Güney Avrupalılar klimaya gerek duymadan evlerini nasıl serin tuttu

Uykusuz geceler. Düşük motivasyon. Sürekli sinir hali. Rekor kıran mayıs sıcağı sırasında gün boyu kapalı bir ortamda çalışmak ya da evde küçük çocuklarla kalmak zorunda kaldıysanız, ne demek istediğimi biliyorsunuz.

REKLAM

REKLAM

Sıcak hava dalgasının vurduğu kuzey Avrupa’daki evler, ısıyı dışarı atmak için değil, içeride tutmak için tasarlandı. Hal böyle olunca, mayısta bazı yerlerde sıcaklığın 30 derecenin üzerine çıktığı – yani mayıs ortalamasının 10 dereceden fazla üstüne – günlerde birçok ev ve daire adeta fırına döndü.

Aynı ayın başında Birleşik Krallık İklim Değişikliği Komitesi’nin yayımladığı bir raporda, önümüzdeki 10 yıl içinde tüm huzurevleri ve hastanelere, 25 yıl içinde de tüm okullara klima kurulması tavsiye edildi. Kronik hastalığı, engeli olan ya da yaşlı bazı kesimler, klimanın sağladığı hızlı serinlemeye gerçekten ihtiyaç duyabilir. Ancak sağlıklı insanların büyük çoğunluğu için daha basit alternatifler fazlasıyla yeterli olacaktır.

Klimadan kaçınmak için pek çok neden var. Ortalama bir Birleşik Krallık evinde kurulum maliyeti, oda başına 2.500 sterlin (2.895 euro). Ortalama gelirli biri için dudak uçuklatan, düşük gelirli biri içinse tamamen erişilmez bir rakam. İklim üzerindeki etkisi de azımsanacak gibi değil. Klimalar evlerde en fazla elektrik harcayan cihaz. Elektrikli vantilatörlerle birlikte dünya elektrik tüketiminin yüzde 10’unu oluşturuyorlar ve atmosfere güçlü sera gazları sızdırıyorlar. ABD ve Orta Doğu’nun bazı bölgelerinde yılın en sıcak günlerinde konutlarda çekilen elektrik talebinin yüzde 70’i serinlemeye gidiyor.

İspanya, herkesin serinlemek, oturup dinlenmek ve bir bardak su içmek için gidebileceği kütüphane ya da müze gibi ücretsiz kamusal alanlardan oluşan geniş bir iklim sığınakları ağı kurdu. Avrupa’nın geri kalanı bu serin alanları organize etme konusunda yeni yeni hızlanırken, sıcak gün ve gecelerde kendi evinizi nasıl serin tutabileceğinizi düşünmek de son derece mantıklı.

Sicilya’daki birçok evde klima yok

Altı yıl önce Birleşik Krallık’tan Avrupa’nın Afrika’ya en yakın noktalarından biri olan Sicilya’ya taşındım. Buradaki birçok evde klima olmadığını gördüğümde şaşırmıştım. Ta ki bir evi öyle bir şekilde serin tutmanın temel prensiplerini anlayana kadar; öyle ki, çoğu zaman bir vantilatöre bile ihtiyaç kalmıyor.

Son sıcak hava dalgası, Britanya’daki arkadaşlarım ve ailemin neredeyse tek gündemiydi. Oysa burada sıcaklıktan pek söz edilmiyor. Hayatın bir gerçeği olarak kabul ediliyor ve kuşaklar boyunca aktarılan yöntemlerle buna göre hareket ediliyor.

Sıcağa dayanmanın yolları burada hayatın dokusuna işlemiş durumda. Yeni bir ev inşa ederken de, yeni bir işe başlarken çalışma saatlerini ayarlarken de sıcakların geleceği baştan hesaba katılıyor.

Sicilya her zaman sıcak olsa da, insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle burada da sıcak hava dalgaları tıpkı başka yerlerde olduğu gibi daha sık, daha şiddetli ve daha uzun süreli hale geliyor. Artan sıcaklıklarla başa çıkmanın en etkili yolu fosil yakıtlardan vazgeçmek. Hükümetlerimizin iklim krizini önceliklendirmesi ve örneğin fosil yakıt sübvansiyonlarını sonlandırmak gibi gerekli adımları atması için baskı yapmaya devam etmeliyiz.

Ancak kısa vadede, biraz önden planlama yapmak, yaşadığınız yerde bir sonraki sıcak hava dalgasını çok daha katlanılabilir hale getirebilir.

Kendi deneyimlerimden ve başkalarının paylaştığı önerilerden yola çıkarak, sıcak hava dalgası sırasında serin kalmak için en etkili yöntemleri derledim.

Pencereleri kapalı ve örtülü tutun

Pencereleri kapalı tutmak ilk bakışta ters görünebilir; sanki böyle yapınca sıcaklık içeride hapsolacakmış gibi. Oysa belli bir şartla doğru olan tam da bu: Pencerelerin mutlaka dışarıdan ya da içeriden, hatta mümkünse her iki taraftan da örtülmesi gerekir ki sıcak içeri girmesin ve iç ortam sıcaklığı olabildiğince düşük kalsın.

50’li yaşlarının ortasındaki Sicilyalı yardımcım evi temizledikten sonra giderken tüm perdeleri kapattığında bunu garip bulurdum. Artık gayet mantıklı geliyor. Perde, jaluziler ya da geçici bir pencere örtüsü ne kullanırsanız kullanın, bunları kapalı tutmak evin içindeki sıcaklık üzerinde büyük fark yaratıyor.

Pencerelerin dışını çok ucuza kapatmanın yolları var: Maskeleme bandıyla yapıştırılmış duvar kâğıdı astarı, pencere kanadına sıkıştırılan büyük çarşaflar ya da bambu veya ahşap bahçe panelleri gibi. Çarşaf ya da havlu kullanacaksanız, daha fazla yansıtma sağlamak için açık renkli olmalarına dikkat edin. Daha pahalı ama kalıcı çözümler için pencere üstlerine tente veya gölgelik taktırabilir ya da pencerelere panjur yaptırabilirsiniz.

Giysilerinizi – ve çarşafları – nemli tutun

Hiç güneşten korunmak için denizde ya da havuzda tişörtle yüzdünüz mü? Bazıları bunun bir benzerini evde otururken yapıyor ve sadece tişörtle de sınırlı kalmıyor.

Yazar ve editör Sally Moss, sıcak günlerde masa başında çalışmaya yabancı değil ama serin kalmanın bedava bir yolunu bulmuş. Sürdürülebilirlik uzmanı ve yazar Solitaire Townsend (kaynak İngilizce)’e anlattığına göre, bir üstü ıslatıp suyunu sıkıyor, tamamen sırılsıklam değil sadece nemli kalacak şekilde, sonra da bunu giyip çalışıyor. Su buharlaştıkça cildin soğuduğu mantığına dayanıyor. Sally, bu yöntemin kendisini “saatlerce boyunca gerçekten serin tuttuğunu, üstelik vantilatöre bile gerek kalmadığını” ve yaşam kalitesini “ciddi biçimde artırdığını” söylüyor. Aynı yöntemi nemli bir şapka, bandana ya da boynunuza bağlayacağınız bir bezle de uygulayabilirsiniz.

Sadece kıyafetlerle yetinmeyin. Bir çarşafı ya da büyükçe bir kumaş parçasını nemlendirin ve kapı aralığına asın. İçinden hava geçtikçe, bulunduğunuz odayı soğutacaktır.

Siesta tembellik değil, mantıklı bir alışkanlık

İspanyollar, öğle sonrası uykusuna – “siesta” dedikleri kısa molaya – düşkünlükleriyle bilinir. Kimileri bunu tembellik olarak görse de aslında son derece akılcı bir alışkanlık. Birçok sıcak ülkede öğleden sonra erken ya da geç saatlerde hayat adeta durur; dükkânlar ve işletmeler kapanır, yetişkinler çocuklar ve bebeklerle birlikte serin bir yerde kısa bir uyku molası verir.

Sicilyalılar öğle arasını çok ciddiye alıyor. Öğle vaktinde işimi görmek için dışarı çıkamadığımda bu bana zaman zaman sinir bozucu geliyor ama sistem işe yarıyor. Yerel halk yaklaşık 16.00 civarında evlerinden çıkıp günün “ikinci mesaisine” başlıyor. İşe dönüyor ve çoğu zaman 19.00–20.00’ye kadar çalışıyorlar. Güneş battıktan sonra çalışmak, günün en sıcak saatlerinde beyni uyuşmuş halde verimsiz çalışmaya çalışmaktan çok daha mantıklı.

Ek bir fayda için, uyku öncesinde terletici, bol baharatlı bir öğle yemeği yiyin. Hindistan doğumlu etki yatırımcısı Namrata Chowdhary’nin dediği gibi, “Tropikal ülkelerin yerel mutfaklarının, ılıman iklimlere kıyasla daha ‘acı’ olmasının bir sebebi var.”

Siestadan uyandıktan sonra ılık bir duş alın; bilimsel olarak, soğuk sudan daha fazla serinlik sağladığı biliniyor.