Analistler, Euronews Next'e Almanya, Fransa, Ukrayna ve Birleşik Krallık'ın, yapay zekânın orduya entegrasyonunda şimdiye dek en çok mesafe alan ülkeler olarak öne çıktığını söyledi.
Avrupa orduları, yapay zekâyı (YZ) sadece deneme aşamasından çıkarıp temel savunma kabiliyetlerine entegre etme sürecine hızla geçiyor.
REKLAM
REKLAM
Bu pazartesi Almanya ve Ukrayna, yaklaşık 5 bin ortak yapay zekâ destekli orta menzilli taarruz İHA’sını kapsayacak “Brave Germany” programını başlattı.
Berlin-Kiev anlaşması, kıta genelinde imzalanan, yapay zekâ sistemlerini Avrupa’nın cephaneliğindeki karar alma mekanizmalarına ve silahlara entegre etmeye yönelik mutabakat, proje ve anlaşmaların son örneği.
Avrupa ordularında yapay zekânın farklı türlerinin askeri operasyonlara bugüne kadar nasıl entegre edildiğine yakından bakıyoruz.
Avrupa ordularında hâlihazırda hangi YZ sistemleri kullanılıyor?
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) yapay zekâ araştırmacısı Laura Bruun’a göre Avrupa orduları son 10 yıldır personel yönetimi, lojistik ve bakım desteği gibi alanlarda YZ çözümlerinden yararlanıyor.
Bruun, teknolojinin yaklaşık 2015’ten itibaren yeterince olgunlaştığını ve bu noktadan sonra Avrupa genelindeki ordular için bunu kullanmanın “öncelik” haline geldiğini söylüyor.
“Çok basit YZ modelleri bile süreçleri optimize etmek için kullanılabiliyor; örneğin Google Haritalar’da olduğu gibi size ‘A yolundan değil B yolundan giderseniz daha hızlı varırsınız’ diyebiliyor” diyor.
Bruun, günümüzde YZ yatırımlarının iki ana alanda yoğunlaştığını belirtiyor: Yapay zekâ ile çalışan yarı otonom silah sistemleri ve YZ destekli karar destek sistemleri.
Yarı otomatik silahlara YZ entegre edilmiş durumda ancak Bruun’a göre döngünün içinde daima “düğmeye basan”, yani son kararı veren bir insan bulunuyor.
YZ destekli karar destek sistemleri ise “yapay zekânın savaş ortamında karar almanıza yardımcı olabileceği her türlü görevi” kapsayabilir, diyor Bruun.
Örneğin Hollanda Savunma Akademisi veri bilimi profesörü Roy Lindelauf’a göre Avrupa’daki YZ yatırımları muharebe yönetimi, operasyonel planlama ve taktik planlamaya yönelmiş durumda.
Avrupa’da şu anda hangi ülkeler önde gidiyor?
Bruun’a göre yapay zekâyı entegre etme konusunda başı Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık çekiyor.
Bu üç ülke, YZ’nin hedefleme kabiliyetlerine entegrasyonunu hızlandırmak için yapay zekâ şirketleriyle “çok büyük sözleşmeler” imzaladıklarını açıkladı, diyor.
Örneğin Almanya Savunma Bakanlığı, Münih merkezli savunma şirketi Helsing AI ile Avrupa’nın yeni nesil Gelecek Muharebe Hava Sistemi (FCAS), yani savaş uçağı (kaynak İngilizce) için yapay zekâ omurgası geliştirmek amacıyla 2023’te bir anlaşma imzaladı (kaynak İngilizce).
Almanya ayrıca, Eurofighter’ın elektronik harp sistemine yapay zekâ entegre etmek için Helsing ve silah üreticisi Saab Germany ile sözleşmeler (kaynak İngilizce) imzaladı.
Şirketin Alman ordusu ve NATO envanterine entegre edilecek dolaşan mühimmat, yani “kamikaze dronlar” üretmesini öngören, 269 milyon değerinde ayrı bir sözleşme (kaynak İngilizce) daha bulunuyor.
Öte yandan Birleşik Krallık, sensörleri, karar destek araçlarını ve silahları bir araya getiren (kaynak İngilizce) dijital özellikli keşif ve taarruz ağı Asgard programını 2025’te açıkladı; bu ağ “karar almayı iyileştirmeyi ve öldürücülüğü artırmayı” hedefliyor.
Yine geçen yıl Birleşik Krallık, hükümetin yapay zekâ teknolojilerinden azami fayda sağlamasına yardımcı olmak amacıyla ABD’li savunma şirketi Palantir ile, şirketin ülkeye 1,5 milyar sterline (1,73 milyar avro) kadar yatırım yapmasını öngören bir stratejik ortaklık (kaynak İngilizce) kurdu.
Lindelauf, Fransa’nın, ABD’den bağımsız “egemen” askeri YZ sistemleri kurmaya yönelik girişimleriyle öne çıktığını belirtiyor.
Ocak ayında Fransız hükümeti, Paris merkezli ve ABD’li yapay zekâ devleri ChatGPT ile Anthropic’in Claude’u’na Avrupa’dan rakip olarak görülen Mistral adlı YZ şirketine bir çerçeve anlaşması verdi (kaynak İngilizce).
Reuters’a göre bu anlaşma, silahlı kuvvetlerin ve bazı kamu kurumlarının Mistral’in YZ modellerini, yazılımlarını ve hizmetlerini kullanmasına imkân tanıyor. Anlaşma, hükümetin 2025’te Mistral ile imzaladığı işbirliği mutabakatı üzerine inşa ediliyor.
Avrupa kurumları da YZ entegrasyonu üzerinde çalışıyor; geçen ay Avrupa Savunma Fonu’ndan (EDF) destek almak üzere birkaç yapay zekâ projesi seçildi.
Son finansman turunda yer alan projeler arasında, devletlerin kullanımı için “özel, konuşlandırılabilir, sürdürülebilir ve verimli” bir büyük dil modeli (kaynak İngilizce) geliştirilmesi, egemen (kaynak İngilizce) bir Avrupa YZ destek aracı ve YZ destekli bir topçu sistemi (kaynak İngilizce) bulunuyor.
Lindelauf, Avrupa’nın “iyi düşünülmüş” planları olduğunu ancak “şu anda ihtiyaç duyulanın bunları gerçekten hayata geçirmek” olduğunu söylüyor.
“Bazen karar alma süreçlerimizin çok uzun sürmesinden endişe ediyorum” diyor ve ekliyor: “Bu sistemleri hayata geçirme hızımız, örgütlenme biçimimiz nedeniyle sekteye uğrayabilir.”
Ukrayna faktörü
Bruun’a göre Avrupa büyük ölçüde Ukrayna’nın tecrübelerinden yararlanıyor; zira Ukrayna’daki birlikler istihbarat, veri analizi ve sahadaki durumsal farkındalık gibi pek çok alanda yapay zekâ için kullanım örnekleri geliştirmiş durumda.
Örneğin Ukrayna, komutanların karar almasına yardımcı olmak için takip sistemlerini, radarları, uydu sağlayıcılarını ve dijital harita platformlarını bir araya getiren, yapay zekâ destekli dijital bir muharebe yönetim sistemi olan Delta’yı geliştirdi.
NATO ile eşgüdüm içinde (kaynak İngilizce) geliştirilen platform, kullanıcıların dost birliklerin konumunu takip etmesine ve düşman mevzilerini tespit etmesine yardımcı oluyor.
“[Bu sistem] yalnızca çok büyük miktarda ve farklı türde veri akışını birleştirmekle kalmıyor, aynı zamanda bunların analizini yapan bir YZ katmanına da sahip; bence şu anda Ukrayna’da gördüğümüz ve kayda değer olan unsur bu” diyor Lindelauf.
Ukrayna birlikleri ayrıca, sevk ve hedef tespitinin otomatik olduğu, dolaşan mühimmat ya da bilinen adıyla “kamikaze dronlar” da kullanıyor.
Bruun, “Bunlar tam anlamıyla otonom silahlar değil, çünkü hâlâ ‘Tamam, vur’ diyen bir komutan var” diyor ve ekliyor: “Yapay zekânın Ukrayna’da nasıl kullanıldığını görmek, Avrupa devletlerinin genel olarak YZ’yi nasıl benimsemeye çalıştığına dair de bize iyi bir fikir veriyor.”
Reuters’a göre Ukrayna, Rusya ile çatışma boyunca toplanan muharebe verilerine dayanan bir yapay zekâ geliştiren “Brave1 Dataroom” adlı proje kapsamında savunma şirketi Palantir ile de işbirliği yapıyor.
Aynı habere göre Ukrayna, Palantir ile birlikte hava saldırılarını ayrıntılı biçimde analiz eden ve büyük hacimli istihbarat verisini işlemek için YZ kullanan bir sistem daha geliştirdi.
Avrupalı kurumlar da savunma amaçlı YZ kullanımında Ukrayna ile doğrudan çalışıyor. Avrupa Komisyonu geçen ay (kaynak İngilizce), dron sürüleri için yapay zekâ destekli bir siber savunma sistemi geliştirmeyi hedefleyen STRATUS projesini duyurdu.
Komisyon, projeye bir Ukraynalı taşeronun da dahil olduğunu, bunun da teknolojinin doğrudan savaş sahasında test edileceği anlamına geldiğini basın açıklamasında (kaynak İngilizce) belirtti.
Bruun, Ukrayna’da, bir askeri yetkilinin mühimmatla irtibatı koptuğunda “görevi tamamlayabilen” sistemlerin test edildiği, uçtan uca otomasyona doğru bir yönelim olduğuna dikkat çekiyor.
“Ukraynalı komutanlarla yapılan ve ‘hedef belirleme kararlarında insani faktör bir darboğaz oluşturuyor, bu yüzden ne kadar çok otomasyona geçersek o kadar dayanıklı oluyor ve düşmana o kadar hızlı karşılık verebiliyoruz’ dedikleri röportajlar okudum” diyor.