Petrol fiyatları hızla yükselirken ekonomik kırılganlığın temel belirleyicisi olarak tek bir soru öne çıkıyor: Bir ülke enerji satan mı, yoksa satın alan bir ülke mi?
İran savaşı yaklaşık iki haftayı geride bırakırken, petrol fiyatları fırlamış ve Hürmüz Boğazı fiilen kapalı kalmışken, enerji ihracatçılarının palazlandığı, enerji ithalatına bağımlı ekonomilerin ise faturayı hesapladığı küresel piyasalarda belirgin bir tablo ortaya çıkıyor.
REKLAM
REKLAM
Bir yanda, Körfez ülkeleri ve diğer enerji ihracatçıları daha yüksek fiyatlardan yararlanıyor; ancak üretimin sert biçimde kısılması, gelirlerdeki beklenmedik artışın manşetlerdeki fiyat sıçramasının ima ettiğinden daha karmaşık olduğu anlamına geliyor.
Diğer yanda ise Asya ve Avrupa’daki enerjiye aç ekonomiler, kabaran ithalat faturaları, yükselen enflasyon ve sert düşen borsaların yarattığı ağır bir sıkışmayla karşı karşıya.
Bu uçurumun boyutunu, ülkeleri enerji dış ticaret dengelerinin GSYH içindeki payına göre sıralayan CountryETFTracker'ın Iran War Market Monitor'ü gözler önüne seriyor.
En kırılgan ekonomiler Asya’da kümelenmiş durumda. Tayland, GSYH’nin yüzde 7,4’üne denk gelen enerji açığıyla endeksteki en kötü performansa sahip; onu yüzde 5,7 ile Güney Kore, ardından Singapur, Vietnam ve Tayvan izliyor.
Japonya, Hindistan ve Türkiye de onlardan çok geride değil.
Avrupa’nın durumu daha az vahim olsa da hâlâ hayli rahatsız edici.
Kıtadaki tüm büyük ekonomiler net enerji ithalatçısı. GSYH’nin yüzde 2,4’üne varan enerji açığıyla Yunanistan en kırılgan ülke konumunda; onu yüzde 2,0 ile İtalya, yüzde 1,8 ile İspanya ve yüzde 1,7 ile Fransa ve Polonya takip ediyor.
Kıtanın sanayi motoru Almanya ise yüzde 1,5’lik bir açık veriyor.
Petrol kıtlığının kazananları
Tablonun diğer ucunda, Körfez’in petrol ihracatçıları devasa kazançlar elde edebilir.
Irak, GSYH’nin yüzde 40,8’ine ulaşan enerji fazlasıyla dünyada başı çekiyor; bu da petrol gelirlerinin ekonominin neredeyse yarısına denk geldiği anlamına geliyor.
Katar yüzde 32,4 ile onu izlerken, Birleşik Arap Emirlikleri’nin fazlası yüzde 17,6, Suudi Arabistan’ınki yüzde 15,9 ve Körfez ihracatçısı olmasa da Cezayir’in enerji fazlası yüzde 15,6 düzeyinde.
Bu ülkelerin her biri için petrol fiyatına eklenen her dolar, doğrudan ihracat gelirlerine, devlet bütçelerine ve egemen varlık fonlarına akıyor.
Bu talihli tabloyu paylaşan tek Avrupa ülkesi Norveç; GSYH’nin yüzde 19,1’ine ulaşan enerji fazlasıyla dünyada üçüncü sırada yer alıyor.
Rusya da GSYH’nin yüzde 9,1’ine denk gelen fazlasıyla mali açıdan kazançlı çıkabilecek ülkeler arasında; ancak yaptırımlar bu durumdan tam anlamıyla yararlanmasını zorlaştırıyor.
Amerika Birleşik Devletleri net enerji ihracatçısı konumunda, ancak fazlası görece sınırlı olduğu için tablo orada daha karmaşık.
Petrol fiyatları yükselirken enerji ihracatçıları daha iyi performans gösteriyor
Krizin 28 Şubat’ta başlamasından bu yana, bir ülkenin enerji ihraç mı yoksa ithal mi ettiği, hisse senedi piyasalarındaki performansın en güçlü belirleyicilerinden biri haline geldi ve ortaya çıkan ayrışma hem keskin hem de tutarlı.
İhracatçı ülkeler arasında Suudi Arabistan borsası çatışmaların başlamasından bu yana yüzde 2,5 yükselirken, Norveç’in borsası yüzde 1,1 arttı. İthalatçı ülkelerde ise enerji açığı büyüdükçe kayıplar derinleşiyor.
Asya’da en ağır darbeyi Güney Kore aldı; borsası yüzde 12,2 geriledi.
Bu düşüş hem ülkenin GSYH’nin yüzde 5,7’sine ulaşan büyük enerji açığını hem de petrol arzının yaklaşık yüzde 73’ünü oluşturan Körfez petrolüne yüksek bağımlılığını yansıtıyor.
Tayland borsası yüzde 10,7, Vietnam yüzde 8,75, Japonya yüzde 7,2 ve Hindistan yüzde 5,7 değer kaybetti.
Avrupa piyasaları ise geniş tabanlı bir darbe aldı.
Almanya borsası yüzde 8 gerilerken, Fransa ve İsviçre’de kayıplar yüzde 7,7 oldu. İtalya yüzde 6,6, Polonya yüzde 6,3 ve İsveç yüzde 6,1 değer kaybetti.
Kayıplar, ülkelerin ithal enerjiye bağımlılıkları ve ekonomilerinin sanayi yoğunluğuyla yakından paralellik gösteriyor.
Borsası ters yönde hareket eden Norveç, kıtanın tek istisnası olmaya devam ediyor.