Lübnan'da hükümet, bankaların kurtarılması ve tasarruf sahiplerinin zararlarının telafi edilmesi için altın rezervlerinin bir bölümünün kullanılması ihtimalini değerlendiriyor.
Ekonomik krizle boğuşan Lübnan’da hükümet, ülkenin devasa altın rezervlerini kullanarak çöken finans sistemini kurtarıp kurtaramayacağını tartışırken, vatandaşlar ise birikimlerini korumak için altın ve gümüşe yöneliyor.
Yaklaşık 6,5 milyon nüfuslu Lübnan, 2026 yılına yüksek enflasyon, zayıflayan devlet yapısı ve yolsuzlukla mücadeleye yönelik reformların hâlâ hayata geçirilememesiyle girdi.
Ülkedeki bankacılık sistemi, 2019 sonunda yaşanan ağır mali krizle çöktü. Bu süreçte mevduat sahiplerinin tasarrufları büyük ölçüde eridi ve nüfusun yaklaşık yarısı yoksulluk sınırının altına düştü. Yıllar süren yolsuzluk, kötü yönetim ve kamu kaynaklarının israfı krizi derinleştirdi.
Lübnan’ın finans sektöründe yaklaşık 70 milyar dolarlık kayıp yaşanırken, 2024 yılında İsrail ile Hizbullah arasında yaşanan savaşın ülke ekonomisine yaklaşık 11 milyar dolarlık ek zarar verdiği belirtiliyor.
Altın rezervi tartışması
Jeopolitik gerilimler ve ABD Başkanı Donald Trump’ın faizleri düşürme yönündeki politikalarının doların değerini zayıflatabileceğine dair beklentiler, altın fiyatlarını tarihi zirvelere taşıdı. Altının ons fiyatı kısa süre önce 5354 dolara kadar yükselirken daha sonra 5000 doların altına geriledi.
Bu gelişmeler, Lübnan’ın yıllardır dokunmadığı altın rezervlerini yeniden tartışma konusu haline getirdi. Beyrut Merkez Bankası, 1960’lardan bu yana yaklaşık 286 ton, yani yaklaşık 9 milyon ons altın rezervini elinde tutuyor. Bu miktar, Ortadoğu’da yalnızca Suudi Arabistan’ın gerisinde kalıyor.
Hükümet, bankaların kurtarılması ve tasarruf sahiplerinin zararlarının telafi edilmesi için rezervlerin bir bölümünün kullanılması ihtimalini değerlendiriyor. Ancak böyle bir adım hem geçmiş uygulamalara ters düşüyor hem de 1980’lerde çıkarılan ve devlet altınlarının satışını yasaklayan yasaya aykırı.
“Dokunulmaz varlık” tartışması
Lübnan’ın altın rezervlerinin değeri bir dönem 50 milyar dolara ulaşarak ülkenin gayrisafi yurtiçi hasılasının iki katından fazlasına çıktı. Ekonomik krizin derinleşmesiyle birlikte, bu rezervlerin kullanılması gerektiğini savunan görüşler yeniden gündeme geldi.
Bankacılık sektöründen üst düzey bir yetkili, bazı bankaların, döviz krizinde kaybolan mevduatların bir kısmını karşılamak için altın rezervlerinin devreye alınmasını önerdiğini söyledi. Ancak bu plan, ülkenin elindeki en önemli kamu varlığının bankaları kurtarmak için kullanılacağı gerekçesiyle tartışma yaratıyor.
Lübnan, 1986 yılında iç savaş sırasında devlet varlıklarını korumak amacıyla altın satışını yasaklamıştı. Bu rezervler, iç savaşın sona erdiği 1990’dan sonra ve İsrail ile yaşanan çatışmaların ardından bile kullanılmadı.
Bazı ekonomistler ise kapsamlı reformlarla birlikte altın rezervlerinin küçük bir bölümünün elektrik altyapısının iyileştirilmesi, eğitim ve sağlık sistemlerinin yeniden yapılandırılması için kullanılabileceğini savunuyor.
Altın rezervlerinin herhangi bir şekilde kullanılabilmesi için parlamentonun onayı gerekiyor. Ancak yaklaşan genel seçimler nedeniyle bu adımın kısa vadede atılması beklenmiyor. Meclis Başkanı Nebih Berri, konunun gündeme gelmesi üzerine tartışmayı “uygulanabilir değil” diyerek kapattı.
Vatandaşlar altına yöneliyor
Hükümet altın rezervlerinin geleceğini tartışırken, bankalarda birikimlerini kaybeden çok sayıda Lübnanlı, tasarruflarını korumak için altın ve gümüş almaya başladı.
Beyrut’un kuzeyindeki değerli metal ticaret merkezlerinde vatandaşların altın ve gümüş sikke, madalyon ve külçe satın almak için uzun kuyruklar oluşturduğu bildirildi. Talebin artması nedeniyle bazı müşteriler, satın aldıkları altınları aylar sonra teslim alabiliyor.
Değerli metal ticareti yapan Boghos SAL şirketinin yöneticisi Chris Boghos, “Kayıplarını telafi etmeye çalışanlar için altın güvenli liman değil, tek liman,” dedi.
Uzmanlar, Lübnan’da halkın tarih boyunca enflasyona karşı korunmak için altına yöneldiğini belirtiyor. Bölgedeki geleneksel kültürde damadın veya ailesinin gelin adayına altın takı vermesi de bu eğilimin yaygınlaşmasına katkı sağlıyor.
Beyrut’taki altın çarşılarından birinde alışveriş yapan Alia Şehade ise sahip olduğu altın takıların kendisine ekonomik kriz döneminde güven verdiğini söyledi. Şehade, zor durumda kalması halinde altınlarını satabileceğini ancak mevcut takılarını elden çıkarmayı düşünmediğini ifade etti.
Uzmanlar, hem devletin hem de vatandaşların altın rezervlerine dokunmaktan kaçınmasının, altının Lübnan toplumunda yalnızca ekonomik değil, psikolojik açıdan da güçlü bir güven unsuru olarak görüldüğünü belirtiyor.