Açılan soruşturma, Sierra Leone'lu yetkililerin ülkenin en önemli milli parklarından birinde kaçak lüks konut inşaatını bizzat kolaylaştırdığını ortaya koydu.
Sierra Leone’de UNESCO listesinde yer alan bir milli parkta çok sayıda kaçak lüks malikane inşa edildiği ortaya çıktı. Yeni bir soruşturmaya göre hükümet, bu yasa dışı yapılaşmaya karşı ya yetersiz kaldı ya da hiç önlem almadı.
REKLAM
REKLAM
En az 50 evin, 2019’a kadar yağmur ormanlarıyla kaplı olan araziler üzerine inşa edildiği veya hâlâ inşaat halinde olduğu tespit edildi. Raporda, söz konusu ormansızlaşmanın “henüz başlangıç aşamasındayken durdurulması gereken bir çevresel saatli bomba” olduğu vurgulandı.
Kaçak malikaneler, Sierra Leone hükümetinin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne aday gösterdiği dağlık Western Area Peninsula Ulusal Parkı sınırları içinde yer alan Bio Barray adlı mahallede bulunuyor.
Bu park, ülkenin başkenti Freetown için kritik öneme sahip bir ekolojik tampon bölge niteliğinde.
'Güçlü kişilere yasayı görmezden gelme hakkı tanındı'
Associated Press (AP) ve The Gecko Project, Devlet Başkanı Julius Maada Bio’nun talimatıyla başlatılan ancak bugüne dek kamuoyuyla paylaşılmamış olan hükümet soruşturmasının sonuçlarını özel olarak ele geçirdi. Bio’nun talimatından neredeyse dört yıl sonra ortaya çıkan rapor, üst düzey yetkililerin milli park arazilerinde mülkiyet belgeleri dağıttığını ortaya koydu.
AP muhabirleri bölgeyi ziyaret ettiklerinde, kaçak inşaat faaliyetlerinin hala sürdüğünü gözlemledi.
Bio, 2022 yılında yasa dışı yapılaşmanın nasıl gerçekleştiğini ve bunun yol açtığı ormansızlaşmanın etkilerini araştırmak üzere bir soruşturma başlatmıştı.
Freetown Belediye Başkanı Yvonne Aki-Sawyerr ise hükümetin durumu çok iyi bildiğini belirterek, “Neler olup bittiğinin tamamen farkındalar” dedi. Çevreci kimliğiyle tanınan ve bir sonraki seçimde Bio’ya karşı başkanlık yarışına katılmayı planlayan Aki-Sawyerr, Bio Barray yerleşiminde “yasaları hiçe saymalarına göz yumulan güçlü kişilerin” yaşadığını vurguladı. “Gayet basit, kendilerine izin veriliyor,” diye ekledi.
Kaçak yapılaşma 'su krizini' tetikleyebilir
Sierra Leone’nin başkenti Freetown, Atlas Okyanusu ile UNESCO listesinde yer alan ulusal park arasında sıkışmış dar bir kara şeridi üzerinde yer alıyor. Son on yılda, kenti çevreleyen pek çok ormanlık tepe, hızlı yapılaşma, madencilik faaliyetleri, esrar ekimi yapan çiftçiler ve mangal kömürü üreticileri nedeniyle ağaç örtüsünü büyük ölçüde kaybetti.
Başkentten güneye, ülkenin ana karayollarından biri üzerinden geçen herkes, park sınırları içinde yükselen Bio Barray’deki kaçak malikaneleri açıkça görebiliyor.
Bu lüks evlerin hemen üzerinde, Freetown’un içme suyunun yüzde 90’ını sağlayan bir baraj gölü bulunuyor. Hükümet soruşturması, ulusal parkta artan ormansızlaşma ve insan faaliyetlerinin, kentin su kaynaklarını tehdit eden ciddi bir krize dönüşebileceği uyarısında bulundu.
Devlet Başkanı Julius Maada Bio, 2022’de baraj gölü yakınlarında çıkan yıkıcı yangının ardından soruşturmayı başlatmıştı. Ancak park için tek tehdit yangın değil: Bölge, ölümcül heyelan riskiyle de karşı karşıya. 2017 yılında parkın eteklerinde meydana gelen bir heyelan, binden fazla kişinin hayatını kaybetmesine yol açmıştı.
Soruşturma 'ormanlık alanların gelişigüzel yok edilmesini' ortaya koyuyor
Aralarında polis memurları, avukatlar, sivil toplum çalışanları ve Sierra Leone Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu'ndan bir üyenin de bulunduğu 13 kişilik soruşturma komitesi, park içindeki evler için nasıl inşaat ruhsatı alındığını anlamak amacıyla uydu görüntülerini inceledi ve belgeleri taradı.
Komite, bölgede inşaata getirilen yasağa rağmen yaygın ve gelişigüzel ormanlık alanların temizlenmesi olduğunu ortaya çıkardı.
En büyük işgal, ormansızlaşmanın soruşturma öncesindeki aylarda “katlanarak arttığı” Bio Barray ve çevresinde görüldü. Freetown'un su şirketinin geçen yılın sonuna kadar genel müdürlüğünü yürüten Maada Kpenge, AP'ye bunun heyelan riskini büyüterek baraj gölünün bütünlüğünü tehdit ettiğini söyledi.
Soruşturmaya göre, Arazi, Konut ve Ülke Planlama Bakanlığı'ndaki yetkililer, devlet arazilerinin “geniş kesimlerinin” yasa dışı biçimde işgal edildiğini biliyordu ancak bilinmeyen nedenlerle kararlı biçimde harekete geçmeye yanaşmadı.
Bazı yetkililerin ise işgali teşvik ettiği, hatta kişisel çıkar sağlamak için bizzat kolaylaştırdığı belirtildi.
Devlet arazisi nasıl özel mülkiyete geçti?
Devlet Arazisi Yasası uyarınca, bakanlık bir yazı çıkararak süreci başlatmak suretiyle devlet arazilerini özel kişilere devredebiliyor. Ancak Ormancılık Yasası, bir milli park içinde arazi temizliği ve inşaat yapılmasını açıkça yasaklıyor.
Soruşturmaya göre, o dönemin bakanı Denis Sandy, özel kişilere arazi kiralayan en az 175 belgeyi imzaladı. Bu durum raporda açık bir yasa ihlali olarak değerlendirildi. Hangi belgelerin Bio Barray için düzenlendiği ise belirtilmedi.
Soruşturmayı yürüten komite, Sandy ve adı geçen 16 yetkili hakkında cezai işlem başlatılmasını tavsiye etti. Sandy, defalarca yapılan yorum taleplerine yanıt vermedi.
Soruşturmanın bulgularının, cumhurbaşkanı ile devlet kurumları arasındaki koordinasyonu sağlayan dönemin başbakanına Eylül 2022’de sunulduğu bildirildi. Bir yıl sonra ise cumhurbaşkanlığı ofisi, Bio’nun bulguları komisyon eş başkanından resmi olarak teslim alırken çekilmiş bir fotoğrafını yayımladı. Fotoğrafa eşlik eden açıklamada, ayrıntıya girmeksizin “yüksek mevkilerdeki kişilerin” ormansızlaşmaya karıştığı ifade edildi.
Bio, yaptığı açıklamada, “Çok yakında gereğini yapacak ve yapılması gerekeni yapacağız,” dedi.
Soruşturmaya rağmen kaçak yapılaşma sürüyor
Ancak AP'nin Bio Barray'e ait uydu görüntüleri üzerinde yaptığı analiz, kaçak malikanelerin yerinde durduğunu ve inşaatın sürdüğünü ortaya koydu. Başbakanın raporu teslim aldığı bildirilen tarihten sonraki aylarda birçok yeni bina daha dikildi.
AP'nin geçen yıl bölgeye yaptığı ziyarette, işçilerin evleri tamamlamak için harıl harıl çalıştığı görüldü.
Kasım ayında mevcut başbakan David Sengeh, AP'ye çeşitli devlet kurumlarının soruşturmanın bulguları doğrultusunda adım attığını söyledi. Kabinenin herhangi bir yaptırıma onay verip vermediğini ise, görüşmelerin kamuya açık olmadığı gerekçesiyle açıklamadı.
Sandy şu anda Bayındırlık ve Kamu Varlıkları Bakanı olarak görev yapıyor. Sandy hakkındaki iddialar sorulduğunda Sengeh, “Hükümetin kararlarını sadece suçlamalara dayanarak aldığını düşünmüyorum,” yanıtını verdi.
Sengeh, suçlamaları soruşturmak için yetkili kurumun Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu (ACC) olduğunu söyledi. Ancak ACC'nin başkanı Ben Kaifala, verdiği bir röportajda herhangi bir soruşturma başlatılmadığını ve ilk soruşturmanın bulgularını görmediğini söyledi.
ACC'nin raporu inceleyip gereğini yapacağını, ancak milli parkları koruma görevinin diğer devlet kurumlarına ait olduğunu da sözlerine ekledi.
Kaifala, “Diğer kurumlar da işlerini yapmalı. Onların yerine ben yapamam” dedi.
Rapordan haberi olmadığını söyleyen bir diğer üst düzey yetkili ise milli parkları yöneten Ulusal Korunan Alanlar Kurumu'nun (NPAA) başkanı Thomas Kamara idi. Soruşturma bulguları, selefinin döneminde kurum çalışanlarının milli park içindeki arazilerin satışına karıştığı yönünde iddialar bulunduğunu aktarıyordu.
Soruşturmanın cumhurbaşkanına kamuoyu önünde sunulmasından iki ay sonra göreve getirilen Kamara, parktaki tüm işgallerin durdurulduğunu ileri sürdü. Personelin arazi satışlarına karıştığına dair elinde hiçbir kanıt olmadığını söyledi. Kamara, geçen yılın sonlarında, çevre bakanı tarafından işgale son vermemekle suçlanarak görevden alındı.
İddiaya göre milli parkın içinde kamu görevlilerinin de villaları var
Bio, 2025'in ortalarında, devlet arazisinin yasa dışı satışında kimsenin hukukun üzerinde olmadığını duyurdu. Daha önce de milli parktaki kaçak evler için, “Bir ev bana ya da aileme ait olsa bile yıkılır,” demişti.
Soruşturmanın bulguları, Bio Barray'de evi bulunan kişilerin adlarını vermedi. Ulusal park sınırları içinde toplam 876 arazi sahibini tespit etti ancak mülkiyet iddialarını belgelemeleri istendiğinde bunlardan sadece 301'i ortaya çıktı.
AP, milli park sınırları içinde 46 villa tespit etti. Geçen yılın sonlarında bunlarda yapılan kapı kapı bir tarama, mahalle sakinleri, bakıcılar ve güvenlik görevlilerinin anlattıklarına göre, 14 villa sahibinin devlet memuru olduğunu ortaya koydu.
Bu kişiler arasında, cumhurbaşkanlığı ofisi, arazi bakanlığı ve Çevre Koruma Ajansı'nda çalıştığı bildirilen yetkililer de vardı.
Sierra Leone Cumhurbaşkanı başta röportaj talebini kabul etti ancak daha sonra yorum taleplerine yanıt vermedi.
Bu haber, çevre konularına odaklanan kâr amacı gütmeyen haber kuruluşu The Gecko Project ile iş birliği içinde hazırlandı. Habercilik çalışması Pulitzer Center tarafından desteklendi. Tüm içerikten yalnızca AP sorumludur.