Avrupa, toptan fiyatların üç yılın zirvesine yakın seyrettiği, 2022’den bu yana en zorlu kışlık gaz sezonuna hazırlanıyor. Hane faturaları Hollanda’da hızla artabilirken, Almanya ve Avusturya’da tam yansıma neredeyse bir yıl alacak.
Avrupa'da bu kış toptan fiyatlar tüketicilere yansıyacak kadar uzun süre yüksek kalırsa, doğalgaz ve elektrik faturaları artabilir.
REKLAM
REKLAM
Avrupa'da gösterge niteliğindeki toptan doğalgaz fiyatı olan Hollanda merkezli bir ay vadeli TTF kontratı, salı günü ilerleyen saatlerde megavat-saat (MWh) başına 66 euronun üzerinde işlem görüyordu; seansın daha önceki bölümünde ise 68 euronun üzerindeydi. Yılın başında ise fiyat yaklaşık 29 €/MWh civarındaydı.
Yükselişi, Hürmüz Boğazı'nın kışa kadar kapalı kalabileceğine ilişkin yatırımcı endişelerinin artması körüklüyor.
Bu gelişmeler, ısınma sezonu öncesinde AB'nin gaz depolama seviyelerinin tarihsel olarak düşük kalmaya devam ettiği bir dönemde yaşanıyor.
Gas Infrastructure Europe verilerine göre, 24 Ağustos'taki gaz günü sonunda AB'deki depolama tesisleri yüzde 62,99 doluluk oranına sahipti.
Argus Media'de doğalgaz, LNG, kömür ve biyokütle editoryal müdürü olarak görev yapan Natasha Fielding, Euronews Business'a yaptığı açıklamada “Avrupa'nın gaz depoları yılın bu zamanı için olağan dışı derecede düşük seviyelerde” dedi. Fielding, mevcut seviyenin son beş yılın yüzde 79'luk ortalamasının çok altında olduğuna dikkat çekti.
Fielding, “Son 15 yılda stokların buna yakın ölçüde düşük olduğu tek dönem, 2021'de yaşanan büyük gaz krizinin hemen öncesiydi” diye ekledi.
Gaz depolama seviyeleri en düşük olan büyük Avrupa pazarları arasında Almanya'nın depoları sadece yüzde 51 doluyken, Hollanda'da bu oran yüzde 44,3 seviyesindeydi.
Oxford Economics, 13 Ağustos'ta yayımladığı ve gaz fiyatlarındaki son artıştan önce kaleme alınan raporunda, AB'de gaz tüketiminin 2021'e kıyasla yaklaşık yüzde 15-20 daha düşük olduğunu vurguladı.
Raporda, AB'nin daha düşük depolama seviyeleriyle de işleyebileceği, ancak bunun kış aylarında daha fazla LNG ithalatına bağımlılık anlamına geleceği belirtildi. Bu durumun, mevcut kargolar için Asyalı alıcılarla rekabete karşı AB'yi daha kırılgan bırakabileceği uyarısında bulunuldu.
Rekabet, normalde küresel LNG ticaretinin neredeyse beşte birini taşıyan bir hattı devre dışı bırakan Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapatılması nedeniyle şimdiden daha da sertleşmiş durumda.
AB ile Asya arasında olası bir teklif yarışı yaşanması halinde, toptan fiyatlar daha da yükselebilir.
Bloomberg'in aktardığı bir notta Goldman Sachs analistleri Samantha Dart ve Laura Cyr, mevcut fiyat seviyelerinin “Avrupa'nın kış boyunca depolama yönetimini sağlaması için yeterli olmayacağını” belirtti.
Analistler, “Orta Doğu'dan enerji ihracatının 2027'ye kadar sadece kademeli olarak normale döndüğü bir senaryoda, Aralık 2026 TTF fiyatının muhtemelen 100 €/MWh'nin üzerine çıkması gerekeceğini tahmin ediyoruz” dedi. Bu seviyenin, Goldman Sachs'ın 50 €/MWh'lik temel senaryosunun yüzde 110 üzerinde olduğuna dikkat çektiler.
Oxford Economics, arzın daha da sıkışması halinde AB'nin Rus gazı ithalatına getirdiği yasağın bazı bölümlerini askıya almak zorunda kalabileceğini öne sürdü. Avrupa Komisyonu'nun son hesaplamalarına göre, 2025 yılında Rusya'nın boru hattı ve LNG ithalatının toplamındaki payı yaklaşık yüzde 12,5'ti.
AB Konseyi, Ocak 2026'da, mevcut sözleşmeler için geçiş süreleri öngören ve Rusya'dan hem LNG hem de boru hattı gazı ithalatını 18 Mart 2026'dan itibaren yasaklayan bir düzenlemeyi kabul etti. 2027'nin sonuna gelindiğinde, Rusya'dan tüm gaz ithalatlarının yasaklanmış olması öngörülüyor.
Hanehalkı faturaları ne kadar hızlı artabilir?
Fiyatlarda kısa süreli bir sıçrama sınırlı etki yaratabilir, ancak uzun süren bir yükseliş dalgası, yeni ve yenilenen hanehalkı sözleşmelerine kademeli olarak yansıyacaktır.
Toptan fiyatlardaki ani yükseliş, perakende fiyatları hemen yukarı çekmez. Gösterge TTF fiyatı, mevcut sözleşmeler ve korunma (hedging) düzenlemeleri hesaba katıldıktan sonra ithalatçıların fiilen ödediği tutarı yansıtan AB'nin efektif ithalat fiyatından çok daha hızlı yükselebilir.
Ancak tedarikçilerin sözleşmeleri sona erdikçe ve daha fazla gazı yeni, daha yüksek piyasa fiyatlarından alıp hedge ettikçe, efektif ithalat fiyatı kademeli olarak toptan fiyata yaklaşır.
Bu daha yüksek maliyetler, tarifeler gözden geçirildiğinde veya sözleşmeler yenilendiğinde hanehalkına yansıtılabilir.
Fielding'e göre, enerji faturalarının ne ölçüde artacağı, fiyat rallisinin ne kadar süreceğine ve önümüzdeki aylarda fiyatların daha da yükselip yükselmeyeceğine bağlı olacak. AB genelinde “değişken doğalgaz tarifesi kullanan haneler, daha yüksek toptan fiyatların etkisini ilk hissedecek kesimler arasında yer alacaktır” diyen Fielding, gaz fiyatlarındaki artışın elektrik faturalarına yansımasının genellikle daha zayıf olduğunu da belirtti.
Fielding, perakende piyasası daha fazla serbestleşmiş ülkelerde, fiyatların tüketiciye yansımasının daha hızlı gerçekleşme eğiliminde olduğunu söyledi.
Oxford Economics'e göre, toptan fiyatlardaki değişikliklerin tüketici fiyatlarına tam olarak yansıması ortalama yaklaşık altı ay sürüyor. Ancak bu zamanlama ülkeler arasında büyük farklılıklar gösteriyor.
Raporda, “Almanya ve Avusturya gibi piyasalarda 12 hatta 24 aylık sabit fiyatlı sözleşmelerin ağırlıkta olduğu mevcut piyasa yapısı, fiyatların en yoğun biçimde yansıması için neredeyse bir yıl geçmesi gerektiği anlamına geliyor” denildi.
Fransa, İtalya ve İspanya gibi ülkelerde tüketici doğalgaz fiyatları birkaç ay içinde tepki verebilir. Hollanda gibi bazı pazarlarda ise bu yansıma neredeyse anında gerçekleşiyor.
Oxford Economics, nispeten hızlı bir geçiş mekanizması ile gaz kullanımına ortalamanın belirgin biçimde üzerinde bağımlılığın “birlikte etkisi” nedeniyle, büyük Avrupa ekonomileri arasında gaz fiyat şokuna en açık ülke olarak İtalya'yı gösterdi.
Buna karşılık, Gas Infrastructure Europe verilerine göre, İtalya şu anda en yüksek gaz depolama seviyelerine sahip ülkelerden biri konumunda.
Bununla birlikte, tablo büyük ölçüde kışın ne kadar soğuk geçeceğine bağlı.
Oxford Economics, “AB'de mekânsal ısınmanın belkemiğini hâlâ doğalgaz oluşturuyor; dolayısıyla AB'de gaz fiyatları önümüzdeki kış dışarıdaki hava sıcaklıklarının insafına kalmış durumda” değerlendirmesinde bulundu. Kuruluş, bu kış uzun süreli bir soğuk hava dalgası yaşanmasının ısınma ve gaz talebini artıracağını da kaydetti.
Doğalgaz fiyatlarındaki son sıçramadan önce yayımlanan raporlarında Oxford Economics, gaz, elektrik ve diğer hanehalkı enerji giderlerini de kapsayan euro bölgesi tüketici enerji fiyatlarının dördüncü çeyrekte yıllık bazda yüzde 15'e kadar daha yüksek olabileceğini belirtti.