Avrupa Komisyonu, Grönland’ın 'ilke olarak' AB’nin karşılıklı yardım maddesi kapsamında olduğunu teyit etti.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, ABD Başkanı Donald Trump’ın Danimarka’ya bağlı Grönland’ı ele geçirme tehditlerini sürdürmesine rağmen Avrupa Birliği’nin (AB) Arktik’te güvenliği güçlendirmek için ABD ile yakın iş birliğini sürdüreceğini söyledi.
Von der Leyen, perşembe günü Güney Kıbrıs’ın Limasol kentinde yaptığı resmi ziyaret sırasında, “Avrupa Birliği’nin Grönland’da çok iyi bir itibarı var ve mükemmel iş birliğimize büyük önem veriyoruz,” dedi.
“Bu nedenle ABD dahil olmak üzere müttefiklerimiz ve ortaklarımızla, Arktik'in güvenliği konusundaki çalışmalarımıza devam edeceğiz,” diye ekledi.
Trump, yayılmacı gündemini "ulusal güvenlik hedefi" olarak çerçevelendiriyor.
ABD Başkanı çarşamba günü, Grönland’ın ABD’nin kontrolünde olması halinde NATO’nun “daha güçlü ve etkili” olacağını belirtti. Aksi takdirde stratejik öneme sahip bu bölgede Rusya ve Çin’in kazançlı çıkacağını savundu.
Trump sahibi olduğu sosyal medya platformu Truth Social’da, “Bundan daha azı kabul edilemez," diye yazdı.
Bu açıklamalar, Danimarka ve Grönland dışişleri bakanları ile ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in Washington’daki görüşmesiyle aynı zamana denk geldi.
Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Lokke Rasmussen, görüşmelerin açık ve yapıcı bir tonda geçtiğini belirtirken, taraflar arasında “temel bir görüş ayrılığı” bulunduğunu kabul etti.
“Amerikan tutumunu değiştirmeyi başaramadık,” diyen Rasmussen, “Başkanın Grönland’ı ele geçirme yönünde bir isteği olduğu açık,” ifadelerini kullandı.
Rasmussen ayrıca Danimarka ile ABD’nin, Grönland konusunda “ortak bir yol” bulmak amacıyla üst düzey bir “çalışma grubu” kurulması konusunda anlaştığını söyledi.
Trump’ın, Çin savaş gemilerinin ada çevresinde etkinliğini artırdığı yönündeki iddialarını da reddetti.
Diğer taraftan, Trump’ın vizyonunun körüklediği yüksek tansiyonun açık bir göstergesi olarak, bazı Avrupa ülkeleri mineral açısından zengin bölgeye keşif görevi kapsamında askeri yetkililer göndermeyi planladıklarını kamuoyuna açıkladı.
Fransa, Almanya, İsveç, Norveç ve Hollanda, Kopenhag’ın talebi üzerine bu misyona katılacağını duyuran ülkeler arasında yer aldı.
Kıbrıs’ın AB Konseyi Dönem Başkanlığı’nın başlangıcı vesilesiyle konuşan von der Leyen, Grönland’daki yatırımları ve iş birliğini "iki katına çıkarma" sözü verdi.
Güney Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis ile düzenlediği basın toplantısında, "Grönland’ın bize siyasi, ekonomik ve mali açıdan güvenebileceği açıktır," dedi.
“Güvenlik söz konusu olduğunda, Arktik güvenliği tartışmaları her şeyden önce NATO’nun temel meselelerinden biridir. Fakat Arktik güvenliğinin Avrupa Birliği için de son derece önemli olduğunu vurgulamak isterim.”
'Karşılıklı yardım' maddesi
Ayrı bir gelişmede Avrupa Komisyonu, Grönland’ın “ilke olarak” AB’nin karşılıklı yardım maddesi kapsamında olduğunu teyit etti.
Komisyon, yakın zamana kadar bu maddenin hukuki uygulanmasına açıklık getirmekten kaçınmıştı.
Komisyon sözcüsü Euronews’e yaptığı açıklamada, “Grönland, Danimarka Krallığı topraklarının bir parçasıdır ve bu nedenle ilke olarak AB Antlaşması’nın 42.7 maddesindeki karşılıklı dayanışma maddesi kapsamındadır,” dedi.
Sözcü, Trump’ın tehditlerinin henüz fiili bir eyleme dönüşmediğine atıfla, “Ancak şu an için böyle bir soru gündemde değil,” diye ekledi.
AB antlaşmalarının 42.7 maddesinde yer alan karşılıklı yardım maddesi, bir ülkenin “topraklarında silahlı saldırıya uğraması” halinde, diğer üye devletlerin BM Şartı’nda tanınan kolektif meşru savunma hakkı doğrultusunda “ellerindeki tüm imkanlarla yardım ve destek sağlama” yükümlülüğünü öngörüyor.
İlgili maddede, “yardım ve destek” kapsamında hangi önlemlerin yer alacağı net şekilde tanımlanmıyor.
Komisyonun tanımına göre, üye devletlerin sağlayacağı destek diplomatik, teknik, tıbbi ya da sivil nitelikte olabileceği gibi askeri yardım da içerebilir.
Maddenin devreye sokulabilmesi için saldırının “yurt dışından”, devlet ya da devlet dışı aktörler tarafından gerçekleştirilmiş olması gerekiyor. Kararı alma yetkisi ise tamamen saldırıya uğrayan üye devlete ait. Madde etkinleştirildiğinde, yardım yükümlülüğü “hukuken bağlayıcı” hale geliyor.
2007’de yürürlüğe girmesinden bu yana 42.7 maddesi yalnızca bir kez, Fransa’nın Kasım 2015’teki terör saldırılarının ardından diğer üye ülkelerden "Operation Sentinelle" kapsamında destek istemesiyle kullanıldı.
Dikkat çekici biçimde AB’nin 42.7 maddesi NATO’nun kolektif savunmanın temelini oluşturan 5. maddesiyle doğrudan bağlantılı. AB ülkelerinin büyük çoğunluğu NATO üyesi olduğu için bu yükümlülükler örtüşüyor.
AB'nin 42.7'si daha genel ifadeler içerirken, NATO’nun 5. maddesi açık bir dille, Kuzey Atlantik bölgesinin güvenliğini yeniden tesis etmek ve sürdürmek için silahlı güç kullanımı dâhil gerekli önlemlerin alınmasını öngörüyor
Ancak hem ABD hem de Danimarka NATO üyesi olduğu için, Amerikan ordusunun Danimarka egemenliğini ihlal ederek Grönland’ı zorla ele geçirmesi gibi bir senaryoda NATO’nun 5. maddesinin nasıl uygulanacağına dair bir emsal bulunmuyor.
Benzer bir ikilem 2020’de Türkiye ile Yunanistan arasında, Atina’nın hak iddia ettiği sularda Ankara'nın tartışmalı doğal gaz arama faaliyetleri nedeniyle yaşanan gerilim sırasında ortaya çıkmıştı. O günlerde Atina, Yunan ordusunu alarma geçirirken, iki NATO müttefiki savaşın eşiğine gelmişti.