Kıbrıs’ın Cronos sahasından çıkarılacak gazın 2028’den itibaren Mısır üzerinden Avrupa pazarlarına, ardından Yunanistan hattıyla güneydoğu ve Orta Avrupa’ya ulaşması öngörülüyor. Üç ülke planı El Alameyn zirvesinde yeniden teyit etti.
Mısır, Yunanistan ve Kıbrıs, Kıbrıs gazının Mısır’daki ihracat tesisleri üzerinden Avrupa’ya gönderilmesine yönelik planlara verdikleri desteği yeniledi; Yunanistan ise güneydoğu ve Orta Avrupa’ya uzanabilecek olası bir güzergah önerdi.
REKLAM
REKLAM
Planlar, devam eden İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’ndaki abluka nedeniyle Körfez’den gelen sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikinin kesintiye uğramasının, Avrupalı alıcılar üzerinde alternatif arama baskısını artırdığı bir dönemde gündeme geliyor.
Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi, Yunanistan Başbakanı Kiryakos Mitsotakis ve Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides salı günü Mısır’ın Akdeniz kıyısındaki El Alamein kentinde bir araya geldi.
Liderler ortak bildiride, Kıbrıs’ın açık deniz gaz sahalarını Mısır altyapısına bağlayacak çalışmaların mümkün olan en kısa sürede tamamlanması çağrısında bulundu.
Kıbrıs’ın ilk gaz geliştirme projesi olan Cronos’un, Eni’ye göre, 2028’de gaz üretmeye başlaması bekleniyor.
Kıbrıs gaz projesi için yeni sözleşme
Zirveyle aynı gün, mühendislik şirketi McDermott, Eni’nin Kıbrıs’taki iştiraki tarafından Cronos sahasındaki çalışmalar için kendisine 500 milyon dolar (429,6 milyon euro) ile 750 milyon dolar (644,4 milyon euro) arasında değer biçilen bir sözleşme verildiğini açıkladı.
McDermott, mühendislik ve montaj desteği sağlayacağını, açık deniz geliştirme sürecinin yönetimine katkıda bulunacağını belirtti.
Sözleşme, Eni ve TotalEnergies’in projeye 28 Temmuz’da onay vermesinin ardından geldi. İtalyan ve Fransız şirketlerin projede yüzde 50’şer payı bulunuyor.
Cronos sahası, dört açık deniz kuyusu üzerinden geliştirilecek; gaz, deniz altı boru hattıyla Mısır’a taşınacak. Gaz, Mısır’daki Zohr sahasına bağlı mevcut işleme tesislerinde işlendiikten sonra Damietta’ya gönderilecek, burada sıvılaştırılarak gemilerle ihraç edilecek.
İtalyan enerji grubu, temmuz ayında yaptığı açıklamada, Mısır’daki mevcut tesislerin kullanılmasının maliyetleri düşüreceğini ve geliştirme sürecini hızlandıracağını söyledi. Grup ayrıca projenin Mısır’dan düzenli LNG ihracatını yeniden başlatmaya yardımcı olacağını belirtti.
Planlanan üretim seviyesinde Cronos’un, yılda yaklaşık 2,8 milyon ton LNG’ye eşdeğer gaz arz etmesi bekleniyor. Eni’ye göre sahada 3 trilyon fit küpten fazla ilave gaz bulunuyor. İki şirket üretimin yarısını ayrı ayrı pazarlayacak.
TotalEnergies Üst Yöneticisi Patrick Pouyanné, projenin onaylandığı gün yaptığı açıklamada, “Akdeniz’de oluşturulacak bu yeni gaz güzergahı, LNG tedarik kaynaklarını çeşitlendirerek Avrupa’nın enerji güvenliğine katkı sağlayacak” dedi.
Yunanistan’ın rolü
Mitsotakis, LNG’nin yeniden gaza dönüştürüleceği Yunanistan’daki Revithoussa ve Dedeağaç terminallerinden geçerek Dikey Koridor aracılığıyla Güneydoğu ve Orta Avrupa’ya gönderileceği bir güzergah ortaya koydu.
Gazın “teorik olarak” Yunan tesisleri üzerinden Avrupa’ya girebileceğini söyledi.
Bu nedenle Yunanistan, zorunlu bir durak değil, olası giriş kapılarından biri olacak. Eni, gazı öncelikle Avrupa’da ve diğer uluslararası pazarlarda satacağını, yalnızca Yunanistan’a yönlendirmeyeceğini açıkladı.
Dikey Koridor tek bir boru hattından oluşmuyor. Yunanistan’dan kuzeye uzanan ve Bulgaristan ile Romanya’nın da aralarında bulunduğu ülkeler üzerinden Moldova ve Ukrayna’ya doğru ilerleyen mevcut gaz şebekelerini birbirine bağlıyor; böylece Yunan terminallerine gelen LNG’nin Avrupa’nın iç kesimlerindeki pazarlara ulaşmasını sağlıyor.
Önerilen güzergah, Mısır’dan Yunanistan’a yapılacak sevkiyatları Akdeniz içinde tutarak Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz’den uzaklaştıracak. Mevcut Körfez kargolarını yeniden yönlendirmek yerine yeni üretilen Kıbrıs gazını taşıyacak.
Uluslararası Enerji Ajansı, temmuz ayında yayımladığı görünüm raporunda, 2026-2030 döneminde toplam LNG arz kaybını 140 milyar metreküp olarak tahmin etti; arz artışında en büyük etkinin 2026 ve 2027’de görülmesi bekleniyor.
Avrupa, kalan Rus gazı ithalatını da sona erdirmeye hazırlanıyor. AB kuralları, 2027 başından itibaren Rus LNG’sine, aynı yılın sonbaharından itibaren ise boru hattı gazına yönelik tam yasak öngörüyor; Avrupa alternatif tedarikçiler arıyor.
Genişleyen enerji işbirliği ve bölgesel gerilimler
İşbirliği gazla sınırlı değil. Mısır Cumhurbaşkanlığına göre Sisi ve Mitsotakis, salı günü yaptıkları ikili görüşmelerde ülkelerinin elektrik sistemlerini birbirine bağlama planlarını da ele aldı.
Önerilen GREGY denizaltı elektrik hattı, Mısır’dan Yunanistan’a yenilenebilir kaynaklardan üretilen elektriği taşıyacak ve 3.000 megavatlık kurulu güce sahip olacak.
Projeyi geliştiren Elica Interconnector, hattın sağlayacağı elektriğin Yunan sanayisine güç verebileceğini ve diğer Avrupa pazarlarına ihraç edilebileceğini belirtti.
Üç lider de zirve bildirgesinde projeye verdikleri desteği teyit etti.
Üçlü ortaklık, Kasım 2014’te Kahire’de yapılan ilk zirveye kadar uzanıyor. Son bildirge, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi de dahil olmak üzere uluslararası hukuka uygun olması gerektiğini vurgulayarak deniz yetki alanları konusuna da değindi.
Yunanistan ile Mısır, 2020’de deniz yetki alanlarının bir bölümünü kapsayan bir anlaşma imzaladı. Türkiye, anlaşmanın kapsadığı bölgenin Ankara’nın kıta sahanlığı iddiasıyla çakıştığını savunarak bu anlaşmayı reddetti.
Mitsotakis salı günü yaptığı açıklamada, Mısır, Yunanistan ve Kıbrıs arasındaki ortaklığın “herhangi bir ülkeyi hedef almadığını” söyledi.