BM sınır ötesi çevresel değerlendirmeleri başlatırken, Azerbaycan da Hazar Denizi'ne yönelik artan çevresel tehditlerin altını çizdi.
Hazar Denizi, düşen su seviyeleri ve biyoçeşitlilik kaybı nedeniyle ciddi baskı altında.
REKLAM
REKLAM
Azerbaycan, bölgede büyük altyapı projelerini düzenleyen yeni uluslararası kurallar yürürlüğe girerken, artan çevresel riskleri Cenevre’deki Birleşmiş Milletler (BM) görüşmelerinde gündeme taşıdı.
BM’deki tartışmalar sırasında, Haydar Aliyev Vakfı Başkan Yardımcısı Leyla Aliyeva, üst düzey yetkililer ve çevre uzmanlarıyla birlikte dünyanın en büyük kapalı su kütlesini etkileyen yönetişim sorunlarına dikkat çekti. Delegeler, uzun vadeli izleme mekanizmalarının güçlendirilmesi, bilimsel verilerin iyileştirilmesi ve Hazar’a kıyısı olan ülkeler ile uluslararası ortaklar arasında daha yakın koordinasyon sağlanmasının önemini vurguladı.
Diplomatik temasların yeniden yoğunlaşması, Tahran Sözleşmesi kapsamında kabul edilen yeni Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Protokolü ile aynı döneme denk geliyor. Hukuken bağlayıcı olan bu protokol, bir Hazar ülkesinin talebi üzerine, büyük altyapı projelerinin sınır aşan çevresel etkilerinin değerlendirilmesini zorunlu kılıyor.
Bu kapsamda petrol ve gaz tesisleri, boru hatları, enerji santralleri, barajlar, ulaşım koridorları ve büyük ölçekli su transfer projeleri yer alıyor. Hazırlanacak değerlendirmelerin kamuya açık olması ve etkilenecek ülkelerin onayının alınması gerekiyor.
‘Üçlü gezegen krizi’ tehdidi
BM Çevre Programı’nın (UNEP) Avrupa Bölge Ofisi Direktörü Arnold Kreilhuber, Euronews’e yaptığı açıklamada, “Hazar Denizi, iklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı ve kirlilikten oluşan üçlü gezegen krizinin artan baskısı altında” dedi.
Kreilhuber, “Bölgesel iş birliği hayati önem taşıyor. Tahran Sözleşmesi ve denizin gerilemesini durdurmaya yönelik eylem planı çalışmaları, bu benzersiz su kütlesini ve ona bağımlı toplulukları ve türleri korumak için çabaları birleştirebilir” ifadelerini kullandı.
Tahran Sözleşmesi olarak bilinen ve resmî adıyla Hazar Denizi Deniz Çevresinin Korunmasına İlişkin Çerçeve Sözleşme, Azerbaycan, İran, Kazakistan, Rusya ve Türkmenistan tarafından imzalandı. Sözleşme, deniz çevresinin korunması ve sürdürülebilir kalkınmanın teşvik edilmesi için bölgesel bir yönetişim çerçevesi sunuyor. Sözleşmenin Sekretaryası geçici olarak UNEP tarafından yürütülüyor.
Bugüne kadar petrol sızıntılarına müdahale, kara kaynaklı kirliliğin azaltılması ve biyoçeşitliliğin korunması gibi alanlarda yol gösterici olan sözleşme kapsamında, çevresel izleme ve bilgi paylaşımını güçlendirecek beşinci bir protokol üzerinde de müzakereler sürüyor.
Ekosistem ve ekonomi risk altında
Yeni protokol, hızlı ekonomik büyüme döneminde Hazar bölgesini uluslararası çevre standartlarına daha da yaklaştırıyor. Avrupa ile Asya arasındaki önemli enerji ve ulaşım koridorları üzerinde yer alan Hazar Denizi’nin çevresel sağlığı, bölge sınırlarını aşan bir önem taşıyor.
Uzmanlara göre, habitat kaybı, kirlilik ve su seviyesindeki dalgalanmaların hem ekosistemleri hem de ekonomik bağlantısallığı zayıflatmaması için daha güçlü bir denetime ihtiyaç var.
Azerbaycan’ın BM nezdindeki girişimi, Hazar Denizi’nin korunmasını bölgesel bir öncelikten çıkararak uluslararası bir ortak sorumluluk alanına taşımayı amaçlıyor. Altyapı yönetişimi ile çevresel sorumluluğu birleştiren yaklaşım, ülkenin Hazar’ın korunmasında uzun vadeli ve güvenilir bir ortak olma iddiasını da güçlendiriyor.