Çin lideri Şi Cinping’in Kahire’ye dönüşü, Mısır‑Çin ilişkilerinin altyapı ve ticaretin ötesinde teknoloji, savunma ve bölgesel etkili stratejik ortaklığa genişlediği döneme rastlıyor.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 2016'dan bu yana ilk ziyaretini gerçekleştirmek üzere Salı günü Mısır'a geldi; iki ülke diplomatik ilişkilerinin 70. yılını kutlarken, Pekin'in ‘kapsamlı stratejik ortaklık’ olarak tanımladığı ilişkilerini yeni alanlara taşımaya çalışıyor.
REKLAM
REKLAM
Şi'nin son ziyaretinden bu yana, Pekin'in bazı mega projeleri Mısır'ın çehresinin bir parçası haline geldi.
Çinli şirketler, Mısır'ın Yeni İdari Başkenti'nin merkez iş bölgesinin inşasına katkıda bulundu. Çin Devlet İnşaat Mühendislik Şirketi (China State Construction Engineering Corporation) tarafından inşa edilen bölge, 20 gökdelen içeriyor.
Merkezinde, Afrika'nın en yüksek binası olan 385,8 metre yüksekliğindeki Iconic Tower yükseliyor.
Çin'in de katkıda bulunduğu hafif raylı sistem, Kahire'nin doğu yakalarını yeni kentsel merkezlerle birbirine bağlıyor; Süveyş Kanalı yakınlarındaki Çin-Mısır sanayi bölgesi ise bugün 200'den fazla şirkete ev sahipliği yapıyor.
Çin verilerine göre sanayi bölgesi 10 binden fazla doğrudan istihdam yarattı. Çin'in raporlarına göre toplam yatırım tutarı 4,7 milyar doların (4,05 milyar avro) üzerinde.
Kapsam şimdi daha da genişliyor.
Yapay zeka, ileri imalat ve teknoloji transferi giderek daha fazla ekonomik gündemin parçası haline gelirken, Çin ve Mısır savaş uçakları, iki ülke hava kuvvetleri arasında düzenlenen ikinci ortak tatbikatta birlikte eğitim yapıyor.
Ticaret artıyor, dengesizlik de büyüyor
İki ülke arasındaki ticaret, Mısır Merkezi Kamu Seferberlik ve İstatistik Kurumu'nun verilerine göre, 2026'nın ilk altı ayında 11,3 milyar dolara (9,75 milyar avro) ulaşarak yıllık bazda yüzde 21,5 artış gösterdi.
Yakıt, mineral yağlar, meyve, sebze ve pamuk ihracatının başını çekmesiyle Mısır'ın Çin'e ihracatı 840,8 milyon dolara (725,4 milyon avro) çıkarak neredeyse üç katına ulaştı.
Ancak aynı dönemde Çin'den ithalat 10,4 milyar dolara (8,97 milyar avro) çıktı; bunun 4,1 milyar dolarlık (3,5 milyar avro) bölümünü tek başına makine ve elektrikli ekipmanlar oluştururken, ithalat listesinde bunları araçlar, demir-çelik, plastik ve kimyasallar izledi.
Mısır, Çin yatırımı ve teknolojisini çekmek istiyor; ancak aynı zamanda daha fazla Çinli şirketin Mısır'da üretim yapmasını ve Mısır mallarının Çin pazarına daha geniş erişim elde etmesini hedefliyor.
2024-2028 dönemini kapsayan beş yıllık program, elektrikli araçlar, elektronik, güneş panelleri, kimyasallar ve modern tarım teknolojilerinde yerel üretim ve teknoloji transferi öngörüyor; yapay zeka da öncelikler arasında yer alıyor.
Sisi, ziyaret öncesinde Mısır'ın elektrikli araçlar, batarya depolama, yenilenebilir enerji ve gemi inşası alanlarında Çin yatırımı çekmek; telekomünikasyon, yapay zeka ve uzay bilimlerinde ise teknoloji transferini genişletmek istediğini söyledi.
Askeri ilişkiler daha görünür hale geliyor
Savunma alanındaki bağlar da giderek daha görünür hale geliyor. Çin ve Mısır, Ağustos ortasından Eylül başına kadar Mısır hava üslerinde sürecek Eagles of Civilisation (kaynak İngilizce) adlı ikinci ortak hava kuvvetleri tatbikatını düzenliyor. İlki ise sadece geçen yıl yapılmıştı.
Çinli yetkililer, 2026 tatbikatlarının hava muharebe taktikleri, hava üstünlüğü operasyonları, muharebe arama-kurtarma ve müşterek kuvvet konuşlandırmasını içereceğini açıkladı.
ABD, büyük ölçekli askeri yardım sağlayarak ve Mısır'ın farklı kaynaklardan oluşan askeri envanterinin önemli bir bölümünü temin ederek, Kahire'nin uzun süredir en önemli güvenlik ortağı olmayı sürdürüyor.
Washington, Çin'le yapılan tatbikatlara kamuoyu önünde yorum getirmedi. Pentagon ise daha önce, Ortadoğu ve Afrika genelinde ABD'nin ortaklarıyla Çin'in askeri angajmanı konusunda endişelerini dile getirmişti.
Tatbikatlar, Mısır'ın savunma ortaklıklarını çeşitlendirme politikasının bir parçası. Kahire, BRICS, Yeni Kalkınma Bankası ve Şanghay İşbirliği Örgütü'ndeki rolünü artırırken, aynı zamanda Batı'nın ekonomik ve güvenlik desteğine dayanmayı sürdürüyor; bu da bilinçli bir denge siyasetine işaret ediyor.
İlişkilerde bir sonraki aşama kritik
Ziyaret öncesinde Şi, Mısır'ı Arap dünyası ile Afrika arasında önemli bir halka olarak tanımladı ve Mısır üzerinden Çin-Arap ve Çin-Afrika işbirliğinin derinleştirilmesi çağrısında bulundu.
Çin açısından Mısır, 100 milyonu aşkın nüfusa sahip bir pazarı, Süveyş Kanalı üzerindeki stratejik konumuyla ve Arap dünyası ile Afrika genelindeki siyasi ağırlığıyla bir araya getiriyor.
İki hükümet, Filistin devletinin kurulmasına destek de dahil olmak üzere birçok bölgesel konuda benzer tutumlar benimsedi; Mısır ise Tek Çin politikasına bağlılığını sürdürüyor.
Mısır, 1956'da Çin Halk Cumhuriyeti ile diplomatik ilişkiler kuran ilk Arap ve Afrika ülkesi oldu.
Sisi, 2014'te göreve gelmesinden bu yana Çin'e sekiz kez gitti; son ziyaretini ise Mayıs 2024'te gerçekleştirdi.
Şi'nin ziyareti sırasında açıklanacak anlaşmaların, özellikle teknoloji transferi ve ileri imalat gibi yeni işbirliği alanlarına ilişkin daha fazla ayrıntı içermesi bekleniyor. Mısır, ilişkilerin ilk on yılını tanımlayan inşaat ve altyapı merkezli modelin ötesine geçmek için en çok bu alanlarda bastırıyor.