Euronews Business, COVID-19 sonrasında ve son on yılda kişi başına düşen reel hanehalkı gelirinin nasıl değiştiğini inceliyor.
AB'de kişi başına reel hane halkı geliri, pandemi öncesi döneme kıyasla yaklaşık %7 arttı; ancak 2019 ile 2024 arasındaki değişimler ülkeler arasında büyük farklılıklar gösteriyor.
İskandinav ülkelerinde artışlar genel olarak daha sınırlı kalırken, birçok Doğu ve Orta Avrupa ülkesinde büyüme daha güçlü oldu. Son on yıldaki eğilimler de Avrupa genelinde farklılık gösteriyor.
Peki 2014'ten 2024'e, son 10 yılda Avrupa'da kişi başına reel hane halkı geliri nasıl değişti? Bu tablo, pandemi öncesi dönemle karşılaştırıldığında nasıl görünüyor? Ve Eurostat'a göre kişi başına hane halkı gelirinin satınalma gücü standardı (SAGP) cinsinden en yüksek olduğu ülkeler hangileri?
Kişi başına reel hane halkı gelirleri 2014 ile 2024 arasında %17 arttı. Büyüme, pek çok ülkede olduğu gibi, COVID-19 pandemisi nedeniyle 2020'de büyük ölçüde durdu, hatta bazı yerlerde gerileme yaşandı.
Daha sonra kademeli olarak yeniden hız kazandı ve 2019-2024 döneminde pandemi öncesi seviyelerin %7 üzerine çıktı.
Hane halkı geliri nedir?
Kişi başına hane halkı geliri, hanelerin düzeltilmiş brüt harcanabilir gelirinin toplam nüfusa bölünmesiyle hesaplanıyor. Peki bu tam olarak ne anlama geliyor?
Bu gösterge, hanelerin harcamak ya da biriktirmek üzere ne kadar paraya sahip olduğunu ortaya koyuyor. Gelir vergileri ve emekli primi kesintileri düşüldükten sonra ölçülüyor.
Önemli bir nokta da, hanelerin devlet ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlardan ücretsiz olarak aldığı eğitim ve sağlık gibi hizmetlerin değerinin de bu hesaplamaya dahil edilmesi.
“Reel” ifadesi ise, hanehalklarının fiili nihai tüketim harcamalarına ilişkin deflatör kullanılarak fiyat artışlarından arındırılmış, yani enflasyona göre düzeltilmiş değerleri ifade ediyor.
Pandemi sonrasında en düşük büyüme İskandinav ülkelerinde
Hırvatistan, son beş yılda kişi başına reel hane halkı gelirinde %26 ile en güçlü artışı kaydetti. Malta'da bu oran %24, Macaristan'da %20, Romanya'da %19 ve Polonya'da %16 oldu; böylece hepsi %15'in üzerindeki en yüksek artışlar arasında yer aldı.
Malta dışındaki bu ülkeler avro bölgesi dışında ve buradaki büyüme, ulusal para birimlerindeki değişimleri de yansıtıyor. İsveç ve Danimarka için ise durum böyle değil.
Üç İskandinav ülkesi sıralamanın sonunda yer alıyor. İsveç %1, Finlandiya %2 ve Danimarka %3 ile yalnızca sınırlı artışlar kaydetti. OECD'ye göre, COVID-19 krizinin en yoğun döneminde işsizlik oranları İskandinav ülkelerinde, birçok diğer Avrupa ülkesine kıyasla daha fazla yükseldi.
AB'nin “dört büyük” ekonomisi de AB ortalamasının altında kalıyor. Fransa ve İspanya (%6'şar) ortalamanın hemen altında yer alırken, İtalya ve Almanya (%4'er) İskandinav seviyelerine daha yakın.
Hane halkı gelirindeki on yıllık değişim
Genel olarak, avro bölgesi dışında kalan ülkeler 2014-2024 döneminde daha güçlü bir büyüme kaydetti; Romanya %76 ile başı çekti. En yüksek büyümeye sahip yedi ülke arasında Malta, %55 ile avro bölgesi üyesi olan tek ülke.
Türkiye (%68), Macaristan (%55), Hırvatistan (%51), Bulgaristan (%45) ve Polonya (%42) da güçlü artışlar bildirdi.
Hırvatistan ve Bulgaristan daha sonra avro bölgesine katıldı.
Eurostat, son yirmi yılda avro bölgesindeki reel GSYH büyümesinin, AB genelindekinden daha zayıf seyrettiğini belirtiyor.
Son on yılda en düşük büyümeyi İsveç kaydetti. Diğer iki İskandinav ülkesi de %17'lik AB ortalamasının altında; Finlandiya %10, Danimarka %14 seviyesinde kaldı.
İspanya AB ortalamasının yalnızca iki puan üzerinde yer alırken, diğer üç büyük ekonomi bu seviyenin altında kalıyor.
SAGP cinsinden hane halkı gelirinin en yüksek olduğu ülkeler nerede?
Büyüme oranları önemli olsa da, ülkeler arasındaki gerçek gelir seviyelerini göstermiyor. Bu karşılaştırmada, hanelerin kişi başına düzeltilmiş brüt harcanabilir gelirinin satınalma gücü standardı (SAGP) cinsinden değeri kullanılıyor.
En son mevcut veri olan 2024 itibarıyla, 32 Avrupa ülkesi arasında kişi başına en yüksek hane halkı geliri 41.552 SAGP ile Lüksemburg'da. Almanya (37.098), Avusturya (34.443), Hollanda (34.406) ve İsviçre (33.971) ilk beşi tamamlıyor.
Belçika, Fransa, İzlanda ve Norveç'te de kişi başına hane halkı geliri 30.000 SAGP'nin üzerinde.
2022 verilerine göre, kişi başına 7.802 SAGP ile en düşük hane halkı gelirine Bulgaristan sahip. AB adayları da dahil olmak üzere Doğu Avrupa ve Balkan ülkelerinde de SAGP cinsinden hane halkı gelirleri daha düşük seviyelerde.
Sırbistan 13.311 SAGP düzeyinde bulunurken, Yunanistan, Türkiye, Slovakya, Romanya ve Macaristan'ın da aralarında olduğu birçok ülke ağırlıklı olarak 20.000 ile 25.000 SAGP aralığında yer alıyor.
SAGP sıralamasında ilk üç sıra 2014, 2019 ve 2024'te değişmedi. Buna karşılık, 30 ülke arasında Yunanistan ve İsveç bu dönemde geriledi. İsveç 2014'te 6'ncı, 2019'da 8'inci, 2024'te ise 10'uncu sıradaydı. Yunanistan ise on yılda 23'üncülükten 28'inciliğe düştü.
Buna karşılık Hollanda 7'ncilikten 4'üncülüğe yükseldi. Macaristan 26'ncıdan 22'nci sıraya, Romanya ise 29'uncudan 24'üncü sıraya çıktı.
Teorik olarak bir SAGP birimi, her ülkede aynı miktarda mal ve hizmet satın alabiliyor.