Ülkede internet kısıtlamalarının kalıcı olacağı endişesi büyürken, İran'ın internet politikalarını izleyen Filterwatch derneğinin yeni raporu bu düşünceyi daha da güçlendiriyor.
İran'da protestolar nedeniyle uygulanan internet karartması 180 saati aşkın süredir devam ediyor.
Ülkede internet kısıtlamalarının kalıcı olacağı endişesi büyürken, İran'ın internet politikalarını izleyen Filterwatch derneğinin yeni raporu bu düşünceyi daha da güçlendiriyor.
İran içinden kaynaklara dayandırılan rapora göre, hükümet Mart 2026'ya kadar uluslararası internet erişiminin açmayı planlamıyor. Bu tarihten sonra da kullanıcıların uluslararası internete erişiminin eski haline dönmeyeceği düşünülüyor.
Raporda, "Bağlantının artık bir hak değil, hükümet tarafından bahşedilen bir imtiyaz olduğu yeni bir döneme girdik. Bu rapordaki bulgular; Mohammad Amin Aghamiri ve Mehdi SeifAbadi gibi üst düzey isimler tarafından yönetilen, ülkenin internet altyapısını bir 'Kışla İnterneti'ne dönüştürmeyi amaçlayan gizli bir devlet projesinin ayrıntılarını sunuyor," ifadeleri yer aldı:
"Bu kapalı intranette, dış dünyaya erişim yalnızca katı bir 'Beyaz Liste' aracılığıyla, güvenlik soruşturmasından geçmiş kişilere veriliyor."
İran'ın intraneti Ulusal Bilgi Ağı
İran'da normalde de internet erişimi büyük ölçüde iç ağ ile sınırlı olduğu için yurttaşların dış dünyayla bağlantıları kısıtlı. Bu türden ağ bağlantılarına “intranet” adı veriliyor. İran’ın ülkede kurduğu intranet sistemi “Ulusal Bilgi Ağı” (SHOMA) olarak biliniyor.
Bu sistemde yurttaşlar uluslararası ağlara ancak devletin izin verdiği VPN'leri kullanarak erişim sağlayabiliyor. SHOMA sisteminde yabancı uygulamalar yerine yerli uygulamalar var; örneğin WhatsApp, Telegram gibi küresel uygulamalar yerine İran’da geliştirilen mesajlaşma, bankacılık, araç çağırma ve e-ticaret uygulamaları kullanılıyor.
Öte yandan, mevcut protestolar sırasında yetkililer ilk kez bu ağı da kapattı.
İran'ın zaman için sadece ulusal çapta işleyen bir intranet sistemi kurması internetin "fişini çekmeyi" kolaylaştırdı. Uzmanlara göre bir zamanlar interneti kesmek günler sürerken İran artık saniyeler içinde tüm bağlantıyı kapatabiliyor. Cloudflare verileri, 8 Ocak’ta uygulanan kesintinin ardından 30 dakika içinde internet trafiğinin yüzde 98,5 oranında çöktüğünü gösteriyor. Uzmanlara göre bu kesintinin İran ekonomisine maliyeti 130 milyon doları aşmış durumda.
Yetkililere verilen ve filtrelenmemiş internet erişimi sağlayan "beyaz SIM kartlar” da tartışma konusu. İran’da “beyaz SIM kartlar”, devletin üst düzey yetkililerine, güvenlik kurumlarına ve rejime yakın kişi ve kurumlara verilen özel, ayrıcalıklı hatlar. Bu SIM kartlar, ülke genelinde internet yavaşlatıldığında ya da tamamen kesildiğinde bile kesintisiz ve daha geniş erişim sağlayabilir; çoğu zaman sansürden etkilenmez veya çok daha az etkilenir.
Mesajlaşma uygulamaları ve yurt dışı interneti
Filterwatch'un raporuna göre, yerli mesajlaşma uygulamalarının şirketler ve dahili ekiplerle olan etkileşimini kökten değiştirecek bir plan hazırlandı. Bu plan uyarınca, yerli mesajlaşma uygulamaları ancak gerekli üst düzey güvenlik izinlerini almaları şartıyla kurumsal alanda sınırlı faaliyet iznine sahip olacak. Bu önlem özel sektördeki veri transfer kanallarının tamamen izlenebilir olmasını sağlıyor.
İddiaya göre ilgili bakanlıklardaki birçok bakan yardımcısı bile planla ilgili ayrıntılardan habersiz.
Bunun yanı sıra yurt dışındaki kullanıcılardan gelen ihbarlar, İran'daki yerli operatörlerin yurtdışı paketlerinin de Ulusal Bilgi Ağı ile sınırlandırıldığı yönünde.
Starlink için yoğun çalışma
İran'ın son günlerde uyguladığı türden büyük çaplı kesintilerde VPN gibi çözümler de işe yaramıyor. İnternete erişmek isteyen yurttaşların tek seçeneği Elon Musk'ın Starlink gibi uydu interneti servislerini kullanmak. Ancak dünyada ilk kez İran, Starlink'i de engellemeyi başardı.
Üstelik Filterwatch'un raporuna göre, İran'ın Starlink'i engellemeye devam etmek için de planları var. Raporda hükümetin ülkeye kaçak sokulan Starlink ekipmanının bulunması ve engellenmesine odaklandığı ileri sürülüyor. Yaftar ve Doran Group gibi şirketlerin, Starlink trafiğini tespit edebilen sistemler tasarlamakla meşgul olduğu da ifade ediliyor.
Buna ek olarak, alternatifleri önlemek amacıyla uydu TV çanaklarının büyük ölçekli toplanması için planlar yapıldığı iddia ediliyor.
'Irancell CEO'su interneti kesmekte geciktiği için görevden alındı'
Filterwatch'un edindiği bilgilere göre, ülkedeki en büyük telekomünikasyon şirketlerinden Irancell CEO’sunun interneti kesmekte geciktiği için görevden alındığı ve bazı telekomünikasyon şirketlerinin uluslararası teknolojik ortaklarının gizlice ülkeden ayrıldığı öne sürülüyor.
Raporda, "Filterwatch, Irancell CEO’sunun, bağlantıyı kesme emirlerini geciktirdiği gerekçesiyle 'vatana ihanet' suçlamasıyla görevden alındığını doğruladı," ifadeleri yer aldı.
Bu iddialar, kritik altyapılardaki uluslararası işbirliklerinin sona ermiş olabileceğini düşündürüyor.