Fransız fotoğrafçı Stephan Gladieu’den Kuzey Kore’ye içeriden bakış

Mavi bir duvarın önünde sıralanan beş okul çocuğu, nişastayla ütülenmiş beyaz gömlekleriyle fondan keskin biçimde ayrılıyor. Parlak sarı güneş gözlüklerinin koyu camlarının ardından doğrudan kameraya bakan çocuklar, izleyiciyle karşılıklı bir bakış kuruyor.

REKLAM

REKLAM

Fransız fotoğrafçı Stephan Gladieu, Kuzey Kore’ye yaptığı seyahatte odağını ülkenin mimarisine ya da boş sokaklarına değil, doğrudan insanlara çevirdiğini söyledi. Euronews Kültür'e konuşan Gladieu, “En başından itibaren mimari fotoğraf çekmeyeceğimi, boş mekânları görüntülemeyeceğimi söyledim. Bunlar beni hiç ilgilendirmiyordu” dedi.

Gladieu, Kuzey Korelilerin uluslararası kamuoyunda çoğu zaman görünmez kaldığını belirterek, “Onlara dair bir temsil sunmak istedim. Çünkü rejim de onlardan pek söz etmiyor. Avrupa’da, Amerika Birleşik Devletleri’nde ve Asya’da da kimse Kuzey Korelileri gerçekten umursamıyor” ifadelerini kullandı.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ-WHO) verilerine göre Kuzey Kore’de 26 milyondan fazla insan yaşıyor. Ancak ülke, büyük ölçüde dünyanın geri kalanından izole edilmiş bir toplum yapısını sürdürüyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’nin 2025 tarihli raporuna göre ise halkın bilgiye erişimi son on yılda daha da geriledi.

Fransız fotoğrafçı Stephan Gladieu, 2017-2020 yılları arasında Kuzey Kore’ye gerçekleştirdiği beş seyahat sırasında “Kuzey Kore” adlı portre serisini hazırladı. Seri, küresel medya anlatılarında çoğu zaman görünmez kalan bir topluma kısa ama çarpıcı bir bakış sunuyor.

Gladieu’nün portreleri, izleyici ile fotoğraflardaki kişiler arasında doğrudan bir temas kurmayı amaçlıyor. Fotoğrafçı, “Bu bir ayna gibi” diyerek yaklaşımını şöyle anlatıyor:

“Ben yalnızca oradan geçen ve fotoğraflara bakacak insanları onların karşısına yerleştiren bir aracıyım. Sanırım karşınızdaki kişi hakkında olduğu kadar kendiniz hakkında da bir şeyler öğreniyorsunuz; gerçek hayatta biriyle karşılaştığınızda olduğu gibi.”

Fransız fotoğrafçı Stephan Gladieu’nün belgesel fotoğrafçılıktaki ilk dönem çalışmaları, onu dünyanın farklı coğrafyalarına taşıdı. Gladieu, Nicolae Ceaușescu’nun devrilmesinin ardından Romanya’da çalıştı, ayrıca bugün Ovaherero halkının, Alman sömürge birliklerinin gerçekleştirdiği Ovaherero-Nama Soykırımı’nın mirasıyla yüzleştiği Namibya’da fotoğraf projeleri yürüttü. Fotoğrafçı, daha sonra “North Korea” serisinde de kullanacağı “ikonik portre” yaklaşımını ilk kez Namibya’da geliştirdiğini söylüyor.

Gladieu, bu portreleri üretirken stüdyo fotoğrafçılığının temel unsurlarını —özellikle ışık kullanımını— sokağa taşıyor. “Bir sokak fotoğrafçısı olarak, stüdyonun tekniklerini sokağa uyarlamak benim için çok ilginçti” diyor.

Fotoğrafçının estetik yaklaşımında dini ikonaların görsel dili de önemli bir yer tutuyor. Ancak Gladieu, bu etkilenmenin dini değil, ikonografik olduğunu vurguluyor: “Dini yönünden değil, daha çok ikonografik üslubu nedeniyle ilgimi çekti” ifadelerini kullanıyor.

Gladieu’ye göre sadeleştirilmiş görseller, tarih boyunca mesaj iletmenin güçlü araçlarından biri oldu. Fotoğrafçı, bu yaklaşımın kendi portre anlayışını da şekillendirdiğini belirterek, “Bu ikonografik kodla oynayarak insani bir mesaj kurmayı denemek istedim” diyor.

Bu nedenle fotoğraflarında sınırlı bir renk paleti, benzer kadrajlar ve aynı ışık düzenini tercih ettiğini anlatan Gladieu, “Üç renkle çalışmayı, aynı kadrajı kullanmayı ve her fotoğrafta aynı tür ışığı sokağa taşımayı düşündüm” ifadelerini kullanıyor.

“Kuzey Kore” serisindeki portreler, parlak bir ışıltıya ve çarpıcı bir simetriye sahip; moda dergilerindeki fotoğrafları çağrıştırıyor. Ancak market raflarının ya da doktor muayenehanelerinin önünde görülen bu kişiler, gerçekliğe sıkıca bağlı. Gladieu bu karşıtlığı kullanarak gündelik hayata dair, gerçekçi ile ikonografik olan arasındaki çizgide dolaşan sürreal sahneler kuruyor.

Her portrede kamerayı özneye standart bir mesafede konumlandırmayı ve hepsini aynı şekilde ışıklandırmayı seçti. “İnsanlarla nerede tanıştıysam onlardan çok uzak olmayan yerleri seçmek istedim; yani gördüğünüz her şey gerçek” diyor. “Eğer bir mekânı gerçekten beğenirsem, orada bekleyip insanları orada fotoğraflıyordum.”

Belgesel fotoğrafa kıyasla ikonografik portre, Gladieu'ya bağlama daha aşina olduğu bir “kodu” yeniden kullanma ve onunla oynama imkânı tanıyordu; ayrıca çoğunlukla tek bir noktada kalmasını gerektiriyordu. Bu yaklaşım, ilk başta rehberlerinin de kendini daha rahat hissetmesini sağladı. “Tüm o kontrolün ortasında, kendi seçimlerimi yapabildiğim bir özgürlük balonu yaratmayı büyük ölçüde başardı” diyor.

Her biri yaklaşık on beş gün süren ve neredeyse her an refakat edildiği beş seyahati boyunca Gladieu, ülkeyi ve oradaki toplumu anlamaya çalıştı. Öncelikle nereye gidebileceğini ve gündelik hayatın nasıl göründüğünü öğrenmek için “uzun tartışmalar” yaptığını anlatıyor.

Dışarıdan biri olması, hem rehberleriyle hem de fotoğrafladığı insanlarla ortak bir zemin bulmasını zorlaştırdı; bunda farklı tarihsel ve sosyo-kültürel bağlamların da payı vardı. “Hiç ortak referansınız olmadığında, aynı şeyi görseniz bile onu aynı şekilde çözümlemiyor, aynı şekilde algılamıyorsunuz” diyor. “Yan yana dursak bile bazen aynı şeyi hissetmiyoruz.”

Bu, Gladieu'ya göre, zaman zaman fotoğrafın öznesi ne olabilir sorusunda ve estetik anlayışta farklılıklara yol açtı. “Mükemmellik ile kurdukları ilişki çok güçlü ve bunu her yerde hissediyorsunuz. Tamamen bitmemiş bir şeyi fotoğraflamazsınız” diyor Gladieu. Örneğin tadilattan geçen binaların önündeki inşaat işçilerini fotoğraflamak istediğinde, rehberleriyle farklı görüşlerde olduğunu hatırlıyor. “Mesele bunun siyasi bir sorun yaratma ihtimali değildi; sadece henüz tamamlanmamış olması ve tamamlanması gerektiğiydi.”

Bu simetri anlayışı kimi zaman tesadüfen, Gladieu'nün oranlara dayalı ikonografik portre üslubunu da tamamladı. Bir seferinde bir atış poligonunu ziyaret etme fırsatı buldu ve içerdeki iki erkeği fotoğraflamak istedi. Asker oldukları için bunu yapamayacağı söylendi. Onlar, Gladieu'nün ilk fikrini reddedip bunun yerine poligondaki iki hostesi fotoğraflamasını önerdi.

“Hostesler geldiğinde kahverengi kıyafetler giymişlerdi, yanlarında silahları falan vardı.” Gladieu'ya, poligonda kahverengi, ahşap dokulu bir duvara asılı gördüğü hedefi hatırlattılar. “Kendi kendime, ‘hedefe gitmem gerektiği çok açık’ dedim” diye anlatıyor.

Bu öneri, fotoğrafçının beklemediği çarpıcı bir kare ortaya çıkardı. Fotoğrafta kadınlar, sırtlarını birbirine dönmüş halde duruyor; aralarında bir hedef bulunuyor ve kıyafetlerinin renkleri arka planla uyum sağlıyor. Ortaya, net bir görsel uyuma sahip bir kompozisyon çıkıyor. Gladieu, “Benim için inanılmaz bir fotoğraf,” diyor.

“Benim tam olarak ne yaptığımı hiç görmediler. Ben de onların fotoğraflarımda ne gördüklerini ve zamanla neden geri dönmeme ve çalışmaya devam etmeme izin verdiklerini tam olarak anlayamadım,” diyor. “Sadece, bunun bir şekilde kendilerini bu fotoğraflarda gördüklerinin işareti olduğunu biliyordum; her ne kadar bu bazen karmaşık olsa da.”

Gladieu'ya İngilizce konuşan rehberler eşlik etti. Dil bariyeri fotoğrafçı için daha az sorun yaratsa da nereye gideceğini bilmemek ve hareketlerinin sıkı biçimde kontrol edilmesiyle baş etmekte zorlandı. “Kuzey Kore'de hiçbir yere kendiniz gitmiyorsunuz; sizi bir yere götürüyorlar ama siz gitmiyorsunuz” diyor. “Bu da psikolojik açıdan çok karmaşık.”

Seride hem bireysel hem de grup portreleri yer alıyor. “Tek başına insanları fotoğraflamam gerektiğinde bu da çok zordu; çünkü neredeyse hiç kimse yalnız başına görüntülenmiyor” diyor Gladieu. Ancak grup halinde çekildiklerinde bile, fotoğraflar, yalnızca kare için nasıl yerleştiklerinden bile, içlerindeki her bir kişinin kendine özgü varlığını yansıtıyor.

Fotoğraf çekim sürecine dönüp baktığında, “Onlara pek bir şey sormamaya çalışıyorum ve sahnelerimi hazırlamak ya da ışığımı ayarlamam gerekiyormuş gibi davranarak ihtiyaç duyduğumdan daha fazla zaman harcıyorum” diyor. “Bunu yapıyorum, çünkü bu onlara tamamen kendi benliklerine ve kendi pozlarına girebilmeleri için zaman tanıyor.”

“Onlarla gerçek hayatta tanışma şansına sahip oldum” diyor Gladieu. “Koleksiyona bakacak insanlar ise belki onlarla fotoğraflar aracılığıyla tanışma fırsatı bulacak.”

“Kuzey Kore” ilk kez 2020'de aynı adla kitap olarak yayımlandı.

Stephan Gladieu imzalı “North Korea” sergisi, Lyon'daki Musee des Confluences'ta 12 Haziran 2026'dan 2 Ocak 2028'e kadar görülebilir.