Yeni bir araştırma, 66 milyon yıl önceki göktaşı felaketinde karadaki canlıların büyük bölümünün çarpışmadan sonraki ilk iki saat içinde ölmüş olabileceğini öne sürüyor.
66 milyon yıl önce Dünya'ya çarpan dev asteroidin dinozorları yok etmesinin yıllar süren bir süreç olduğu düşünülüyordu. Ancak yeni bir araştırma, karadaki canlıların büyük bölümünün çarpışmadan sonraki ilk iki saat içinde ölmüş olabileceğini öne sürüyor.
REKLAM
REKLAM
Araştırmaya göre asteroidin atmosfere fırlattığı devasa toz bulutu yalnızca Güneş ışığını engelleyerek uzun süren bir "nükleer kış" yaratmadı, aynı zamanda gezegenin ısısını hapseden dev bir yalıtım tabakası oluşturarak Dünya'yı adeta dev bir fırına çevirdi.
Çalışma bilimsel dergi Journal of Geophysical Research: Biogeosciences'ta yayımlandı.
Everest büyüklüğündeki asteroid Dünya'ya çarpmıştı
Bilim insanları, Everest Dağı büyüklüğündeki asteroidin günümüzde Meksika'nın Yucatan Yarımadası'nda bulunan Chicxulub bölgesine çarptığını ve Dünya'daki canlı türlerinin yaklaşık yüzde 75'ini yok eden kitlesel yok oluşu başlattığını kabul ediyor.
Bugüne kadarki genel görüşe göre çarpışma; dev tsunamileri, küresel depremleri, yangınları ve Güneş'i yıllarca perdeleyen toz bulutlarını tetiklemiş, ardından uzun süren iklim değişiklikleri nedeniyle türlerin büyük bölümü zaman içinde yok olmuştu.
Yeni çalışma ise karadaki canlılar için bu sürecin çok daha kısa sürdüğünü öne sürüyor.
Araştırmacılar jeolojik verileri bilgisayar simülasyonlarıyla birleştirerek çarpışmanın etkilerini yeniden modelledi.
Hesaplamalara göre asteroid çarpması sırasında yaklaşık bin kilometreküp kaya ve tortu anında buharlaştı. Bu miktar, önceki tahminlerin yaklaşık 5 katı.
Toplamda yaklaşık 1,6 trilyon ton madde on binlerce kilometre yüksekliğe fırlatılarak Dünya'nın dört bir yanına yayıldı.
Dünya'yı saran toz tabakası ısıyı içeride tuttu
Atmosfere yükselen buharlaşmış kaya parçalarının bir bölümü soğuyarak küçük damlacıklara dönüştü ve meteor yağmuru gibi yeniden Dünya'ya düşmeye başladı.
Atmosferde sürtünme nedeniyle yeniden ısınan bu parçacıklar yere inerken büyük miktarda ısı açığa çıkardı.
Önceki araştırmalar bu sıcaklığın çok sayıda canlıyı öldürebileceğini göstermişti. Ancak yeni çalışma, asıl yıkımı atmosfere yayılan ince tozun yarattığını savunuyor.
Araştırmacılara göre bu yoğun toz tabakası, sera etkisine benzer biçimde ısının uzaya kaçmasını engelleyerek Dünya'yı dev bir fırın gibi kapladı.
Hesaplamalar, bu yalıtım etkisi nedeniyle yeryüzündeki sıcaklığın, toz bulutsuz durumda oluşacak seviyeden yaklaşık 3,5 kat daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Kretase Dönemi'ndeki hayvanların maruz kaldığı ısı radyasyonunun, insanlar için kesin ölümcül kabul edilen dozun yaklaşık 17 katına ulaştığı belirtiliyor.
Küresel yangınlar başlamış olabilir
Araştırmaya göre ortaya çıkan aşırı sıcaklık yalnızca canlıları öldürmekle kalmadı. Bilim insanları bunun çimenleri, çam iğnelerini ve likenleri kolaylıkla tutuşturabilecek, hatta ahşabı bile doğrudan ateşe verebilecek düzeyde olduğunu hesapladı.
Bunun sonucunda Dünya'nın dört bir yanında başlayan dev orman yangınlarının, tek başına bile kara ekosistemlerinin büyük bölümünü yok etmeye yetecek ölçekte olduğu değerlendiriliyor.
Denizlerde yok oluş daha yavaştı
Araştırmaya göre okyanuslardaki canlılar ilk aşamadaki ölümcül sıcaklıktan büyük ölçüde korundu.
Ancak felaket onlar için daha uzun süren ikinci bir evreye dönüştü.
Atmosfere yayılan dev toz bulutları yıllarca hatta on yıllarca Güneş ışığını engelledi. Ortaya çıkan uzun süreli karanlık ve soğuma, "nükleer kış" benzeri koşullar oluşturdu.
Güneş ışığına bağımlı olan fitoplanktonların büyük ölçüde yok olmasıyla birlikte deniz besin zincirinin temeli çöktü. Böylece okyanuslardaki kitlesel yok oluş karadakinden çok daha yavaş gerçekleşti.
İki aşamalı yok oluş senaryosu
Araştırmacılar, Chicxulub felaketinin iki farklı aşamada yaşandığını öne sürüyor.
Buna göre kara ekosistemlerinde canlıların büyük bölümü ilk saatler içinde aşırı sıcaklık ve küresel yangınlar nedeniyle yok olurken, denizlerdeki canlılar uzun yıllar süren karanlık, soğuma ve besin zincirinin çökmesi sonucu yaşamını yitirdi.
Bilim insanları bu senaryoyu doğrulayabilecek en güçlü kanıtın, çarpışmanın ardından tüm dünyada meydana geldiği düşünülen dev yangınların bıraktığı küresel kül tabakalarının bulunması olacağını belirtiyor.
Eğer bu izler doğrulanırsa, dinozorların ve birçok kara canlısının sonunun düşünüldüğünden çok daha ani gerçekleştiğine ilişkin yeni kanıtlar elde edilmiş olacak.