Bir AB diplomatı, ürün kriterleri, teşvikler ve izin süreçlerine ilişkin siyasi müzakerelerin halen sürdüğünü söyledi.
Avrupa Komisyonu, çelik ve alüminyum gibi ağır sanayi sektörlerinin temsilcilerinden, yaklaşan bir yasa tasarısına eklenecek 'Made in Europe-Avrupa'da üretildi' şartına destek vermelerini istiyor. Euronews’in gördüğü bir mektuba göre hedef, Çin ve ABD ile artan rekabet karşısında zorlanan Avrupa sanayisini yeniden canlandırmak.
Bu çağrı, AB yürütme organının Sanayi Hızlandırıcı Yasası’nı (Industrial Accelerator Act – IAA) açıklamasına kısa süre kala yapıldı. Yasanın amacı, enerji yoğun sektörlerin karbonsuzlaşmasını hızlandırırken Avrupa’daki üretimin rekabet gücünü korumak.
AB, 2024’te benzer bir düzenlemeyi kabul ederek, 2050’ye kadar net sıfır hedefi doğrultusunda yerli temiz teknolojilerin üretimine öncelik vermişti.
Mektupta, Fransa’nın AB Komisyonu’ndaki Başkan Yardımcısı Stéphane Séjourné, “Gümrük vergileri, büyük sübvansiyonlar, ihracat kısıtlamaları ve haksız rekabet yoluyla güç temelli ekonomik ilişkilerin geri dönüşü, Avrupa’yı net bir tercihle karşı karşıya bırakıyor: Ya iddialı ve pragmatik bir sanayi politikası geliştiririz ya da sanayi tabanımızın, bilgi birikimimizin ve ekonomik egemenliğimizin kademeli olarak aşınmasını kabulleniriz,” ifadelerini kullandı.
Analistlere göre IAA, çimento ve çelik gibi geleneksel olarak enerji yoğun sektörlerin yanı sıra net sıfır teknolojilerinin de düşük talep ve yıkıcı küresel rekabetle mücadele ettiği bir dönemde, AB’nin sanayi rekabetçiliğini önemli ölçüde güçlendirebilir.
Ancak eleştirmenler, yasanın Fransa ve Almanya gibi daha gelişmiş sanayi altyapılarına sahip ülkeler lehine sonuçlar doğurarak, AB tek pazarı içindeki rekabeti zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor.
Mektupta, “Avrupa kamu kaynakları kullanıldığında, bunun Avrupa’daki üretime katkı sağlaması gerekir” denilerek, kıtanın “pasif bir pazar” değil, “bir sanayi gücü” olarak kalmasının hedeflendiği vurgulanıyor.
Aralarında Çekya, Estonya, Finlandiya, İrlanda, Letonya, Malta, Portekiz, İsveç ve Slovakya’nın bulunduğu dokuz ülke, Aralık ayında Komisyon’u uyararak, söz konusu yasanın “etkin rekabet, fiyat ve kalite düzeyleri ile işletmeler üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabileceğini” belirtmişti. Polonya ve Hollanda ise bir etki analizi yapılmasını talep ediyor.
Kota, arz-talep dengesi ve devlet yardımları
Bir AB diplomatı, ürün kriterleri, teşvikler ve izin süreçlerine ilişkin siyasi müzakerelerin halen sürdüğünü söyledi. Finansman konusu da belirsizliğini koruyor; Komisyon, çok yıllı AB bütçesi (MFF) ve Rekabetçilik Fonu aracılığıyla sanayiye destek sağlamayı değerlendiriyor.
Komisyon, yeni yasa kapsamında üretilecek Avrupa menşeli ürünlerin oranı konusunda henüz net bir rakam belirlemedi. Ancak yüzde 60 ile 80 arasında oranlar gündeme geldi. Diplomat, AB içinde üretim yapan Avrupa dışı şirketlerin ürünlerinin de “Avrupa’da Üretildi” kapsamında değerlendirilebileceğini belirtti.
Avrupa, işletmeler için daha sıkı çevre standartları belirlemede halihazırda öncü konumda. Bu durum üretim maliyetlerini artırırken, yeni yasa ile bu maliyetlerin daha da yükselmesi ihtimali bulunuyor.
Komisyon, sürdürülebilir ve düşük karbonlu sanayi ürünlerine talebi artırmak için “öncü pazarlar” oluşturmayı planlıyor. Amaç, yeşil çelik ve hidrojen gibi ürünler için öngörülebilir bir pazar yaratmak.
Devlet yardımları konusunda da değişiklikler gündemde. Buna göre, üye ülkelerin karbonsuzlaşma projelerine sağladıkları finansman için Komisyon’a bildirim yapma zorunluluğu gevşetilebilir.
Sanayiden destek
Avrupalı sanayi liderleri, Çin ile 2025’te kaydedilen 350 milyar euroluk rekor ticaret açığını hatırlatarak Komisyon’un çağrısına olumlu yaklaşıyor. İkinci bir mektupta IAA, Mario Draghi’nin Avrupa’nın Çin ve diğer rakiplerle arasındaki farkı kapatmazsa “yavaş bir çöküş” yaşayacağı uyarısını içeren raporuna bir yanıt olarak tanımlanıyor.
“Çin’in ‘Made in China’sı, ABD’nin ‘Buy American’ı var. Diğer büyük ekonomiler de kendi stratejik varlıklarını koruyan benzer sistemler uyguluyor. Peki neden Avrupa’da olmasın?” deniliyor.
Sanayi temsilcileri, artması beklenen üretim için açık artırmalar, doğrudan devlet yardımları veya benzeri finansal destek mekanizmaları talep ediyor.
Sanayi Hızlandırıcı Yasası’nın, Aralık ayında ertelenmesinin ardından 29 Ocak’ta sunulması planlanıyor. Ancak dosyaya yakın kaynaklara göre yeni gecikmeler de ihtimal dahilinde.