Avrupa Komisyonu’nun yenilenebilir enerji atağı, AB eş‑yasama organları Parlamento ve Konsey'in yeni temiz enerji projelerinin en büyük darboğazı olan elektrik şebekelerini gidermeye çalıştığı bir döneme denk geliyor.
Avrupa Komisyonu, Euronews’ün gördüğü bir taslak etki değerlendirmesine göre, 2030 sonrasına yönelik olarak Avrupa Birliği’nin yenilenebilir enerji mevzuatını yeniden şekillendirmeye hazırlanıyor. Bu da daha az düzenlemeden yatırımlar, şebekeler ve depolamaya daha fazla odaklanmaya doğru önemli bir yön değişikliğine işaret ediyor.
REKLAM
REKLAM
Belgeye göre mevcut yenilenebilir enerji yasası, AB’li yasa yapıcıların geçen kasımda üzerinde uzlaştığı, 1990 seviyelerine kıyasla net sera gazı emisyonlarını yüzde 90 azaltmayı öngören AB’nin 2040 iklim hedefini artık karşılamaya yetmiyor.
AB’nin, 2030 sonrası iklim çerçevesinin 2050’ye kadar iklim nötrlüğüne ulaşma ortak hedefine katkıda bulunmak zorunda olan tüm sektörlerle uyumlu olmasını sağlamak için, yenilenebilir enerji çerçevesini elden geçirmeye yönelik yeni bir teklifin yıl sonuna kadar açıklanması bekleniyor.
2025’te temiz enerji, AB’nin nihai enerji tüketiminin yüzde 26,2’sini oluşturdu. Ancak taslak belgeye göre mevcut ulusal planlar, birliği 2030’a gelindiğinde yaklaşık yüzde 41’lik bir paya götürüyor. Bu oran, bağlayıcı yüzde 42,5’lik AB hedefinin altında kalıyor.
Bununla birlikte, Komisyon, 27 üyeli bloğun bu yüzde 41’lik hedefe dahi ulaşabileceği konusunda şüpheli.
“Durum üye ülkeden üye ülkeye değişse de, yenilenebilir enerji kurulumundaki mevcut gidişat, öngörülen yüzde 41’lik paya bile üye devletlerin mevcut ilerleme hızıyla ulaşmanın zor olabileceğini gösteriyor,” ifadesi taslak belgede yer alıyor.
Aynı zamanda Komisyon, AB’nin yenilenebilir enerji açığını, sadece yeni zorunlu hedefler ekleyerek kapatmaya pek hevesli görünmüyor.
Brüksel, öz tüketim ve yenilenebilir enerji topluluklarına, zorunlu bölgesel işbirliği ile ortak projelere ve yeni izin mevzuatına ilişkin ek zorunlu önlemleri reddediyor gibi görünüyor; gerekçe olarak da son reformların henüz uygulanma aşamasında olduğunu öne sürüyor.
Taslakta, “Paydaş çalıştaylarında alınan geri bildirimler, bu alanda düzenleyici istikrarın önemini vurguladı ve çözülmesi gereken temel sorunun mevcut çerçevenin yetersiz uygulanması olduğuna işaret etti,” deniliyor.
Şebeke sıkışıklığı: Büyük bir engel
AB hedeflerine ulaşmak için temiz elektrik üretimini artırmak zorunda, ancak aynı zamanda elektrik sistemlerinin bu enerjiyi alıp taşıyabilmesini de sağlamalı. AB temiz elektrik üretiminde öne çıkıyor. Ancak bu elektriği ihtiyaç duyulan yerlere ulaştırmakta zorlanıyor. Bu da bloğun genel iklim ve enerji dönüşümünün önündeki en büyük engellerden biri.
Taslak belgeye göre, 2025’te yenilenebilir elektriğin payı AB elektrik üretiminde neredeyse yüzde 50’ye ulaştı; ancak elektrik sistemi bu ucuz elektriğin tamamını kullanmakta giderek daha çok zorlanıyor. Şebeke sıkışıklığı, yetersiz depolama kapasitesi ve esnek olmayan talep, daha sık negatif fiyatlara ve yenilenebilir üretimin kısılmasına yol açıyor. Bu da çoğu zaman temiz enerji üreticilerinin aleyhine işliyor.
2024’te, yaklaşık 2,85 milyon Avrupa hanesinin bir yıl boyunca elektriğini karşılamaya yetecek, 10 TWh’ten fazla yenilenebilir elektrik, şebeke tıkanıklığı ve yetersiz sınır ötesi kapasite nedeniyle kullanılamadı.
Avrupa Sayıştayı’nın yakın tarihli bir denetim raporu, Rus enerjisinden vazgeçmek ve enerji bağımsızlığına ulaşmak için 2022’de açıklanan REPowerEU planı kapsamında öngörülen yenilenebilir kapasite artışlarının, Komisyon’un 103 GW’lık hedefiyle kıyaslandığında “ihmal edilebilir” düzeyde kaldığını ortaya koydu. Denetçiler ayrıca, özellikle sınır ötesi elektrik bağlantıları olmak üzere şebeke altyapısının, planın en dikkat çekici zayıflığı olduğunu belirtti.
Ucuz yenilenebilir elektriğin tüketicilere ulaştırılamaması nedeniyle daha pahalı üretim birimlerinin devreye alınması anlamına gelen yeniden sevk (redispatch), 2024’te yaklaşık 4,3 milyar euroya mal oldu. Komisyon, önlem alınmazsa yıllık yeniden sevk maliyetlerinin 2030’a kadar 26 milyar euroya çıkabileceğini tahmin ediyor.
Brüksel, 2040 iklim hedefine ulaşmak için çok daha fazla temiz enerjiye ihtiyaç duyduğunu biliyor. Ancak taslak, şebeke yatırımları, depolama, esnek talep ve elektrifikasyon olmadan sadece rüzgar ve güneş kapasitesi eklemenin, başlı başına yeni maliyetler yaratabileceğini kabul ediyor.
Kalan sorunları gidermek için Komisyon, üretim kısıntılarının daha iyi izlenmesini, yenilenebilir üretim ile depolamayı birleştiren hibrit projelere ilişkin daha net kuralları, esneklik için daha güçlü yatırım sinyallerini ve elektrikli araçlar ile akıllı şarjın sistem esnekliğinin birer kaynağı olarak daha fazla kullanılmasını öneriyor.
İklim Eylemi Şimdi Avrupa (Climate Action Now Europe) adlı STK’da yenilenebilir enerji program yöneticisi olan Veerle Dossche, Komisyon’un etki değerlendirmesinin 2030 sonrası dönem için iddialı ve bağlayıcı bir yenilenebilir enerji hedefi konmasını “son derece güçlü” bir biçimde gerekçelendirdiğini söyledi. Ancak rapor, hedef belirlemenin tek başına yeterli olmayacağının da altını çiziyor.
Dossche, “Bu, sağlam ulusal katkılar, net bir yol haritası ve ölçülebilir performans göstergeleriyle (KPI’larla) desteklenen etkili bir uyum mekanizması gerektiriyor. Böylece, üye devletler rotadan sapmaya başladığında erken uyarılar düzeltici adımları tetikleyebilir,” dedi.
Elektrik şebekesi üzerinde güç mücadelesi
Avrupa Parlamentosu’nun (AP) sanayi komitesindeki milletvekilleri, perşembe günü AB elektrik şebekesinin gelecekteki yönetimine ilişkin bir taslak rapora destek vererek, raporun gelecek hafta Strasbourg’da yapılacak genel kurulda kabul edilmesinin ve ardından AB eş yasa koyucuları Parlamento ile Konsey arasındaki kurumlar arası müzakerelerin önünü açtı.
Dosyanın baş müzakerecisi olan AB milletvekili Tsvetelina Penkova (S&D/Bulgaristan), yeni kuralların ayrıca AB ülkeleri ve bölgeleri arasındaki elektrik fiyatı farklılıklarını azaltmaya da yardımcı olması gerektiğini söyledi.
Penkova perşembe günü yaptığı açıklamada, “Komisyon artık stratejik çerçeveyi tanımlamada daha güçlü bir role sahip olacak; AB’nin enerji düzenleyicilerinden oluşan ACER ise daha bağımsız ve kapsamlı bir denetim sağlayacak. Bu, altyapı planlamamızı daha demokratik, şeffaf ve hesap verebilir kılma yolunda önemli bir adım,” dedi.
AB milletvekili Virgil-Daniel Popescu (EPP/Romanya), merkez sağ, liberal, Sosyalist ve Yeşillerden milletvekillerinin desteklediği perşembe günkü oylamanın, Avrupa’nın enerji hedeflerini, enerji güvenliğini güçlendirecek ve enerji maliyetlerini düşürecek altyapıya dönüştürme konusunda “dengeli ve pragmatik” bir yaklaşım sunduğunu söyledi.
Popescu, Euronews’e yaptığı açıklamada, “Komisyon’un önerisini, altyapı planlamasında daha stratejik bir yaklaşım getirerek güçlendirdik. Avrupa, en büyük darboğazların nerede olduğunu, hangi stratejik koridorlara ve şebeke güçlendirmelerine ihtiyaç duyulduğunu, bunların 2040 ve 2050’ye giden yolda ne zaman geliştirilmesi gerektiğini ve hangi düzeyde yatırım gerektireceğini net biçimde görebilmeli,” dedi.
Parlamento, Avrupa’nın enerji altyapı planlamasının merkezileştirilmesi planlarına da onay verdi. Buna göre Komisyon, yeni şebeke ihtiyaçlarının belirlenmesi için daha koordineli bir sürecin ilk adımı olarak, bloğun gelecekteki enerji sistemine ilişkin genel bir görünüm oluşturma konusunda başrol üstlenecek.
Ancak bu durum, Konsey’le çatışma riskini de beraberinde getiriyor; zira bazı AB ülkeleri, ulusal egemenlik kaybı endişesiyle Komisyon’un merkezileştirici hamlelerine karşı çıkıyor.
“Şebekeler Paketi”nin bir parçası olan ve izin kurallarına ilişkin başka bir yasa tasarısı da şimdiden gündemde; bu dosya üzerinde resmi müzakerelerin ekim ayında başlaması bekleniyor.