Türkiye, Somali'de uzay limanı kurma projesiyle kendi fırlatma altyapısına sahip sınırlı sayıdaki ülkeler arasına girmeyi hedefliyor. Peki liman neden Türkiye'de değil de Somali'de inşa ediliyor?
Türkiye, Somali’de kuracağı uzay limanı için fizibilite ve tasarım çalışmalarını aralık ayı sonunda tamamladı. Böylece projenin ilk inşaat aşaması resmen başladı.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın açıkladığı proje, Türkiye’yi kendi fırlatma altyapısına sahip sınırlı sayıdaki ülkeler arasına taşımayı hedefliyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Somali uzay limanı planını ilk kez Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud ile İstanbul’da düzenlenen ortak basın toplantısında kamuoyuna duyurmuştu.
Proje, iki ülke arasındaki işbirliği anlaşması kapsamında hayata geçiriliyor; bu çerçevede Somali, uzay limanı için Türkiye’ye arazi tahsis etti.
Neden Somali seçildi?
Bakan Kacır, Somali’nin kapsamlı fizibilite çalışmalarının ardından en uygun lokasyon olarak belirlendiğini dile getiriyor. Ekvator’a yakın ülkelerin uzay fırlatmaları açısından önemli teknik avantajlar sunduğunu vurguluyor.
Dünya’nın dönüş hızının Ekvator’da en yüksek seviyede olması, roketlerin daha az yakıtla yörüngeye ulaşmasını sağlıyor.
Somali’nin Hint Okyanusu’na açılan uzun kıyı şeridi ise fırlatmaların doğu yönünde ve sivil alanlar açısından daha güvenli şekilde yapılmasına imkân tanıyabilir.
Türkiye ile Somali arasındaki ilişkiler, özellikle 2011 yılındaki büyük insani yardımlarla başlayan süreçten bu yana stratejik ortaklık seviyesine ulaştı. 2026 itibarıyla ilişkiler sadece insani yardım ve askeri eğitimle sınırlı kalmayıp, uzay teknolojilerinden derin deniz sondajına kadar çok geniş bir yelpazeye yayıldı.
Türkiye aynı zamanda 20262da Somali açıklarında petrol ve doğal gaz sondaj faaliyetlerine başlamayı da planlıyor. Diğer yandan, Mogadişu’da bulunan TÜRKSOM Askeri Eğitim Merkezi, Somali ordusunun omurgasını oluşturan birlikleri (özellikle Gorgor komandolarını) eğitiyor. 2024'te imzalanan 10 yıllık Savunma ve Ekonomik İşbirliği Çerçeve Anlaşması ile Somali karasularının güvenliğini de Türk Deniz Kuvvetleri sağlıyor.
Ulusal Uzay Programı’nın kilit ayağı
Somali’deki uzay limanı, Türkiye’nin Ulusal Uzay Programı’nda yer alan “Uzaya Erişim ve Uzay Limanı” hedefinin merkezinde. Tesisin, Türkiye’nin yerli uydu ve fırlatma araçlarını tamamen bağımsız şekilde uzaya göndermesini mümkün kılması amaçlanıyor.
Yetkililere göre proje, yalnızca fırlatma faaliyetleriyle sınırlı kalmayacak. Roket motorları, yakıt ve itki sistemleri, gelişmiş malzemeler, aviyonik ve yer destek altyapıları gibi kritik alanlarda yerli ve sürdürülebilir bir sanayi ekosistemi oluşturulması hedefleniyor.
Bu sayede dışa bağımlılığın azaltılması ve uzun vadeli teknolojik kazanımlar elde edilmesi planlanıyor.
Ticari ve stratejik boyut
Uzay limanının, küresel ticari uzay pazarına da hizmet etmesi öngörülüyor. Burası, ticari uydu fırlatmaları, test ve entegrasyon faaliyetleriyle Türkiye için önemli bir gelir kaynağı oluşturabilir. Aynı zamanda Somali’nin ekonomik kalkınmasına katkı sunacağı ifade ediliyor.
Projenin ilerleyen aşamalarında uluslararası müşterilerden gelecek uydu fırlatma taleplerinin karşılanması da hedefler arasında.
The Economist'teki analize göre proje, Türkiye’nin uzaydaki varlığını artırma ve daha iddialı hedeflere -Ay görevleri dahil- yönelme isteğinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Neden ülke dışında?
Türkiye'nin coğrafi konumundan dolayı hava sahası ve deniz yolları dünyanın en yoğun ulaşım hatlarından biri. Fırlatma sırasında geniş alanların kapatılması gerekeceği için bu sürecin Türkiye'de yürütülmesi hem teknik açıdan dezavantajlı hem de trafiğe kapatma süreçleri için diğer ülkelerle müzakere gerektirecek durumlar yaratabilir.
Aynı zamanda Türkiye Ekvator’a nispeten uzak bir ülke. Dünya’nın dönüş hızı Ekvator’da en yüksek olduğu için, buradan yapılan fırlatmalar roketlere doğal bir “bedava hız” kazandırıyor ve daha az yakıtla yörüngeye çıkılmasını sağlıyor. Türkiye de bu avantajdan yararlanmak istiyor.
Diğer yandan ülkelerin, başka ülkelerin veya bölgelerin arazilerinde uzay fırlatmaları gerçekleştirmesi görülmemiş bir durum değil.
Örneğin Fransa bu fırlatmaları Güney Amerika'daki deniz aşırı toprağı olan Fransız Guyanası'nda gerçekleştiriyor. Rusya'nın fırlatma alanı Baykonur Uzay Üssü de Kazakistan'da yer alıyor. Benzer şekilde İtalya'nın fırlatma ve izleme üssü Luigi Broglio Uzay Merkezi de Kenya'da.
Savunma ve prestij unsuru
Öte yandan, Türkiye’nin uzay hamlesi, savunma sanayisiyle de yakından ilişkili görülüyor. Zira Somali’deki konum, uzun menzilli füze testlerinin güvenli şekilde yapılmasına da olanak tanıyabilir.
Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı’nın 2024’teki uzay görevinden bu yana uzay çalışmaları siyasi ve sembolik açıdan da önem kazanmış durumda.