Avrupa ülkeleri, yardımlı ölme konusunda geniş bir yelpazede konumlanıyor; ötanazi Avrupa genelinde nasıl düzenleniyor?
Noelia Castillo vakası, uzun bir hukuk mücadelesinin ardından ötanazi hakkını alan 25 yaşındaki İspanyol kadının ölümüyle birlikte, hayatın sonuna ilişkin bakım tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
REKLAM
REKLAM
Cinsel saldırıya uğradıktan sonra 2022'de intihara teşebbüs eden ve bu girişimin ardından belden aşağısı felç olan Castillo'ya, 26 Mart Perşembe günü Barselona yakınlarındaki bir sağlık merkezinde ötanazi uygulandı.
Babası, muhafazakâr Abogados Cristianos (Hristiyan Avukatlar) grubunun desteğiyle, kızının bu kararı verecek zihinsel yeterliliğe sahip olmadığını savunarak yargı yoluna başvurduğu için, dava İspanya genelinde tartışma yarattı.
İspanya Yüksek Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin kararlarını da içeren 20 aylık bir yargı sürecinin ardından, tüm mahkemeler Castillo'nun kararını onadı.
İspanya'da ötanazi ve yardımlı intihar 2021 yılında yasallaştı. Hastaların, sorumlu hekim tarafından onaylanan ciddi ve tedavi edilemez bir hastalıktan ya da ciddi, kronik ve güçten düşürücü bir durumdan mustarip olması gerekiyor.
Başvurunun, dış baskı olmaksızın ve tamamen gönüllü olarak yapılmış iki ayrı talep şeklinde olması, bu talepler arasında da en az 15 takvim günü bulunması şart.
Avrupa'da doktorların ötanazi uygulamasına izin veren diğer ülkeler Belçika, Lüksemburg ve Hollanda.
Avrupa'da yardımlı ölüm nasıl düzenleniyor?
Hollanda
Hollanda, 2002 yılında ötanaziyi yasallaştıran ilk ülke oldu.
Yasa, iyileşme umudu olmayan dayanılmaz acı çeken hastalarda ötanaziye izin veriyor. Bu hem psikiyatrik hem de fiziksel hastalıklar için geçerli.
Hollanda mevzuatı, doktorların ötanazi uygulamadan önce bazı kriterleri yerine getirmesini şart koşuyor: Hastanın talebinin gönüllü ve iyice değerlendirilmiş olduğundan, çektiği acının dayanılmaz olduğundan ve iyileşme olasılığı bulunmadığından emin olmaları gerekiyor.
Ayrıca hastayı durumuyla ve prognozuyla ilgili bilgilendirmeleri, makul bir alternatif bulunmadığı sonucuna varmaları ve bağımsız bir doktordan görüş almaları gerekiyor.
Belçika
Belçika, 2002 yılında belirli koşullar altında ötanaziyi suç olmaktan çıkardı.
İşlemin, talepte bulunduğu anda akli melekeleri yerinde ve bilinci açık olan hasta tarafından istenmesi gerekiyor. Hastanın ölümcül bir tıbbi hastalığa sahip olması ve giderilemeyen, sürekli ve dayanılmaz fiziki ve/veya psikolojik acılar çekmesi şart.
Lüksemburg
Lüksemburg, 2009'da ötanazi ve yardımlı intihara ilişkin bir düzenleme kabul ederek, çektiği acı dayanılmaz kabul edilen hastalara hayatlarına son verme seçeneği sundu.
İşlem için başvuruda bulunabilmek için hastanın, bir kaza ya da hastalık sonucu ortaya çıkan tedavi edilemez bir tıbbi duruma sahip olması gerekiyor.
Talebin, hastanın bilinci yerindeyken, reşit olduğu ve dış baskı olmaksızın kendi kararlarını verebilecek durumda bulunduğu sırada yapılması gerekiyor.
Avusturya
Avusturya'da 2022'den bu yana yardımlı ölüme izin veriliyor. Avusturya modeli, yalnızca ilacın hasta tarafından bizzat alınmasını öngören gönüllü yardımlı ölüme izin veriyor; ilaç, sıkı bir değerlendirme sürecinin ardından eczane tarafından veriliyor.
Erişim, karar verme ehliyetine sahip yetişkinlerle, “yaşam biçiminde kalıcı bir bozulmaya” yol açan ciddi, tedavi edilemez ve kalıcı bir hastalığı bulunan kişilerle sınırlı.
Hangi ülkeler yardımlı ölümü yasallaştırmayı gündemlerine aldı?
Fransa'da Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 2022'de yeniden seçilmesinin ardından yardımlı ölüme ilişkin bir yasa çıkarma sözü verdi.
Tasarı, 2024'te resmen sunulduğundan bu yana tartışmaların odağında. O tarihten beri metin Ulusal Meclis ile Senato arasında gidip geliyor. Süreç hâlâ devam ediyor ve bir sonraki adım Senato'da ikinci tur görüşme.
Portekiz parlamentosu 2023 yılında ötanazi ve yardımlı ölüme ilişkin bir yasa kabul etti, ancak bu yasa henüz yürürlüğe girmedi. Portekiz Cumhurbaşkanı tarafından iki kez veto edildi ve ülkenin Anayasa Mahkemesi'nde de dava konusu oldu.
Geçen yıl Malta hükümeti, gönüllü yardımlı ötanazi konusunda bir yasa teklifi sunulup sunulmamasına karar vermek için kamuoyu istişare süreci başlattı.
Slovenya'da 2024'te yapılan bağlayıcı olmayan referandumda yardımlı ölüme destek çıktı ve Ulusal Meclis 2025'te bunu yasalaştırdı. Ancak geçen yılın sonunda yapılan ikinci, bağlayıcı referandumda seçmenlerin yüzde 53'ü yasayı reddetti. Yasanın yürürlüğe girişi en az bir yıl ertelenecek.