalar, barınma ve kaynaklar üzerindeki etkileri ele alana kadar hükümetlerden yeni veri merkezlerine yönelik bir durdurma kararı talep etmek için 15 ülkede gösteriler düzenledi.
Avrupa çevresel etkiyi azaltmayı nasıl planlıyor
Harvard araştırmacıları, bir veri merkezinin ayak izinin büyük ölçüde nerede inşa edildiğine bağlı olduğunu ortaya koydu. Örneğin aynı miktardaki elektrik, enerjinin büyük kısmının kömürden sağlandığı Wyoming eyaletinde, enerji karışımında hidroelektriğin önemli paya sahip olduğu Oregon'a kıyasla iki kattan fazla karbon üretti.
Ayrıca işletmecilerin elektrik tüketimlerini nadiren açıkladıkları, bu nedenle emisyonlarının tek tek hesaplanmasının zor olduğu tespit edildi.
AB benzer sorunlardan kaçınmayı umuyor.
Enerji Verimliliği Direktifi (kaynak İngilizce) uyarınca, en az 500 kilovatlık işlem gücü kullanan veri merkezleri enerji ve su tüketimlerini bildirmek zorunda.
Eylül ayında Avrupa Komisyonu, ev aletlerinin etiketlenmesinde kullanılanlara benzer şekilde enerji ve su verimliliği için A'dan G'ye derecelendirmeler önerdi.
Bazı işletmeciler de etkilerini azaltmanın yollarını bulduklarını iddia ediyor.
Örneğin Portekiz'de Start Campus, soğutma için deniz suyu kullanan 1,2 gigavatlık bir veri merkezi kompleksi üzerinde Sines (kaynak İngilizce)'te çalışıyor. Ve Helsinki (kaynak İngilizce)'de kentin belediye enerji şirketi, yeni bir veri merkezinden geri kazanılacak fazla ısıyla tesis tam faaliyete geçtiğinde yılda yaklaşık 70 bin dairenin ısıtılmasını sağlamayı planlıyor.